WikiIslam

Məcburi evlilik: Difference between revisions

(View all pending changes)
[pending revision][pending revision]
No edit summary
 
(3 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 24: Line 24:
'''Malikin''' hüquqi metodologiyası Mədinə əhalisinin adət-ənənəsini bu hədisdən daha nüfuzlu hesab edirdi. Ali qeyd edir ki, "Malik üçün ya bakirəlik, ya da azyaşlı olmaq məcburiyyətə icazə verirdi, buna görə də azyaşlı olmayan (həddi-büluğ yaşına çatmış) bakirə məcbur edilə bilərdi. Əvvəlki evlilik, əgər cinsi əlaqə baş verməyibsə, atanın məcbur etmə səlahiyyətini ortadan qaldırmırdı".<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 33</ref> {{Muwatta|28||6}} və {{Muwatta|28||7}}, Malikin "Muvatta" əsərində bu mövzu ilə bağlı olan hədis nümunələridir. Malikin rəylərini də qeyd edən "Mudəvvənə" əsəri, məsləhətləşmə haqqındakı hədisi "vəli" (qəyyum) sözünün oradakı atanı istisna etdiyini iddia edərək, bunun yalnız atasız bakirəyə aid olduğu izahı ilə təqdim edir.<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 35</ref>
'''Malikin''' hüquqi metodologiyası Mədinə əhalisinin adət-ənənəsini bu hədisdən daha nüfuzlu hesab edirdi. Ali qeyd edir ki, "Malik üçün ya bakirəlik, ya da azyaşlı olmaq məcburiyyətə icazə verirdi, buna görə də azyaşlı olmayan (həddi-büluğ yaşına çatmış) bakirə məcbur edilə bilərdi. Əvvəlki evlilik, əgər cinsi əlaqə baş verməyibsə, atanın məcbur etmə səlahiyyətini ortadan qaldırmırdı".<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 33</ref> {{Muwatta|28||6}} və {{Muwatta|28||7}}, Malikin "Muvatta" əsərində bu mövzu ilə bağlı olan hədis nümunələridir. Malikin rəylərini də qeyd edən "Mudəvvənə" əsəri, məsləhətləşmə haqqındakı hədisi "vəli" (qəyyum) sözünün oradakı atanı istisna etdiyini iddia edərək, bunun yalnız atasız bakirəyə aid olduğu izahı ilə təqdim edir.<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 35</ref>


İbn Əbi Zeydin (v. 996) "Risalə" əsəri Maliki fiqhinin (hüququnun) klassik dərsliklərindən biridir. Orada aşağıdakılar qeyd olunur:{{Quote|[https://bewley.virtualave.net/Rismarr.html Risalah 32.2a, translated by Aisha Bewley]|Ata, həddi-büluğ yaşını keçmiş olsa belə, bakirə qızının evliliyini onun icazəsi olmadan təşkil edə bilər. Onunla məsləhətləşib-məsləhətləşməmək atanın öz ixtiyarındadır.}}'''Şafei''' yuxarıda sitat gətirilən hədisi elə şərh etmişdir ki, ata hələ də bakirə qızını evlilik müqaviləsinə məcbur edə bilərdi. Baun izahına görə, Şafei bunu hədisin qəyyum qismindəki atalara aid olduğunu iddia edərək əsaslandırırdı; onun fikrincə, bakirə ilə məsləhətləşmək istəyə bağlı olmalıdır, əks halda bakirə ilə qeyri-bakirənin razılıq hüququ arasında heç bir fərq qalmazdı. O, daha sonra arqument gətirirdi ki, hədisdə qeyd olunan məsləhətləşmə qız üçün psixoloji fayda daşıyır və xoş rəftardır, lakin hər bir halda heç bir səlahiyyəti olmadığı üçün qız atasına tabe olmaq məcburiyyətindədir. Evlilik müqaviləsi bağlanarkən bakirə qız və həddi-büluğ yaşına çatmamış oğlan atanın səlahiyyəti qarşısında bərabərdir.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 124-126</ref> Keçia Ali də bənzər şəkildə bildirir ki, Şafei üçün hədisdəki məsləhətləşmə yalnız bir tövsiyə idi və əgər ata həddi-büluğ yaşına çatmış (baliğ) bakirə qızı üçün evlilik müqaviləsi bağlayarsa, qız etiraz etsə belə, bu müqavilə ləğv edilmir. Daha nadir hallara — yəni azyaşlı qeyri-bakirələrə gəlincə, Ali qeyd edir ki, Şafeiyə görə, belə qızların yetkinlik yaşına çatana qədər yenidən ərə verilməsi qəti qadağan idi; çünki qeyri-bakirə öz razılığı olmadan ərə verilə bilməzdi, azyaşlı isə hüquqi cəhətdən keçərli razılıq verə bilməzdi. Həm Malik, həm də Şafei üçün atanın bakirə qızını evlənməyə məcbur etmə səlahiyyəti hətta yetkinlik yaşından sonra da davam edirdi. O qeyd edir ki, Şafei üçün "qadın bakirə qaldığı müddətcə azyaşlı ilə baliğ (yetkin) qadın arasında real fərq yox idi", hərçənd o, yetkinlik yaşına çatmış qızlarla məsləhətləşməyi tövsiyə edirdi.<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 35 - 36</ref> Bau da eyni şəkildə bildirir ki, Maliki və Şafei fəqihləri, bakirə qaldığı təqdirdə bir qadının atanın qəyyumluğundan azad olmaq üçün lazım olan yetkinliyə heç vaxt çata bilməyəcəyinə inanırdılar.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 56</ref>
Şafei fiqhinin məşhur əsəri, əl-Misrinin (v. 1367) "Umdət əs-Salik" (Səyyahın dayağı) kitabında aşağıdakılar qeyd olunur:{{Quote|"Umdət əs-Salik" (Səyyahın dayağı) m3.13, Nuh Ha Mim Keller tərəfindən tərcümə edilmişdir.|m3.13 Qəyyumlar iki növə bölünürlər: öz himayəsindəki qadınları kiminləsə evlənməyə məcbur edə bilənlər və buna ixtiyarı olmayanlar.
