İslam hüququnda uşaq evliliyi - Revision history

Qorqud at 16:18, 6 April 2026

2026-04-06T16:18:46Z

← Older revision		Revision as of 16:18, 6 April 2026
Line 179:		Line 179:
	*[[Aişənin yaşı]]		*[[Aişənin yaşı]]
	*[[İslam hüququnda zorlanma\|İslamda hüququnda zorlanma]]		*[[İslam hüququnda zorlanma\|İslamda hüququnda zorlanma]]
			{{Translation-links-azerbaijani\|1=[[Child Marriage in Islamic Law\|İngilis]]}}
	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==
	<references />		<references />
	[[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]]		[[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]]

Qorqud: Added a category

2026-03-12T18:12:01Z

Added a category

← Older revision		Revision as of 18:12, 12 March 2026
Line 180:		Line 180:
	*[[İslam hüququnda zorlanma\|İslamda hüququnda zorlanma]]		*[[İslam hüququnda zorlanma\|İslamda hüququnda zorlanma]]
	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==
			<references />
			[[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]]

Qorqud: /* Müasir müsəlman dünyasında uşaq evliliyi */ Finished the article

2026-03-12T18:11:27Z

Müasir müsəlman dünyasında uşaq evliliyi: Finished the article

← Older revision		Revision as of 18:11, 12 March 2026
Line 168:		Line 168:
	Yəmən, Banqladeş, İran və Şimali Nigeriya daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə qanunların islahat edilməsi və uşaq evliliklərinin qadağan olunması cəhdləri, belə bir qadağanın qeyri-islami olduğu əsası ilə qarşı çıxılaraq dayandırılmışdır.<ref name="TONOV2820082">{{cite web\|url= http://www.wunrn.com/news/2008/11_08/11_24_08/112408_nigeria.htm\|title= Nigeria Child Brides-Broken Lives \|publisher= Times Online\|author= \|date= November 28, 2008\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.wunrn.com%2Fnews%2F2008%2F11_08%2F11_24_08%2F112408_nigeria.htm&date=2013-06-15\|deadurl=no}}</ref><ref name="TNTJuly2120132">{{cite web \|url= http://thenigeriatoday.net/i-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics/\|title= I Could Marry Off My Six Year Old Daughter If I So Wished, Senator Ahmed Yerima Replies Critics\|publisher= The Nigeria Today\|author= \|date= July 21, 2013\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fthenigeriatoday.net%2Fi-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics%2F&date=2013-07-22\|deadurl=no}}</ref><ref name="Weekly Blitz2">[http://www.weeklyblitz.net/1386/islamist-leader-threatens-of-waging-jihad <!-- Backup link from Jihad Watch {{Reference archive\|1=http://www.jihadwatch.org/2011/04/bangladesh-islamic-cleric-threatens-jihad-if-child-marriage-is-banned.html\|2=2011-04-23}} -->Islamist leader threatens of waging Jihad] - Weekly Blitz, April 20, 2011</ref><ref name="MESSAGE2">Yessir - [{{Reference archive\|1=http://www.abigmessage.com/child-marriage-death-of-13-year-old-bride-after-wedding.html\|2=2011-10-25}} Child Marriage - Death Of 13 Year Old Bride After Wedding] - A BIG MESSAGE, April 10, 2010</ref><ref name="IRIN2">[{{Reference archive\|1=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=88589\|2=2011-10-25}} YEMEN: Deep divisions over child brides] - IRIN, March 28, 2010</ref> Malayziya hətta müsəlmanlar arasında uşaq evliliyi təcrübəsinə dini əsaslarla açıq şəkildə icazə verən yeni qanunlar qəbul etmişdir.<ref name="World News Australia2">[{{Reference archive\|1=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/outcry-over-malaysian-child-marriages-20100804-11fey.html\|2=2011-10-25}} Outcry over Malaysian child marriages] - Sydney Morning Herald, August 4, 2010</ref>		Yəmən, Banqladeş, İran və Şimali Nigeriya daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə qanunların islahat edilməsi və uşaq evliliklərinin qadağan olunması cəhdləri, belə bir qadağanın qeyri-islami olduğu əsası ilə qarşı çıxılaraq dayandırılmışdır.<ref name="TONOV2820082">{{cite web\|url= http://www.wunrn.com/news/2008/11_08/11_24_08/112408_nigeria.htm\|title= Nigeria Child Brides-Broken Lives \|publisher= Times Online\|author= \|date= November 28, 2008\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.wunrn.com%2Fnews%2F2008%2F11_08%2F11_24_08%2F112408_nigeria.htm&date=2013-06-15\|deadurl=no}}</ref><ref name="TNTJuly2120132">{{cite web \|url= http://thenigeriatoday.net/i-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics/\|title= I Could Marry Off My Six Year Old Daughter If I So Wished, Senator Ahmed Yerima Replies Critics\|publisher= The Nigeria Today\|author= \|date= July 21, 2013\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fthenigeriatoday.net%2Fi-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics%2F&date=2013-07-22\|deadurl=no}}</ref><ref name="Weekly Blitz2">[http://www.weeklyblitz.net/1386/islamist-leader-threatens-of-waging-jihad <!-- Backup link from Jihad Watch {{Reference archive\|1=http://www.jihadwatch.org/2011/04/bangladesh-islamic-cleric-threatens-jihad-if-child-marriage-is-banned.html\|2=2011-04-23}} -->Islamist leader threatens of waging Jihad] - Weekly Blitz, April 20, 2011</ref><ref name="MESSAGE2">Yessir - [{{Reference archive\|1=http://www.abigmessage.com/child-marriage-death-of-13-year-old-bride-after-wedding.html\|2=2011-10-25}} Child Marriage - Death Of 13 Year Old Bride After Wedding] - A BIG MESSAGE, April 10, 2010</ref><ref name="IRIN2">[{{Reference archive\|1=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=88589\|2=2011-10-25}} YEMEN: Deep divisions over child brides] - IRIN, March 28, 2010</ref> Malayziya hətta müsəlmanlar arasında uşaq evliliyi təcrübəsinə dini əsaslarla açıq şəkildə icazə verən yeni qanunlar qəbul etmişdir.<ref name="World News Australia2">[{{Reference archive\|1=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/outcry-over-malaysian-child-marriages-20100804-11fey.html\|2=2011-10-25}} Outcry over Malaysian child marriages] - Sydney Morning Herald, August 4, 2010</ref>

			== Əlaqəli sitatlat ==

			=== Quran ===
			{{Quote\|1={{Quran\|65\|4}}\|2=(Yaşlılığa görə) heyzdən kəsilmiş qadınlarınızın (gözləmə müddətindən) şübhələnsəniz, (bilin ki), onların gözləmə müddəti üç aydır. <b>Hələ heyz görməmiş olan qadınlar da belədir.</b> Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə uşağı dünyaya gətirənə qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, Allah ona işində asanlıq bəxş edər.}}''*Heyz aybaşı deməkdir.''