(1) Öz himayəsində olan kəsi evlənməyə məcbur edə bilən yeganə qəyyumlar bakirə gəlinin atası və ya atasının atasıdır (babası). Burada "məcbur etmək" dedikdə, qızın razılığı olmadan onu münasib bir namizədlə (tərif: m4) evləndirmək nəzərdə tutulur.
(2) Məcbur etmək ixtiyarı olmayanlar, qadın bunu qəbul edib icazə vermədiyi müddətcə onu kiminləsə evləndirmək hüququna malik deyillər.}}Keçia Ali dörd böyük fəqihdən digəri barədə deyir: "'''Əbu Hənifə''' həm bakirə, həm də qeyri-bakirə olan bütün qadınlar üçün yetkinlik yaşında (majority) məcburiyyəti rədd edir". Onun azyaşlı qeyri-bakirələr barəsindəki hökmünə dair heç bir qeyd yoxdur, lakin sonrakı Hənəfi mətnləri yetkinliyin həlledici olduğunu açıq şəkildə bildirir: "Həddi-büluğ yaşına çatmış (bāligh) bir qadın, qeyri-bakirə olsa belə, məcbur edilə bilməzdi; lakin azyaşlı bir qız, hətta dul (thayyib) olsa belə, məcbur edilə bilərdi".<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 33</ref>
Bürhanəddin əl-Mərginaninin (v. 1197) "əl-Hidayə" əsəri Hənəfi fiqhinin (hüququnun) ən nüfuzlu toplularından biri idi. Orada aşağıdakılar qeyd olunur:{{Quote|[https://archive.org/details/Hedaya_201703/page/n285/mode/2up ''Al-Hidayah'' Vol 1 p. 492, translated by Imran Ahsan Khan Nyazee]|"Həddi-büluğ yaşına çatmış (major) bakirəni evlənməyə məcbur etmək vəliyə (qəyyuma) icazə verilmir. Əş-Şafei (Allah ona rəhmət eləsin) buna etiraz edir. [...] Biz hesab edirik ki, o, qanunvericinin (Allahın) xitabı ilə birbaşa müraciət olunan azad bir qadındır, buna görə də heç kimin onu məcbur etmək üçün onun üzərində səlahiyyəti yoxdur. Azyaşlı üzərindəki səlahiyyət isə düşüncə yetkinliyinin olmamasından qaynaqlanır."}}Aliyə görə, '''İbn Hənbəl''' hesab edirdi ki, doqquz və ya daha yuxarı yaşda evləndirilən qızla mütləq məsləhətləşilməlidir.<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", p. 208, footnote 21</ref> Bau, onun bu məsələdəki mirasını birmənalı olmayan (ziddiyyətli) kimi xarakterizə edir. Mövzu ilə bağlı bir qeyddə o, bakirə ilə məsləhətləşməyin zəruri olduğunu bildirmişdir; hərçənd, "onun rəylərinin digər bir versiyasında ondan bir kişinin öz bakirə qızını onunla məsləhətləşmədən evləndirə bilib-bilməyəcəyi soruşulduqda, bunun mümkün olduğunu, lakin qızla məsləhətləşilməsinə üstünlük verdiyini etiraf etmişdir".<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 9</ref> Bau həmçinin qeyd edir ki, İbn Hənbəl doqquz yaşından yuxarı qızlarla məsləhətləşməyin vacibliyini vurğulamışdır.<ref>Kerolin Bau, ''Erkən İslam Hüququnda Azyaşlıların Nikahı'' (Minor Marriage in Early Islamic Law), səh. 139, haşiyə 65.
"Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmamış qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin — bu hədd, şübhəsiz ki, Ayişənin rəvayətində təqdim olunan yaşlardan götürülmüş bir göstəricidir. (Nikah Fəsilləri, 63–64). Əhməd daha sonra iddia edir ki, ərlər doqquz yaşından kiçik (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalıdırlar."
Birinci iki məsələ ilə bağlı Bau (səh. 174, haşiyə 38) İbn Hənbəldən belə sitat gətirir:<blockquote>"Abdullah ibn Hənbəlin rəvayət etdiyi 'Nikah və Talaq Fəsilləri'ndən olan əsl sitat belədir: 'Əgər onun atası sağdırsa və qız doqquz yaşından kiçikdirsə, atasının onu evləndirməsi keçərlidir və qızın seçim haqqı yoxdur. Lakin doqquz yaşına çatdıqdan sonra, nə atası, nə də başqa biri onun icazəsi olmadan onu evləndirə bilməz. Atasından başqa birinin evləndirməli olduğu doqquz yaşına çatmamış yetimə gəldikdə isə, mən onun doqquz yaşına çatana qədər evləndirilməsini bəyənmirəm. Doqquz yaşına çatdıqda isə onunla məsləhətləşilməlidir. İcazə verdikdən sonra isə artıq onun seçim haqqı (imtina etmə hüququ) yoxdur'."</blockquote></ref>
Aşağıdakı hissədə, Əhməd ibn Hənbəlin oğlu tərəfindən sitat gətirilən rəyində ataların yeddi yaşından kiçik qızlarını evliliyə məcbur edə biləcəyi qeyd olunur:{{Quote|"Nikah və Talaq Fəsilləri: İbn Hənbəl və İbn Rahveyhin Cavabları" Fəsil 3 (Abdullah) §18, Susan Spektorski tərəfindən tərcümə edilmişdir, Texas Universiteti Nəşriyyatı, 1993<ref name="Spectorsky">"Nikah və Talaq Fəsilləri" Əhməd ibn Hənbəl və dostu İshaq bin Rahveyhin insanların onlara verdiyi müxtəlif fiqh suallarına verdiyi "cavabların" məcmusudur. Kitab əslində üç fərqli məcmunun bir yerdə toplanmasıdır: birincisi məşhur hədis alimi Əbu Davuddan, ikincisi Əhmədin oğlu Abdullahdan, sonuncusu isə Əhmədin tələbələrindən biri olan əl-Kövsəcdəndir. Bu üç fərqli məcmu Nyu-York Şəhər Universitetinin Kuins Kollecinin təqaüddə olan professoru Susan A. Spektorski tərəfindən toplanmış və tərcümə edilmişdir.</ref>|O dedi: "Onun vəlisi (qəyyum) qızla məsləhətləşməlidir. Sonra əgər qız icazə verərsə, vəli onu evləndirə bilər." Mən dedim: "Bəs əgər icazə verməsə?" O dedi: "Əgər atası [onun vəlisi] olarsa və qız hələ yeddi yaşına çatmayıbsa, bu halda atasının onu evləndirməsi keçərlidir və qızın seçim haqqı yoxdur. Lakin əgər qız doqquz yaşına çatıbsa, nə atası, nə də başqa bir kəs onun icazəsi olmadan onu evləndirməməlidir."}}Keçia Ali daha sonra qeyd edir ki, Məhəmməd peyğəmbər və səhabələrinin nümunəsi fəqihlərin müzakirələrində mühüm yer tuturdu: "Hər nə qədər "əl-Muvatta" və "əl-Mudəvvanə"də səhabələrin və Peyğəmbərin öz qızlarını evləndirmələri haqqında rəvayətlər təqdim olunsa da, "əl-Umm" əsəri daha çox Peyğəmbərin Ayişə ilə evliliyinə diqqət yetirmişdir". Sonuncu mətnə (əl-Umm) toxunaraq o qeyd edir: "Şafeinin fikrincə, zifaf baş verən zaman o (Ayişə), hələ də azyaşlı idi. Məhəmməd və Ayişənin birliyinin bağlayıcı xarakteri, ataların öz azyaşlı bakirə qızları üçün bağlayıcı nikah müqavilələri bağlamaq səlahiyyətini təsdiqləyir: 'Əbu Bəkr Ayişə altı yaşında bir qız ikən onu Peyğəmbərlə (Allahın ona salavatı və salamı olsun) evləndirməsi və [Peyğəmbərin] o, doqquz yaşında bir qız ikən onunla cinsi əlaqədə olması göstərir ki, atanın bakirə üzərindəki haqqı, qızın öz üzərindəki haqqından daha üstündür'".<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", p. 35</ref>
Yuxarıda sitat gətirilən hədislərlə yanaşı, nikah qanunlarında islahatların tərəfdarı olan müsəlmanlar aşağıdakı hədisləri xüsusi olaraq vurğulayırlar:{{Quote|{{Abu Dawud||2096|darussalam}}|Abdullah ibn Abbasdan rəvayət edilir:
Bir bakirə qız Peyğəmbərin (s.a.s) yanına gələrək atasının onu öz iradəsinə zidd olaraq evləndirdiyini bildirdi; bunun üzərinə Peyğəmbər (s.a.s) ona seçim etmək ixtiyarı verdi.}}{{Quote|{{Ibn Majah||3|9|1873}}|Əbdürrəhman bin Yezid əl-Ənsari və Mücəmmə bin Yezid əl-Ənsari belə rəvayət etmişlər:
Onların arasından Xidəm adlı bir kişi qızını evləndirdi, lakin qız atasının təşkil etdiyi bu evliliyi bəyənmədi. O, Allahın Rəsulunun (s.a.s) yanına gedib bu barədə ona danışdı və Peyğəmbər atasının kəsdiyi nikahı ləğv etdi. Bundan sonra həmin qadın Əbu Lübabə bin Əbdül-Münzir ilə evləndi.}}Bau bu və buna bənzər rəvayətləri müzakirə edir. Fəqihlər iddia edirdilər ki, Xidəmin qızı bakirə deyil, əvvəllər evli olub (dul qalıb) və Məhəmməd peyğəmbərin onun xahişini qəbul etməsinin səbəbi də budur. Lakin Bau fəqihlərin qızın vəziyyəti ilə bağlı bu fərziyyəsinin şübhəli olduğunu müdafiə edir.<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 65-66, 84-85</ref>
=== Hənəfi və Hənbəli hüququnda nikahın ləğvi üçün yetkinlik seçimi ===
Klassik İslam hüququnun bütün məzhəblərində ataya, həddi-büluğ yaşına çatmamış bakirə övladı üçün onun razılığı olmadan nikah müqaviləsi bağlamağa icazə verilirdi. Hənəfi hüququnda və bəzi Hənbəlilər arasında,<ref>Kecia Ali (2022), Marriage in Classical Islamic Jurisprudence: A survey of Doctrines" in (eds.) A. Quraishi and F. E. Vogel, ''The Islamic Marriage Contract: Case Studies in Islamic Family Law'', Harvard University Press, page 18</ref> uşaq yetkinlik yaşına çatdıqda nikahdan imtina etmək üçün "yetkinlik seçimi" (''xiyaru'l-büluğ'') hüququndan istifadə edə bilərdi; lakin bu, yalnız nikah müqaviləsi səhlənkar, fırıldaqçı şəkildə və ya ata (Hənəfilərə görə həm də baba) olmayan biri tərəfindən bağlandığı halda mümkün idi. Yetkinlik yaşına çatmış və müqavilə barədə məlumatlandırıldıqdan sonra ağlabatan müddət ərzində heç bir tədbir görməyən və ya susan bakirə qız üçün bu seçim hüququ itirilmiş sayılırdı. Oğlan uşağı isə eyni şəraitdə nikahı aktiv şəkildə təsdiqləyənə qədər öz seçim hüququnu saxlayırdı.<ref>Esposito, John L. (2001) "Women in Muslim Family Law (2nd Edition)", New York: Syracuse University Press, pp.16-17</ref><ref>Ali, S. M. (2004) "The Position of Women in Islam: A Progressive View", New York: State University of New York Press, pp.40-41</ref>
Hənəfi fiqhinin (hüququnun) məşhur dərsliyi olan "Muxtasər əl-Qüduri", Əbu Hənifə tərəfindən əsası qoyulmuş məzhəbin mövqeyini belə müəyyən edir:{{Quote|''Mukhtasar Al Quduri'' Chapter 32 (Nikah), p. 329 translated by Tahir Mahmood Kiani|Əgər ata və ya baba onları evləndirərsə, onlar yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra heç bir seçim haqqına malik deyillər; lakin ata və ya babadan başqa biri onları evləndirərsə, o zaman hər ikisinin (oğlan və ya qızın) seçim haqqı vardır:
Əgər istəsə, nikahda qala bilər, və ya
Əgər istəsə, [onu] rədd edə bilər.}}Hənəfi hüququna dair digər bir kitab olan "əl-Hidayə" bunu daha ətraflı şəkildə belə təsvir edir:{{Quote|[https://archive.org/details/Hedaya_201703/page/n287/mode/2up Al-Hidayah Vol 1 p. 496, translated by Imran Ahsan Khan Nyazee]|O dedi: "Əgər onlar ata və ya baba tərəfindən evləndirilərlərsə – yəni azyaşlı oğlan və azyaşlı qız – həddi-büluğa çatdıqdan sonra onların seçim haqqı yoxdur. Bunun səbəbi odur ki, bu iki (qohum) kamil rəyə və bol şəfqətə malikdirlər; buna görə də, müqavilə onlar tərəfindən bağlandığı təqdirdə bağlayıcı xarakter daşıyacaqdır. Bu, sanki onlar həddi-büluğa çatdıqdan sonra öz razılıqları ilə bağlanmış bir müqavilə kimidir.<br />