			=== Hədislər ===
			{{Quote\|1={{Bukhari\|\|\|3896\|darussalam}}\|2=Hişamın atasından rəvayət olunur: Xədicə Peyğəmbərin Mədinəyə köçməsindən üç il əvvəl vəfat etdi. O, orada iki il qədər qaldı və sonra <b>Aişə altı yaşında bir qız uşağı ikən onunla evləndi, doqquz yaşında olanda isə bu nikah tamamlandı (cinsi əlaqədə oldu).</b>}}{{Quote\|1={{Bukhari\|\|\|5133\|darussalam}}\|2=Narrated 'Aisha: that '''the Prophet married her when she was six years old and he consummated his marriage when she was nine years old''', and then she remained with him for nine years (i.e., till his death).}}

			== Həmçinin bax ==
			*[[Aişənin yaşı]]
			*[[İslam hüququnda zorlanma\|İslamda hüququnda zorlanma]]
	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==

Qorqud: /* İbn Hənbəl */

2026-03-12T18:03:10Z

İbn Hənbəl

← Older revision		Revision as of 18:03, 12 March 2026
Line 118:		Line 118:
	"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda al-ifḍāʾ (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>		"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda al-ifḍāʾ (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>

			İbn Qudamə bugün Səudiyyə alimləri tərəfindən yetkinlik yaşına çatmayanların evliliyi ilə bağlı görüşlərinə görə tez-tez sitat gətirilir. O, atanın bakirə qızını nikah müqaviləsinə məcbur etmə hüququ barədə konsensusun (icma) olduğunu bildirir. Bir çox digər erkən dövr alimləri kimi, onun fikrincə, Qurani-Kərimin 65:4-cü ayəsindəki "aybaşı (heyz) görməyənlər" üçün nəzərdə tutulan iddə gözləmə müddəti, yetkinlik yaşına çatmayan qızların öz istəkləri nəzərə alınmadan evləndirilə və boşana biləcəyinə dair bir sübut idi. O, həmçinin Aişənin evliliyinin və bəzi səhabələrin yetkinlik yaşına çatmayanlarla qurduğu evlilikləri misal çəkir. Gəlinin nə zaman təhvil verilməsi və nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) məsələsinə gəlincə, Bo bildirir ki, İbn Qudamə burada mədəniyyətə və ailənin mühakiməsinə istinad edir. Bundan əlavə, Bo qeyd edir ki: "O, yenidən Əbu Yalının 'qızlar fərqlidir' (ənnəhunnə yəxtəlifnə) və 'yetkinlik yaşına çatmamış qızla cinsi əlaqə imkanının onun vəziyyətindən və dözə biləcəyi yükdən asılı olduğu' barədəki görüşündən sitat gətirir".<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 7-10, 213-4, see also 12, 17, 20 regarding his influence today</ref>

			=== Daha sonrakı alimlər ===
			Müasir Sələfi hərəkatına ilham verən İbn Teymiyyə (vəfatı miladi 1328) də həddi-buluğa çatmamış qızın evliliyə məcbur edilməsinin mümkün olduğunu açıq şəkildə bildirir; lakin o, Aişə hədisinə istinad etmir və yetkinlik yaşına çatmış qızın evliliyə məcbur edilməsini pisləyir.<ref>Ibn Taymīya, Fatāwā, 32:39 cited by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 211-212</ref>

			Digər bir sonrakı dövr alimi olan İbn Qayyim (vəfatı miladi 1350) isə əksinə, bu fikirlə razılaşmamış və ümumiyyətlə, yetkinlik yaşına çatmayanların evliliyinə dəstək verməkdə tərəddüd etmişdir.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 214</ref> Erkən dövr alimi İbn Şubrumə (vəfatı miladi 761) də bildirildiyinə görə bu fikirdə olmuşdur; o, Məhəmməd peyğəmbərin Aişə ilə evliliyini yalnız ona icazə verilmiş bir istisna hesab edirdi.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 226</ref>

			Ən-Nəvəvi (vəfatı miladi 1277) "Səhih Müslim"ə yazdığı şərhində, nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) üçün minimum yaş həddi barədə dörd əsas hüquq məktəbinin (məzhəbin) rəyini belə ifadə etmişdir:{{Quote\|1=[https://al-maktaba.org/book/1711/2085 Al-Nawawi, Al-Minhaj Sharh Sahih Muslim, published by Dar Ihya’ Al-Turath Al-Arabi, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.9 p.206]\|2={{right\|
			وَأَمَّا وَقْتُ ‌زِفَافِ ‌الصَّغِيرَةِ الْمُزَوَّجَةِ وَالدُّخُولُ بِهَا فَإِنِ اتَّفَقَ الزَّوْجُ وَالْوَلِيُّ عَلَى شَيْءٍ لَا ضَرَرَ فِيهِ عَلَى الصَّغِيرَةِ عُمِلَ بِهِ وَإِنِ اخْتَلَفَا فَقَالَ أَحْمَدُ وَأَبُو عُبَيْدٍ تُجْبَرُ عَلَى ذَلِكَ بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ دُونَ غَيْرِهَا وَقَالَ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَبُو حَنِيفَةَ حَدُّ ذَلِكَ أَنْ تُطِيقَ الْجِمَاعَ وَيَخْتَلِفُ ذَلِكَ بِاخْتِلَافِهِنَّ وَلَا يُضْبَطُ بِسِنٍّ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ

			شرح النووي على مسلم، دار إحياء التراث العربي، المكتبة الشاملة، ج9 ص206}}<BR>
			Yetkinlik yaşına çatmayan qadının toyunun vaxtı və nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) ilə bağlı məsələdə, əgər həyat yoldaşı və həmin şəxsin qanuni himayədarı yetkinlik yaşına çatmayan tərəfə zərər verməyən bir məsələdə razılığa gələrlərsə, bu icra olunur.