Əgər onlar ata və ya babadan başqa biri tərəfindən evləndirilərlərsə, bu halda onların hər birinin həddi-büluğa çatdıqda seçim haqqı olacaqdır."}}Hənbəli məzhəbinin qurucusu Əhməd ibn Hənbəl də, oğlunun rəvayətinə görə, eyni fikirdə idi:{{Quote|"Nikah və Talaq Fəsilləri: İbn Hənbəl və İbn Rahveyhin Cavabları" Fəsil 3 (Abdullah) §18, Susan Spektorski tərəfindən tərcümə edilmişdir, Texas Universiteti Nəşriyyatı, 1993<ref name="Spectorsky" />|Mən atamdan azyaşlı qızını evləndirən kişi barədə soruşdum: "Qız yetkinlik yaşına çatdıqda [nikahdan imtina etmək] seçimini edə bilərmi?" O dedi: "Əgər atası onu evləndiribsə, o, bu seçim hüququndan istifadə edə bilməz. Əgər belə bir imkanı olsaydı, Ayişə Peyğəmbərə nisbətdə bu hüquqa sahib olardı; çünki Peyğəmbər onunla altı və ya yeddi yaşında evlənmiş, doqquz yaşında onunla zifafa girmiş və (Peyğəmbər) vəfat edəndə Ayişənin on səkkiz yaşı var idi."}}
=== Nikahdaxili zorlama ===
{{Main|İslam hüququnda zorlanma}}Nikahdaxili zorlama problemi xüsusilə məcburi nikah hallarında daha çox rast gəlinən bir haldır. Səhih hədisə və həmçinin İslam hüququna görə, heyz, oruc və ya ağır xəstəlik halları istisna olmaqla, qadın əri istədiyi hər an onunla cinsi əlaqədə olmağa borcludur.<ref>{{Muslim||1436d|reference}}</ref><ref>Mishkat al-Masabih Book I, Section 'Duties of husband and wife', Hadith No. 61</ref><ref>Al Tirmidhi Hadith No. 1160 & Ibn Ma’jah Hadith No. 4165</ref> Məsələn, İranda qadının hər an ərinin cinsi istəklərinə hazır olması öhdəliyini təsvir etmək üçün təmkin sözündən istifadə olunur.<ref>Ilkkaracan, Pinar. (2008). [http://books.google.com/books?id=pnGwP9-FhxYC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false ''Deconstructing Sexuality in the Middle East'']. (p. 129). Burlington, VT: Ashgate Publishing Company.</ref> İslamda qadını əri tərəfindən zorlanmaqdan qoruyan konkret bir qanun yoxdur. Əslində, zövcə kişinin "tarlası" (əkin yeri) hesab olunur və kişiyə ona istədiyi şəkildə və istədiyi zaman yaxınlaşmağa icazə verilir.<ref>[https://quran.az/2/223 Quran 2:223] (Əl-Bəqərə)</ref> Əgər qadın pis rəftara məruz qaldığını hiss edərsə, İslam məhkəməsində boşanmaq üçün müraciət etməli və bu pis rəftarı sübut etməlidir. Əgər əri onu boşayarsa, lakin icbari iddə müddəti bitməmiş fikrini dəyişərsə, qadının evli qalmaq istəyib-istəməməsindən asılı olmayaraq, əri arvadını geri qaytara bilər.<ref>[https://quran.az/2/228?t=4 Quran 2:228] (Əl-Bəqərə)</ref><ref>[http://www.islamqa.com/en/ref/75027/permission%20second%20wife The wife’s consent is not a condition of taking her back after divorce] - Islam Q&A, Fatwa No. 75027</ref>
== Kölələr və əsirlər ==
{{Main|İslam hüququnda köləlik}}Son onilliklərdə alimlər arasında quldarlığın artıq icazəli olmadığına dair az-çox konsensus yaranmışdır və hazırda bütün müsəlman çoxluqlu ölkələrdə bu, qanunsuzdur. Tarixən isə, bəzi yerlərdə bu gün də davam etməklə yanaşı, quldarlıq bir çox əsrlər boyu mövcud olmuşdur. Kölələr öz həyatları üzərindəki nəzarəti sahib kimi tanınan şəxslərə itirirlər. İslam, axirətdə ilahi mükafatlar vəd etməklə kölələrin azad edilməsini təşviq etsə də, eyni zamanda müharibə zamanı döyüşçü olmayan düşmən (küffar) tərəfin əsir götürülməsini və kölələşdirilməsini qanuniləşdirərək bu təcrübəni institusionallaşdırır; bu kölələrin uşaqları da (əgər ataları sahibi deyilsə) köləlikdə doğulurlar. Həmçinin, törədilmiş günahların kəffarəsi olaraq qul azad etməyi də bir növ bağışlanma tələbi kimi təbliğ edir.<ref>[https://quran.az/4/92 Quran 4:92]</ref> İslamda insanların mal-qara kimi alınıb-satılmasına icazə verilir və bir müsəlmanın bəsləmək, geyindirmək və sığınacaq vermək imkanı olduğu müddətcə sahib ola biləcəyi kölələrin sayına məhdudiyyət qoyulmur. Kölələrin öz şəxsiyyətləri üzərində heç bir haqları yoxdur. Kölə, ağasının icazəsi olmadan evlənə bilməz və yalnız ağası icazə verdiyi təqdirdə özünü (pul ödəyərək) azad edə bilər.
Keçia Ali kölələrin nikahı ilə bağlı qeyd edir:{{Quote|Kecia Ali, ''Marriage and Slavery in Islam'' p. 32|Hüquqi mətnlərdə kölə qadının (kənizin) bakirəliyi nikah kontekstində nadir hallarda müzakirə olunurdu; bunun səbəbi ya onun ərə verilmə vaxtına qədər bakirə qalma ehtimalının azlığına dair fərziyyə, ya da bunun onun hüquqi statusu üçün tamamilə əhəmiyyətsiz olması idi: onun öz nikah müqavilələrində heç vaxt söz haqqı olmamışdır.}}Sahibi kölə qadından cinsi məqsədlərlə istifadə edə bilər. Əl-əzl (mühafizə olunan cinsi əlaqə) tətbiq etmək üçün onun icazəsinə ehtiyacı yoxdur və onunla cinsi əlaqədə olduqdan sonra onu başqa bir kişiyə sata və ya (əgər döyüş və ya basqın zamanı əsir götürülübsə) ailəsinə fidyə müqabilində geri qaytara bilər. Əgər onu arvadı olaraq istəyirsə, onunla evlənə bilər və ona mehir (toy payı) ödəmək məcburiyyətində deyil. Onun azad edilməsi onun mehri hesab olunur. Bu, bir kişi kasıb olduğu halda arvad sahibi olmaq istədikdə əlverişli ola bilər. Əsir götürülmüş qadın heç bir xərc tələb etmir və kişi onunla evlənmək üçün heç bir pul ödəməli deyil. Kişi, arvadının (və ya arvadlarının) icazəsi olmadan öz əsirləri və kölələri ilə cinsi əlaqədə ola bilər.
Təbii ki, qadının bu məsələdə heç bir söz haqqı yoxdur. Lakin, başqa cür heç vaxt azadlıq dadmaya biləcəyini nəzərə alsaq, evlənmək yəqin ki, onun maraqlarına daha uyğun olardı. Kölə qadının məcburi şəkildə azad edilməsi yalnız sahibinə övlad verdiyi təqdirdə, sahibinin ölümündən sonra baş verir. Ssenari nə olursa olsun, kölə qadının öz həyatı üzərində mütləq şəkildə heç bir nəzarəti yoxdur. Sahibi istəsə onunla cinsi əlaqədə ola bilər ([[İslam hüququnda zorlanma]] məqaləsinə baxın), onu başqa bir kişiyə sata bilər və ya başqa bir kişi ilə evləndirə bilər. Onun istəkləri əhəmiyyətsiz, razılığı isə lazımsızdır. Sahibinin edə bilməyəcəyi yeganə şey, onu digər kişilərə fahişəliyə cəlb etməklə pul qazanmaqdır.<ref>[https://quran.az/24/33 Quran 24:33]</ref>
=== Məhəmmədin kölə qızları və əsirləri ===
==== Cüveyriyə ====
Cüveyriyə Bəni Mustaliq qəbiləsindən olan bir əsir idi. O, müsəlmanlardan birinə verilmişdi və azadlığını satın almaq üçün həmin şəxslə müqavilə bağlamışdı. Daha sonra o, ödəniş məbləği üçün Məhəmməddən kömək istədi. Peyğəmbər, onunla evlənəcəyi təqdirdə (çox gözəl olduğu üçün) azadlıq bədəlini ödəməyi təklif etdi. Beləliklə, o, peyğəmbərlə evləndi və digər əsirlər də Məhəmmədin nikah yolu ilə qohumları olduqları üçün sərbəst buraxıldılar. Cüveyriyə sayəsində Bəni əl-Mustaliq qəbiləsindən yüz ailə azadlığa qovuşdu.
==== Səfiyyə ====
Səfiyyə Xeybərdən olan yəhudi bir əsir və Qureyzə ilə ən-Nadir qəbilələrinin rəhbər xanımı idi. Həyat yoldaşı Kinanənin qəddar ölümündən sonra o, müharibə qəniməti olaraq müsəlmanlardan birinə verilmişdi. Məhəmmədə onun böyük gözəlliyi barədə məlumat verildikdə, o, Səfiyyənin sahibinə onu başqa bir kölə qızla dəyişdirməyi və özünə verməyi tapşırdı. Qısa müddət sonra onunla evləndi və onun azad edilməsini (azadlığa buraxılmasını) onun mehri hesab etdi. Məhəmməd doqquz arvadı arasında ən az vaxtı Safiyya ilə keçirmişdi.