			Əgər onlar razılığa gələ bilməzlərsə, Əhməd (Sünni İslamdakı 4 əsas hüquq məktəbindən birinin imamı) onun 9 yaşında evliliyə məcbur edildiyini bildirmişdir. Malik, əş-Şafii və Əbu Hənifə (digər 3 imam) isə bu vaxtın onun cinsi əlaqəyə dözmək qabiliyyətinə malik olduğu zaman olduğunu, bunun isə insandan insana dəyişdiyini və konkret yaşla müəyyən edilə bilməyəcəyini qeyd etmişlər. Doğru olan rəy də budur.}}"Muxtasar Xəlil" dörd əsas hüquq məktəbindən biri olan Maliki məzhəbinin ən mühüm kitablarından biridir. Əl-Xəraşi (vəfatı 1690) bu kitaba yazdığı şərhdə belə demişdir:{{Quote\|1=[https://al-maktaba.org/book/91/1009 Al-Kharashi, Sharh Al-Kharashi, published by Al-Matba’ah Al-Kubra, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.3 p.258]\|2={{right\|
			وقوله وأمكن وطؤها أي بلا حد سن بل يختلف باختلاف الأشخاص ولا يشترط الاحتلام فيها كالرجل؛ لأن من أطاقت الوطء يحصل بها للرجل ‌كمال ‌اللذة

			شرح الخرشي على مختصر خليل، المطبعة الكبرى الأميرية، المكتبة الشاملة، ج3 ص258
			}}<BR>
			“Onunla cinsi əlaqədə olmaq mümkündür” ifadəsi müəyyən bir yaş həddinin olmadığını bildirir. Hər kəs fərqlidir. Qadının yetkinlik yaşına çatması mütləq deyil, çünki qadın cinsi əlaqəyə dözə bildiyi təqdirdə, kişi tam həzz ala bilər.}}Bir çox alim qeyd edir ki, ər öz arvadını yalnız qadın onunla cinsi əlaqədə olmasına icazə verdiyi təqdirdə təmin etmək (nəfəqə vermək) öhdəliyi daşıyır. Bu yanaşma, cinsi əlaqəyə dözmək üçün çox gənc olan qadın məsələsində alimlər arasında müzakirəyə səbəb olmuşdur; bəzi alimlər bu halda ərin qadınla cinsi əlaqədə ola bilmədiyi üçün onu təmin etmək məcburiyyətində olmadığını bildirirlər. Aşağıdakı sitat bu kontekstə aiddir: "Kənz əd-Dəqaiq" Hənifi hüquq məktəbinin (məzhəbinin) əsas kitablarından biridir. Əz-Zeylai (vəfatı hicri 743) bu kitaba yazdığı şərhdə demişdir:{{Quote\|1=[https://al-maktaba.org/book/33229/678 Al-Zayla’i, Tabyin Al-Haqa’iq, published by Al-Matba’a Al-Kubra, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.3 p.52]\|2={{right\|
			قَالَ - رَحِمَهُ اللَّهُ - (وَصَغِيرَةٌ لَا تُوطَأُ) يَعْنِي لَا تَجِبُ لَهَا النَّفَقَةُ سَوَاءٌ كَانَتْ فِي مَنْزِلِهِ أَوْ لَمْ تَكُنْ، وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لَهَا نَفَقَةٌ لِأَنَّهَا عِوَضٌ عَنْ الْمِلْكِ عِنْدَهُ كَمَا فِي الْمَمْلُوكَةِ مِلْكَ الْيَمِينِ
			وَقِيلَ إنَّ الصَّغِيرَةَ إذَا كَانَتْ مُشْتَهَاةً وَيُمْكِنُ جِمَاعُهَا فِيمَا دُونَ الْفَرْجِ يَجِبُ لَهَا النَّفَقَةُ، وَلَوْ كَانَتْ الصَّغِيرَةُ تَصْلُحُ لِلْجِمَاعِ تَجِبُ نَفَقَتُهَا عَلَى الزَّوْجِ بِالْإِجْمَاعِ لِحُصُولِ الْمَقْصُودِ، وَاخْتَلَفُوا فِي حَدِّهِ فَقِيلَ بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ، وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ ‌غَيْرُ ‌مُقَدَّرٍ ‌بِالسِّنِّ، وَإِنَّمَا الْعِبْرَةُ لِلِاحْتِمَالِ وَالْقُدْرَةِ عَلَى الْجِمَاعِ فَإِنَّ السَّمِينَةَ الضَّخْمَةَ تَحْتَمِلُ الْجِمَاعَ، وَإِنْ كَانَتْ صَغِيرَةَ السِّنِّ


			تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق للزيلعي، المطبعة الكبرى الأميرية، المكتبة الشاملة، ج3 ص52
			}}<BR>
			“Cinsi əlaqəyə dözə bilməyən kiçik yaşlı qız” ifadəsi o deməkdir ki, istər ərinin evində yaşasın, istərsə də yaşamasın, ərin onu təmin etmək (nəfəqə vermək) öhdəliyi yoxdur. Əş-Şafii isə bildirmişdir ki, “əslində ər onu təmin etməyə borcludur, çünki bu təminat ona sahib olmağın qarşılığıdır. Bu, bir kişinin öz kənizini təmin etmək öhdəliyinə bənzəyir”... Bəzi alimlər deyirlər ki, əgər kiçik yaşlı qız cinsi baxımdan arzuolunan (cəlbedici) yaşdadırsa və cinsi əlaqə istisna olmaqla, digər cinsi hərəkətlər mümkündürsə, o zaman ər onu təmin etməyə borcludur.

			Lakin əgər kiçik yaşlı qız cinsi əlaqəyə dözə bilərsə, alimlər yekdilliklə (icma ilə) razılaşıblar ki, ər onu təmin etməlidir. Alimlər kiçik yaşlı qızın cinsi əlaqəyə dözə biləcəyi yaşın müəyyən edilməsində ixtilaf etmişlər; bəziləri bunun doqquz yaş olduğunu bildirmişdir. Doğru olan rəy budur ki, yaşın əhəmiyyəti yoxdur. Əsas məsələ cinsi əlaqəyə dözmək qabiliyyətidir; iri bədənli bir qız uşağı, gənc yaşda olsa belə, cinsi əlaqəyə dözə bilər.}}Küveytin Vəqflər və İslam İşləri Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan fətva kolleksiyasına aşağıdakı fətva da daxil edilmişdir; lakin bu fətva, oxşar xarakterli digər bəzi tək-tük fətvalar kimi, yuxarıda müzakirə olunan və Bonun kitabındakı erkən dövr fiqhi ilə uyğunluq təşkil etmir:{{Quote\|1=[http://www.fatawa.com/view/7436 Majmu'at Al-Fatawa Al-Shar'iyya, Fatwa no. 6058]\|2={{right\|
			هل يصح عقد الزواج على الرضيعة ويجوز التمتع بها بالتقبيل وغيره -سوى الجماع- بما لا ‏يضرها؟

			الجواب: إذا كان العقد مستوفيًا لشروطه الشرعية، فإنها تصبح به زوجته من كل الوجوه، ويحل له منها ‏النظر إليها ولمسها وتقبيلها، ولا يحل له جماعها حتى تطيقه من غير ضرر، فإذا أطاقته حل له منها ‏ذلك أيضًا.

			مجموعة الفتاوى الشرعية، فتوى رقم 6058
			}}<BR>
			Sual: Südəmər körpə ilə evlənmək icazəlidirmi və onunla öpüşmək, həmçinin cinsi əlaqə istisna olmaqla, digər zərərli olmayan hərəkətlərlə həzz almaq olarmı?

			Cavab: Əgər evlilik müqaviləsi İslam hüquqi tələblərinə cavab verirsə, o zaman qız hər cəhətdən onun arvadı hesab olunur və kişinin ona baxmasına, ona toxunmasına və onu öpməsinə icazə verilir. Qızın hər hansı bir zərər görmədən cinsi əlaqəyə dözə biləcəyi vaxta qədər, kişinin onunla cinsi əlaqədə olmasına icazə verilmir.}}

			== Daha geniş Son Antik Dövr mühitində ==
			Roma hüququ və hələ VIII əsrdə Bizans hüququ, müvafiq olaraq 12 və 13 yaş olaraq təyin etdikləri yetkinlik yaşına çatmamış qızlarla evliliyi qadağan etmişdi. Lakin qanun bu növ evliliklərin aradan qaldırılmasında tam uğurlu ola bilməmişdi. Bu yaşdan aşağı qızları yoldan çıxarmağın (nikah üçün) cəzası kişinin burnunun kəsilməsi və mülkiyyətinin yarısının qıza verilməsi idi. Bunun əksinə olaraq, Yəhudi və İslam hüququ kişilərin yetkinlik yaşına çatmamış qızlarla evlilik müqaviləsi bağlamasına və nikahın tamamlanmasına (cinsi əlaqəyə) qarşı daha icazəverici idi.<ref>Sean Anthony, "Muhammad and the Empires of Faith: The making of the Prophet of Islam", Oakland CA: University of California, 2020, p. 115</ref>

			Sasani dövründə, Orta Fars hüququ qızın doqquz yaşında evlənə biləcəyini və bu birliyin tamamlanmasının (cinsi əlaqənin) yalnız o, on iki yaşına çatana qədər təxirə salınmalı olduğunu nəzərdə tuturdu (qız fiziki cəhətdən yetkin olduğu təqdirdə, nikahın tamamlanmasına doqquz yaşında icazə verən bir fars hüquqşünas da var idi). Əgər bir qız on beş yaşına qədər bütün evlilik təkliflərini rədd edərdisə, o, ağır (ölümcül) bir günah işləmiş sayılırdı.<ref>CHILDREN iii. Legal Rights of Children in the Sasanian Period - [https://www.iranicaonline.org/articles/children-iii Encyclopedia Iranica online]</ref>

			== Müasir müsəlman dünyasında uşaq evliliyi ==
			Son onilliklərdə müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi ölkələrin əksəriyyətində evlilik üçün qanuni yaş həddi qaldırılmışdır. Buna baxmayaraq, 18 və 15 yaşın altındakı uşaq evlilikləri hələ də bir çox İslam ölkəsində, eləcə də xristianların üstünlük təşkil etdiyi bir çox Afrika ölkələrində, Hindistanda, Latın Amerikasında və Karib hövzəsində geniş yayılmışdır.<ref>[https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/ Child marriage data] - Unicef.org (accessed November 2022)</ref> Bu təcrübə ilə əlaqəli bir sıra amillər mövcuddur ki, bura yoxsulluq, ailə şərəfi, dini və adət qanunları daxildir.<ref>[https://www.unicef.org/protection/child-marriage Child marriage] - Unicef.org (accessed November 2022)</ref> İslam hüququna görə uşaq evliliyi qanunidir və bu təcrübənin mülki hüquqla qadağan olunduğu yerlərdə belə evliliklər bəzən yalnız Şəriətə sadiq olduqlarını iddia edən müstəqil imamlar tərəfindən həyata keçirilir. Bu ölkələrdə uşaq evlilikləri xüsusilə kənd əhalisi arasında geniş yayılmışdır; burada yetkinlik yaşına çatmamış qızlar hamiləri tərəfindən ailənin və qızın "ismətini" qorumaq da daxil olmaqla müxtəlif məqsədlərlə yaşlı kişilərlə evləndirilə bilər.

			Bu təcrübə hətta Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatları kimi qeyri-müsəlman ölkələrinin müsəlman əhalisi arasında da müşahidə edilmişdir.<ref name="Ten-fold rise in forced marriages in just four years2">[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1196955/Ten-fold-rise-forced-marriages-just-years.html Ten-fold rise in forced marriages in just four years] - The Daily Mail July 2, 2009</ref><ref>Christine Vendel - [http://www.kansascity.com/105/story/1557578.html?pageNum=2&mi_pluck_action=page_nav#Comments_Container Man charged with statutory rape in ‘marriage’ to 14-year-old girl] - The Kansas City Star, November 8, 2009</ref>

			Yəmən, Banqladeş, İran və Şimali Nigeriya daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə qanunların islahat edilməsi və uşaq evliliklərinin qadağan olunması cəhdləri, belə bir qadağanın qeyri-islami olduğu əsası ilə qarşı çıxılaraq dayandırılmışdır.<ref name="TONOV2820082">{{cite web\|url= http://www.wunrn.com/news/2008/11_08/11_24_08/112408_nigeria.htm\|title= Nigeria Child Brides-Broken Lives \|publisher= Times Online\|author= \|date= November 28, 2008\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.wunrn.com%2Fnews%2F2008%2F11_08%2F11_24_08%2F112408_nigeria.htm&date=2013-06-15\|deadurl=no}}</ref><ref name="TNTJuly2120132">{{cite web \|url= http://thenigeriatoday.net/i-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics/\|title= I Could Marry Off My Six Year Old Daughter If I So Wished, Senator Ahmed Yerima Replies Critics\|publisher= The Nigeria Today\|author= \|date= July 21, 2013\|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fthenigeriatoday.net%2Fi-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics%2F&date=2013-07-22\|deadurl=no}}</ref><ref name="Weekly Blitz2">[http://www.weeklyblitz.net/1386/islamist-leader-threatens-of-waging-jihad <!-- Backup link from Jihad Watch {{Reference archive\|1=http://www.jihadwatch.org/2011/04/bangladesh-islamic-cleric-threatens-jihad-if-child-marriage-is-banned.html\|2=2011-04-23}} -->Islamist leader threatens of waging Jihad] - Weekly Blitz, April 20, 2011</ref><ref name="MESSAGE2">Yessir - [{{Reference archive\|1=http://www.abigmessage.com/child-marriage-death-of-13-year-old-bride-after-wedding.html\|2=2011-10-25}} Child Marriage - Death Of 13 Year Old Bride After Wedding] - A BIG MESSAGE, April 10, 2010</ref><ref name="IRIN2">[{{Reference archive\|1=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=88589\|2=2011-10-25}} YEMEN: Deep divisions over child brides] - IRIN, March 28, 2010</ref> Malayziya hətta müsəlmanlar arasında uşaq evliliyi təcrübəsinə dini əsaslarla açıq şəkildə icazə verən yeni qanunlar qəbul etmişdir.<ref name="World News Australia2">[{{Reference archive\|1=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/outcry-over-malaysian-child-marriages-20100804-11fey.html\|2=2011-10-25}} Outcry over Malaysian child marriages] - Sydney Morning Herald, August 4, 2010</ref>