==== Mariya ====
Mariya Misirdən məhəmmədə hədiyyə olaraq göndərilən qibti bir kəniz idi. O, Məhəmmədin oğlu İbrahimi dünyaya gətirdi, lakin uşaq iki yaşına çatmamış vəfat etdi. Onlar heç vaxt evlənməmişdilər, lakin o, öz mülkiyyəti olduğu üçün Məhəmməd onunla cinsi əlaqədə olurdu.
==== Reyhanə ====
Reyhanə Qureyzə qəbiləsindən olan yəhudi bir əsir idi. Bir mənbəyə görə, Məhəmməd ona köləlik əvəzinə evlilik təklif etmiş, lakin o, bunu rədd edərək yəhudi olaraq qalmışdır. Başqa bir mənbə isə onunla evləndiyini və azad edilməsinin onun mehri olduğunu bildirir.
== Əlaqəli settler ==
{{Quote|{{Muslim||1419a|reference}}|Əbu Hüreyrə (Allah ondan razı olsun) Allah Elçisinin (ﷺ) belə dediyini rəvayət etmişdir:
Əri olmayan (boşanmış və ya dul) qadınla məsləhətləşmədən o, evləndirilməməlidir; bakirə qızın isə icazəsi alınmadan o, evləndirilməməlidir. Allahın Peyğəmbərindən (ﷺ) soruşdular: "Onun (bakirənin) razılığı necə alınmalıdır?" O (Müqəddəs Peyğəmbər) buyurdu: "Onun susması (sükutu) ilə."}}{{Quote|{{Muslim||1420|reference}}|Aişə (Allah ondan razı olsun) rəvayət edir:
Allahın Elçisindən (ﷺ) qəyyumu tərəfindən nikahı bağlanan bakirə qız barədə, onunla məsləhətləşməyin zəruri olub-olmadığını soruşdum. Allahın Elçisi (ﷺ) buyurdu: Bəli, onunla məsləhətləşməlidir. Aişə rəvayət etdi: Mən ona dedim ki, o (bakirə qız) utanır; bu zaman Allahın Elçisi (ﷺ) buyurdu: Onun susması (sükutu) razılığı deməkdir.}}{{Quote|1=Pakistanın dini işlər üzrə dövlət naziri Dr. Amir Liaqat Hüseyn.|2=Hətta zövcənin razılığı olmadan belə, ərin öz arvadı ilə cinsi əlaqədə olmasının qarşısını almaq qeyri-islami bir addımdır.<ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\08\26\story_26-8-2006_pg1_7 Xeyr, ərləri dayandırmaq qeyri-islamidir: Aamir] - Daily Times, 26 Avqust 2006</ref>}}{{Quote|1=Malayziyanın Perak ştatının müftisi Harussani Zəkəriyyə.|2=Ərin öz arvadı ilə yaxınlıq etmək hüququ vardır və arvad buna tabe olmalıdır. Əgər arvad imtina edərsə, bu halda "nüşuz" (itaətsizlik) qaydası tətbiq olunur və ərin ona maliyyə yardımı (nəfəqə) təmin etməsi tələb olunmur.<ref>[http://www.aegis.com/news/afp/2004/AF040874.html Malayziyada nikahdaxili zorlama ilə bağlı mübahisələr alovlanıb] - Agence France-Presse, 23 Avqust 2004</ref>}}{{Quote|1=|2=Hemen hemen bütün ərəb və islam ölkələrində olduğu kimi, Bəhreyn də qadınlara cinsi zorakılıq edən ərlərindən heç bir müdafiə təmin etmir. Məhkəmələr yalnız fiziki xəsarət hallarında boşanma qərarı verir. Fiziki izi olmayanlar üçün cinsi zorakılıq qurbanları özlərini çarəsiz hiss edirlər, çünki dünyanın bu hissəsində nikahdaxili zorlama cəzalandırılmır.<ref>Səud Həməda - [http://www.thewip.net/contributors/2009/06/bahrain_offers_women_no_protec.html Bəhreyn qadınları nikahdaxili zorlamadan müdafiə etmir] - The WIP, 29 İyun 2009</ref>}}{{Quote|1=İmam Məhəmməd ibn Səud Universitetinin professoru Əbdüləziz əl-Qasım|2=Qadın ərinə qarşı hüquqi müstəvidə hərəkətə keçmək qərarına gəldikdə, cinsi zorakılığın baş verdiyini sübut edən tibbi müayinə tələb olunur. Əgər o, bu sübutu təqdim edə bilməsə, sonradan boşanma tələb edə bilməyəcəkdir.<ref>Najah Alosaimi - [http://www.arabnews.com/?page=1&section=0&article=94779&d=10&m=4&y=2007 Outlaw Marital Abuse, Demand Saudi Women] - Arab News, 10 Aprel 2007</ref>}}{{Quote|1=|2=Mühafizəkar şiə ruhanisi Məhəmməd Asif Möhsini ilə müsahibədən:
"Müəllifi olduğum qanunu həm kişilər, həm də qadınlar üçün doğru hesab edirəm," o bildirdi. "Biz həm kişilərə, həm də qadınlara hüquqlar vermişik, hətta bu hüquqlar Qərbdə qadınlara verilən hüquqlardan daha üstündür. Bu qanunla biz qadınlara daha çox şey veririk."