	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==

Qorqud: /* İbn Hənbəl */

2026-03-12T09:21:42Z

İbn Hənbəl

← Older revision		Revision as of 09:21, 12 March 2026
Line 116:		Line 116:
	İbn Hənbəl, Aişənin nikahın tamamlandığını (zifaf) doqquz yaşını yetimlərin evləndirilə və zifafa (cinsi əlaqəyə) girə biləcəyi yaş həddi, həmçinin atanın öz qızı ilə nikah müqaviləsi bağlamazdan əvvəl ondan icazə almalı olduğu yaş həddi kimi göstərmişdir (işarə etmişdir).<ref>Kerolin Bo (Carolyn Baugh), "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" (Minor Marriage in Early Islamic Law), səhifə 139, haşiyə 65:		İbn Hənbəl, Aişənin nikahın tamamlandığını (zifaf) doqquz yaşını yetimlərin evləndirilə və zifafa (cinsi əlaqəyə) girə biləcəyi yaş həddi, həmçinin atanın öz qızı ilə nikah müqaviləsi bağlamazdan əvvəl ondan icazə almalı olduğu yaş həddi kimi göstərmişdir (işarə etmişdir).<ref>Kerolin Bo (Carolyn Baugh), "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" (Minor Marriage in Early Islamic Law), səhifə 139, haşiyə 65:

	"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda ~~'''~~al-ifḍāʾ~~'''~~ (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>		"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda al-ifḍāʾ (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>


	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==

Qorqud: /* İstinadlar */

2026-03-12T09:21:27Z

İstinadlar

← Older revision		Revision as of 09:21, 12 March 2026
Line 112:		Line 112:

	"Anam məni Allahın Rəsulunun (ﷺ) (evinə) göndərmək üçün çəki almağımı istəyirdi. Lakin mənə xiyar ilə təzə xurma yedirdənə qədər onun arzuladığı heç bir şey mənə fayda vermədi. Bundan sonra mən (onun istədiyi qədər) çəki aldım."}}		"Anam məni Allahın Rəsulunun (ﷺ) (evinə) göndərmək üçün çəki almağımı istəyirdi. Lakin mənə xiyar ilə təzə xurma yedirdənə qədər onun arzuladığı heç bir şey mənə fayda vermədi. Bundan sonra mən (onun istədiyi qədər) çəki aldım."}}

			=== İbn Hənbəl ===
			İbn Hənbəl, Aişənin nikahın tamamlandığını (zifaf) doqquz yaşını yetimlərin evləndirilə və zifafa (cinsi əlaqəyə) girə biləcəyi yaş həddi, həmçinin atanın öz qızı ilə nikah müqaviləsi bağlamazdan əvvəl ondan icazə almalı olduğu yaş həddi kimi göstərmişdir (işarə etmişdir).<ref>Kerolin Bo (Carolyn Baugh), "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" (Minor Marriage in Early Islamic Law), səhifə 139, haşiyə 65:

			"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda '''al-ifḍāʾ''' (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>


	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==

Qorqud: /* İstinadlar */

2026-03-12T09:06:48Z

İstinadlar

← Older revision		Revision as of 09:06, 12 March 2026
Line 95:		Line 95:
	Bu rəvayətlər Aişənin, əz-Zübeyrin qızının və Əlinin qızının yetkinlik yaşına çatmadıqlarını, yəni onların razılığının hüquqi baxımdan keçərli olmadığını göstərir.}}Müasir dövrün alimləri iddia edirlər ki, yaşından və ya bakirə olub-olmamasından asılı olmayaraq, qadınların nikah müqaviləsi bağlanmazdan əvvəl onlarla məsləhətləşmə aparılması üçün hədislərdə aydın bir əsas mövcuddur. Daha ətraflı müzakirə üçün "[[Məcburi nikah]]" məqaləsinə baxın.		Bu rəvayətlər Aişənin, əz-Zübeyrin qızının və Əlinin qızının yetkinlik yaşına çatmadıqlarını, yəni onların razılığının hüquqi baxımdan keçərli olmadığını göstərir.}}Müasir dövrün alimləri iddia edirlər ki, yaşından və ya bakirə olub-olmamasından asılı olmayaraq, qadınların nikah müqaviləsi bağlanmazdan əvvəl onlarla məsləhətləşmə aparılması üçün hədislərdə aydın bir əsas mövcuddur. Daha ətraflı müzakirə üçün "[[Məcburi nikah]]" məqaləsinə baxın.

			== İslam hüququnda bu növ cinsi əlaqələrin (zifaf) gerçəkləşməsi ==

			=== Abu Hənifə ===
			Kembric Universitetinin fars dili professoru Ruben Levi yazır: "İslamda nikah üçün heç bir yaş həddi müəyyən edilməmişdir və çox gənc uşaqlar qanuni şəkildə evləndirilə bilərlər, lakin qız uşağı nikah münasibətinə (cinsi əlaqəyə) hazır olana qədər ərinə təhvil verilmir. Hənəfi hüquq məcəlləsi müəyyən edir ki, həyat yoldaşı bu vəziyyətə çatana qədər ərin evinə aparılmamalıdır. Bu məsələdə ər ilə gəlinin vəlisi (onun ən yaxın kişi qohumu və qəyyumu) arasında mübahisə yaranarsa, qazı məlumatlandırılmalı və o, qızı müayinə etmək və onun nikaha fiziki hazırlığı barədə hesabat vermək üçün iki təcrübəli qadını təyin etməlidir. Əgər onlar qızın çox gənc olduğuna qərar versələr, o, hazır olduğu elan edilənə qədər atasının evinə qayıtmalıdır."<ref>Ruben Levi (Reuben Levy), "İslamın Sosial Strukturu" (The Social Structure of Islam), Böyük Britaniya: Kembric Universiteti Nəşriyyatı (Cambridge University Press), 1969, səhifə 106-107.</ref>

			Fəqihlər (islam hüquqşünasları) ümumiyyətlə nikahın gerçəkləşməsi (zifaf) yaşını, ərin arvadına ödədiyi nəfəqə (yaşayış xərcləri) kontekstində müzakirə edirdilər; çünki bu ödənişlər qadının cinsi əlaqə üçün hazır olması (əlçatanlığı) ilə bağlı idi.

			Hənəfilərə görə, yetkinlik yaşına çatmış əri tərəfindən həddi-buluğa çatmamış arvadına nəfəqə (təminat) düşmür, "ta ki o, yetkinliyə çatana qədər (hətta təbluğ); çünki [cinsi əlaqədən] çəkinmə ərdən deyil, qadından qaynaqlanır".<ref>Al-Shaybani's description of Abu Hanifa's position as quoted by Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 97</ref>

			=== Malik ===
			Malikə görə, cinsi əlaqə yaşı yenə də ərin gənc arvadına nəfəqə (təminat) ödəməyə başlamalı olduğu vaxtı müəyyən etdiyi üçün əhəmiyyətlidir. Malikə görə, kişilər üçün cinsi əlaqə yaşı ehtilamın (gecə boşalmasının) başlanğıcı idi. Qadınlar üçün isə bu, yetkinlik yaşına çatdıqda və kişilərlə cinsi əlaqəyə dözə bildikdə (tüdrik və tutiq ər-rical) baş tuturdu.<ref>Mudawwana, 2:255 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 116-117</ref>

			=== Şafii ===
			Şafiidə də nikahın gerçəkləşməsi (zifaf) yenə nəfəqə ödənişləri kontekstində müzakirə olunur. Burada belə bir proses nəzərdə tutulur ki, ərin öz arvadına baş çəkməsinə icazə verilir və nəhayət, qadın elə bir yaşa çatır ki, o, ərinin yanına gedə bilir və normal şəkildə cinsi əlaqə baş tutur. Şafii daha sonra bildirir ki, arvadı hələ yetkinlik yaşına çatmamış olsa belə, cinsi əlaqəyə icazə verilir, lakin ərin daha çox gözləməyi seçməsindən asılı olmayaraq, o, həmin vaxtdan etibarən nəfəqə ödəməlidir:{{Quote\|Şafii, "əl-Umm" (al-Umm) 6:232, Kerolin Bo (Carolyn Baugh) tərəfindən tərcümə edilmişdir, "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" (Minor Marriage in Early Islamic Law), səhifə 134.\|Əgər bir kişi, hələ yetkinlik yaşına çatmasa belə, cinsi əlaqədə ola biləcək xüsusiyyətlərə (fiziki quruluşa) malik bir qadınla nikah müqaviləsi bağlayarsa və qadın kişinin onunla tək qalmasına (xəllət bəynəhu və bəynə ad-duxul aleyha) icazə verərsə, yaxud qadın bakirədirsə, ailəsi onların bir yerdə olmasına şərait yaradarsa (xəlla əhluha bəynəhu və bəynə zalik in kanat bikran) və qadın ərinin yanına getməkdən imtina etməzsə (ləm təmtəni’ min ad-duxul aleyhi), kişi ona nəfəqə (yaşayış xərcləri) ödəməlidir. Necə ki, onunla cinsi əlaqədə olsaydı (iza dəxalə bi-ha) bu ona vacib olacaqdı; çünki bu vəziyyətdə (əlaqənin baş verməməsi) artıq kişinin tərəfindən qaynaqlanan bir gecikmə hesab olunur.}}Şafii məzhəbinin görkəmli fəqihlərindən olan İbn Münzir (vəfatı miladi 930), Hənbəlilərin Aişə hədisindən (aşağıda bax) istifadə etməsini tənqid etmiş və daha sonra Şafii məzhəbinin baxışını belə ifadə etmişdir:{{Quote\|İbn əl-Münzir, "əl-İşraf" (Al-Ishraf), Kerolin Bo (Carolyn Baugh) tərəfindən tərcümə edilmişdir, "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" (Minor Marriage in Early Islamic Law), səhifə 179.\|[İbn əl-Münzir demişdir:] Bizim rəyimiz bundan fərqlidir: Əgər o, [doqquz yaşına] çatsa, lakin bir kişiyə dözmək üçün [lazım olan] bədən quruluşuna və gücünə malik olmasa, ailəsi onu kişidən uzaq tuta bilər (li-əhlihā mən’uhā minhu). Yox, əgər hələ doqquz yaşına çatmayıbsa, lakin bir kişiyə dözə biləcək bədənə və gücə sahibdirsə, ailəsi onu kişidən uzaq tutmamalıdır.<br>
			Və əş-Şafii demişdir: "Əgər gəlin irigövdəlidirsə (cəsimə) və onun kimilər (misluhā) cinsi əlaqəyə dözə bilirsə, bu o deməkdir ki, onların bir yerdə olmasına icazə verilməlidir (xuliyyə bəynəhu və bəynəhā). Əgər o, buna dözə bilmirsə, o zaman ailəsi cinsi əlaqəyə dözə bilənə qədər ona mane olmalıdır."}}Bo eyni səhifədə tərcümə edilmiş "irigövdəli" sözü ilə bağlı qeyd edir: "Semantik olaraq ''cəsimə'' (jasīma) böyük və ya kök mənasını versə də, burada məqsəd aydın şəkildə daha iri və cinsi cəhətdən daha çox inkişaf etmiş bədən quruluşuna malik olan qızı təsvir etməkdir." Bonun qeyd etdiyi kimi, bu Şafii alimləri Aişənin doqquz yaşında bu fiziki vəziyyətdə olduğunu iddia etməsələr də, bəzi fərdi fətvaların bu anlayışı bir hədislə əlaqələndirdiyini qeyd etmək yerinə düşərdi; həmin hədisdə deyilir ki, Aişə doqquz yaşında Məhəmmədə təhvil verilməzdən əvvəl anası onu kökəltmişdi:{{Quote\|{{Ibn Majah\|\|4\|29\|3324}}\|Aişədən rəvayət olunur ki, o demişdir: "Anam məni Allahın Rəsulunun (ﷺ) yanına göndərmək (evlənmək) istəyəndə məni kökəltməyə çalışırdı, lakin mən xiyar ilə təzə xurmanı birlikdə yeyənə qədər heç nə fayda vermədi; ondan sonra mən ən gözəl şəkildə ətli-canlı oldum."}}{{Quote\|{{Abu Dawud\|\|3903\|darussalam}}\|Möminlərin anası Aişədən rəvayət olunur:

			"Anam məni Allahın Rəsulunun (ﷺ) (evinə) göndərmək üçün çəki almağımı istəyirdi. Lakin mənə xiyar ilə təzə xurma yedirdənə qədər onun arzuladığı heç bir şey mənə fayda vermədi. Bundan sonra mən (onun istədiyi qədər) çəki aldım."}}
	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==

Qorqud: Finishing the paragraph

2026-03-12T08:52:51Z

Finishing the paragraph

@@ Line 32: / Line 32: @@
 Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 205</ref> O dövrün Ərəbistanında gənc yaşda evlilik qeyri-adi bir hal deyildi və Aişənin Məhəmmədlə evliliyi siyasi xarakter daşıya bilərdi, çünki atası Əbu Bəkr cəmiyyətdə nüfuzlu bir şəxs idi.<ref>Afsaruddin, Asma (2014). "ʿĀʾisha bt. Abī Bakr". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett. ''[http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2 Encyclopaedia of Islam]'' (3 ed.). Brill Online. Retrieved 2015-01-11</ref> Əbu Bəkr isə, öz tərəfindən, Aişə vasitəsilə ailələrini evliliklə birləşdirərək Məhəmmədlə özü arasındakı qohumluq bağlarını daha da möhkəmləndirməyə çalışmış ola bilərdi. Misirli-amerikalı islamşünas Leyla Əhməd qeyd edir ki, Aişənin Məhəmmədlə nişanlanması və evliliyi İslam ədəbiyyatında adi bir hal kimi təqdim olunur və bu, həmin dövrdə uşaqların özlərindən yaşca böyük şəxslərlə evləndirilməsinin qeyri-adi olmadığını göstərə bilər.<ref>Ahmed, Leila (1992). ''Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate''. Yale University Press. p. 51-54. <nowiki>ISBN 978-0300055832</nowiki>.</ref>
-=== Aişənin yaşına dair revizionist müzakirələr ===
+==== Aişənin yaşına dair revizionist müzakirələr ====
 Aişənin yaşı əvvəlki alimlər tərəfindən mübahisə mövzusu edilməsə də, bəzi müasir islamşünaslar Aişənin Məhəmməd ilə cinsi əlaqəsi zamanı yaşının doqquz qəməri ildən daha çox olduğu ideyasını irəli sürməyə cəhd etmişlər. Aişənin özünün verdiyi şahidlikləri əks etdirən Səhih hədislərin yanlış olduğu qəbul edilir və fərqli yaşları hesablamaq üçün dolayı mənbələrdən, habelə mübahisəli tarixləndirmə üsullarından istifadə olunur. Bu müxtəlif üsullar cinsi əlaqə zamanı Aişə üçün 12, 14, 15, 17, 18 və 21 kimi bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən bir neçə yaş həddinin təklif edilməsinə səbəb olmuşdur.
 Bu revizionist (yenidən baxılmış) perspektivlər geniş şəkildə beş kateqoriyaya bölünə bilər, o cümlədən: (1) Hişam ibn Urvəni və İraq ravilərini etibardan salanlar, (2) səhih hədisləri təkzib etmək üçün qeyri-səhih məlumatlardan istifadə edənlər, (3) birbaşa şahidliklər əvəzinə dolayı sübutlara üstünlük verənlər və ya (4) konkret tarixlər və yaş haqqındakı bəyanatlar əvəzinə "qeyri-dəqiq" tarixləndirmə və yaş hesablamalarına üstünlük verənlər. Lakin bu revizionist yanaşmalar, ümumiyyətlə, əsas İslam təsisatları tərəfindən qəbul edilmir.
-=== "Cinsi əlaqə" sözü (ifadəsi) ilə bağlı revizyonist mübahisələr ===
+==== "Cinsi əlaqə" sözü (ifadəsi) ilə bağlı revizyonist mübahisələr ====
 Səhih Buxari-dəki bir hədisdə Aişə, Məhəmmədlə altı yaşında evləndiyini və doqquz yaşına çatdıqda nikahın tamamlandığını (zifafın baş tutduğunu) bildirir. Bu və buna bənzər hədislərin doğurduğu nəticələr, son dövrlərdə bəzi müasir İslam alimləri tərəfindən mübahisə mövzusuna çevrilmişdir. Onlar bu hədislərdə işlədilən ifadələrin əslində cinsi yaxınlığa istinad etmədiyi fikrini irəli sürməyə çalışırlar. Belə bir oxunuşun tarixi, linqvistik və ya ənənəvi pretsedenti olmasa da, buna baxmayaraq müəyyən bir populyarlıq qazanmışdır. Lakin bu cür yeni şərhlər, eynilə Aişə üçün fərqli bir yaş irəli sürməyə çalışan digər yanaşmalar kimi, əsas İslam mərkəzləri və qurumları tərəfindən ümumiyyətlə qəbul edilməmişdir.
@@ Line 59: / Line 59: @@
 İbn Rüşd (vəfatı miladi 1198-ci il; Avropada Averroes kimi tanınır) özünün "Bidayətül-Müctəhid" (İngilis dilinə The Distinguished Jurist's Primer kimi tərcümə edilmişdir) kitabında, yetkinlik yaşına (buluğ) çatmış və ya hələ azyaşlı olan, həmçinin bakirə və ya qeyri-bakirə olan qızların nikahda razılıq hüququ ilə bağlı fiqh məktəbləri arasındakı razılaşma və ixtilaf nöqtələrinin ətraflı təsvirini yazmışdır. O qeyd edir:{{Quote|1=[https://archive.org/details/BidayatAl-mujtahidTheDistinguishedJuristsPrimerVol2/page/n7/mode/2up The Distinguished Jurist's Primer: Volume II] by Ibn Rashd (transl. Imran Ahsan Khan Nyazee) p. 5|2=Onlar (hüquqşünaslar), qeyd etdiyimiz bəzi istisna fikir ayrılıqları çıxmaq şərti ilə, atanın baliğə (yetkin) olmayan bakirə qızı məcbur edə biləcəyi, lakin baliğə olan boşanmış qadını məcbur edə bilməyəcəyi barədə icmaya (yekdil rəyə) gəldilər.}}Keçia Alinin fikrincə, İslam hüquqşünasları Qurandakı "Buluğ" (yetkinlik) anlayışının adətən cinsi yetkinliklə başladığını hesab edirdilər; bu, normalda qızlar üçün ilk heyz (aybaşı), oğlanlar üçün isə ilk pollyusiya (gecə boşalması) idi, hərçənd digər fiziki inkişaf əlamətləri də nəzərə alına bilərdi. Nikah kontekstində buluğ, oğlanın öz nikah müqaviləsini bağlaya bildiyi vaxt idi; Hənəfi məktəbinə görə, qızlar üçün də vəziyyət eyni idi.<ref>Kecia Ali, ''Marriage and Slavery in Early Islam'', pp. 31-32</ref>
 == İstinadlar ==

Qorqud: daha düzgün tərcümə

2026-03-12T08:01:39Z

daha düzgün tərcümə

Show changes

Qorqud: /* İslam hüququnda azyaşlıların evliliyi */

2026-03-11T16:34:31Z

İslam hüququnda azyaşlıların evliliyi

← Older revision		Revision as of 16:34, 11 March 2026
Line 55:		Line 55:

	Keçia Ali məcburiyyət (icbar) ilə bağlı hüquqi razılaşma və fikir ayrılığı olan sahələr haqqında aşağıdakı ümumi məlumatı verir (daha ətraflı məlumat aşağıda təqdim olunur):{{Quote\|Keçia Ali, "Erkən İslamda Nikah və Köləlik" (Marriage and Slavery in Early Islam), səh. 32.\|Azad qadınlar üçün həm bakirəlik, həm de yetkinlik (həddi-büluğ) məsələləri əhəmiyyət kəsb edirdi. Atalar həm bakirə, həm də azyaşlı olan qızlarını nikaha məcbur edə bilərdilər. Digər tərəfdən, nə bakirə, nə də azyaşlı olmayanlar (yəni dul və yetkin qadınlar) məcbur edilə bilməzdilər; onlar təklif olunan hər hansı bir nikaha şifahi razılıqlarını verməli idilər. Aralıq kateqoriyalar isə — yəni ya bakirə, ya da azyaşlı olan, lakin hər ikisi eyni anda olmayan qızlar — fikir ayrılığı mövzusu idi.}}Kerolayn Bo da bənzər şəkildə izah edir ki, müxtəlif fiqh məktəblərinə görə nikah üçün razılığın tələb olunub-olunmadığı bəzi vəziyyətlər mövcud idi: həddi-büluğa çatmış bakirə (əl-bikr əl-baliğə) və həddi-büluğa çatmamış qeyri-bakirə (əs-seyyib əs-sağirə). Bo, bu kimi ixtilafları nəzərə alaraq, bu mövzu ilə bağlı sonradan irəli sürülən "icma" (yekdil rəy) bəyanatlarını sual altına qoyur; lakin Keçia Ali kimi o da bildirir ki, əgər qız həddi-büluğa çatmamış bakirədirsə (əl-bikr əs-sağirə), atanın onu ərə verməsi üçün razılığının tələb olunmadığı barədə ortaq rəy (ittifaq) mövcud idi.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 21, 56</ref>		Keçia Ali məcburiyyət (icbar) ilə bağlı hüquqi razılaşma və fikir ayrılığı olan sahələr haqqında aşağıdakı ümumi məlumatı verir (daha ətraflı məlumat aşağıda təqdim olunur):{{Quote\|Keçia Ali, "Erkən İslamda Nikah və Köləlik" (Marriage and Slavery in Early Islam), səh. 32.\|Azad qadınlar üçün həm bakirəlik, həm de yetkinlik (həddi-büluğ) məsələləri əhəmiyyət kəsb edirdi. Atalar həm bakirə, həm də azyaşlı olan qızlarını nikaha məcbur edə bilərdilər. Digər tərəfdən, nə bakirə, nə də azyaşlı olmayanlar (yəni dul və yetkin qadınlar) məcbur edilə bilməzdilər; onlar təklif olunan hər hansı bir nikaha şifahi razılıqlarını verməli idilər. Aralıq kateqoriyalar isə — yəni ya bakirə, ya da azyaşlı olan, lakin hər ikisi eyni anda olmayan qızlar — fikir ayrılığı mövzusu idi.}}Kerolayn Bo da bənzər şəkildə izah edir ki, müxtəlif fiqh məktəblərinə görə nikah üçün razılığın tələb olunub-olunmadığı bəzi vəziyyətlər mövcud idi: həddi-büluğa çatmış bakirə (əl-bikr əl-baliğə) və həddi-büluğa çatmamış qeyri-bakirə (əs-seyyib əs-sağirə). Bo, bu kimi ixtilafları nəzərə alaraq, bu mövzu ilə bağlı sonradan irəli sürülən "icma" (yekdil rəy) bəyanatlarını sual altına qoyur; lakin Keçia Ali kimi o da bildirir ki, əgər qız həddi-büluğa çatmamış bakirədirsə (əl-bikr əs-sağirə), atanın onu ərə verməsi üçün razılığının tələb olunmadığı barədə ortaq rəy (ittifaq) mövcud idi.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 21, 56</ref>

			Aralıq ssenarilər üzrə fikir ayrılığı, hüquqşünasın (fəqihin) məcburetmə (icbar) üçün hüquqi əsasın nəyə söykəndiyinə inanmasından asılı idi: bu əsas ya yetkinlik yaşına çatmamış olmaq, ya da bakirəlik (yaş və inkişafdan asılı olmayaraq) idi. Atanın həddi-büluğa çatmamış və/və ya bakirə qızını nikah müqaviləsinə məcbur etmək hüququ, habelə müvafiq hədislər barədə hər bir fiqh məktəbinin baxışlarının daha ətraflı müzakirəsi üçün "[[Məcburi evlilik]]" məqaləsinə baxın; orada həmçinin Aişənin evliliyi ilə bağlı hədisin necə istifadə olunduğu izah edilir. Bundan əlavə, Bo qeyd edir ki, Maliki və Şafii hüquqşünasları həddi-büluğa çatmamış qızı yalnız atasının (və ya babasının) ərə verə biləcəyini, Hənəfilər isə yetim qızlar halında hər hansı bir qəyyumun bunu edə biləcəyini bildirmişlər.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 49, 80</ref>

			İbn Rüşd (vəfatı miladi 1198-ci il; Avropada Averroes kimi tanınır) özünün "Bidayətül-Müctəhid" (İngilis dilinə The Distinguished Jurist's Primer kimi tərcümə edilmişdir) kitabında, yetkinlik yaşına (buluğ) çatmış və ya hələ azyaşlı olan, həmçinin bakirə və ya qeyri-bakirə olan qızların nikahda razılıq hüququ ilə bağlı fiqh məktəbləri arasındakı razılaşma və ixtilaf nöqtələrinin ətraflı təsvirini yazmışdır. O qeyd edir:{{Quote\|1=[https://archive.org/details/BidayatAl-mujtahidTheDistinguishedJuristsPrimerVol2/page/n7/mode/2up The Distinguished Jurist's Primer: Volume II] by Ibn Rashd (transl. Imran Ahsan Khan Nyazee) p. 5\|2=Onlar (hüquqşünaslar), qeyd etdiyimiz bəzi istisna fikir ayrılıqları çıxmaq şərti ilə, atanın baliğə (yetkin) olmayan bakirə qızı məcbur edə biləcəyi, lakin baliğə olan boşanmış qadını məcbur edə bilməyəcəyi barədə icmaya (yekdil rəyə) gəldilər.}}Keçia Alinin fikrincə, İslam hüquqşünasları Qurandakı "Buluğ" (yetkinlik) anlayışının adətən cinsi yetkinliklə başladığını hesab edirdilər; bu, normalda qızlar üçün ilk heyz (aybaşı), oğlanlar üçün isə ilk pollyusiya (gecə boşalması) idi, hərçənd digər fiziki inkişaf əlamətləri də nəzərə alına bilərdi. Nikah kontekstində buluğ, oğlanın öz nikah müqaviləsini bağlaya bildiyi vaxt idi; Hənəfi məktəbinə görə, qızlar üçün də vəziyyət eyni idi.<ref>Kecia Ali, ''Marriage and Slavery in Early Islam'', pp. 31-32</ref>

	== İstinadlar ==		== İstinadlar ==