Ondan qadın öz əri ilə cinsi əlaqədə olmaqdan imtina etdiyi təqdirdə, ərinin onu qidalandırmaqdan imtina edə biləcəyi barədə xəbərləri soruşdum. "Bəli, mən bunu demişəm," deyə Möhsini gözlərimin evinə baxaraq bildirdi. "Cütlük evlənəndə seks nikahın bir hissəsidir və onlar bununla razılaşırlar."
O, sözünə davam edərək izah etdi ki, qadın hər gecə cinsi əlaqədə olmağa və ya həkimi ona bundan çəkinməyi tapşırıbsa, buna məcbur deyil. Lakin digər hallarda, bu onun öhdəliyidir və evlənərkən qəbul etdiyi bir məsələdir. O, bunu zövcənin vəzifəsi adlandırır.
Möhsini əlavə etdi ki, zövcənin makiyaj etməsi "kişinin küçələrdəki digər qadınlar haqqında düşünməsinin qarşısını alır və o, yalnız öz arvadı haqqında düşünə bilir."
O davam etdi: "Qadınların (makiyaj etməsi) təbiidir. Məgər Qərbdə etmirlər? Orada qadınlar küçələrdə və mağazalarda makiyaj edirlər. Qadınlar ərləri üçün makiyaj etməlidirlər, çünki bu, ikisi arasındakı sevgini və cazibəni artıracaq."
Ruhani həmçinin izah etdi ki, əgər qadının işi varsa və işə getməlidirsə, evdən çıxmaq üçün kişidən icazə alması tələb olunmur. Lakin digər səbəblərdən evdən çıxırlarsa, icazə almalıdırlar.
Daha da önəmlisi, o bildirdi ki, cütlük evləndiyi gün qadının evdən çıxmaq üçün icazəyə ehtiyacı olub-olmayacağını aydınlaşdırmalıdır. Əgər razılığa gəlməsələr, o zaman evlənməməlidirlər.<ref>Atia Əbavi - [http://www.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/04/20/afghanistan.cleric.rape.law/ Əfqan ruhani mübahisəli nikah qanununu müdafiə edir] - CNN, 21 April 2009</ref>}}
== Həmçinin bax ==
== Həmçinin bax ==


Latest revision as of 08:51, 23 March 2026

Məcburi evlilik, fərdin (adətən qadının) öz iradəsi əleyhinə evləndirilməsidir. Fərd adətən ailə üzvləri tərəfindən və ibtidai qadın hüquqları olan ölkələrdə buna məcbur edilir. İslam hüququnda, həddi-büluğ yaşına çatmış qadının öz açıq istəyinə zidd olaraq nikah müqaviləsinə məcbur edilməsi Hənəfi və Hənbəli məzhəbləri tərəfindən qadağan edilmişdi; lakin Maliki və Şafei məzhəblərində, əgər qızı hələ bakirə idisə, atasına bunu etməyə icazə verilirdi. Bakirə olan yetkinlik yaşına çatmamış qızların razılığına (və ya ən azı etirazın olmamasına) dair hədis sübutlarına baxmayaraq, onların hamısı bakirə azyaşlıların ataları tərəfindən məcburi şəkildə nikah müqavilələrinə daxil edilə biləcəyi barədə həmfikir idilər. Məhəmmədin Aişə ilə evliliyi və səhabələrinin azyaşlı qızlarını evləndirmələri haqqındakı məlumatlar bəzi fəqihlərin rəylərində rol oynamışdır. Fəqihlər həmçinin qadın kölələrin sahibləri tərəfindən razılıqları olmadan evləndirilə biləcəyi barədə də razılığa gəlmişdilər.

Müasir müsəlman çoxluqlu ölkələrin çoxu (lakin hamısı deyil) uşaq nikahını və məcburi nikahı qanunsuz elan etmişdir. Buna baxmayaraq, qanuni müdafiə tədbirlərinə rəğmən, bu cür nikahlar hələ də əhəmiyyətli dərəcədə baş verir (və bəzi qeyri-müsəlman icmalarında da rast gəlinir). Bir çox müsəlman xeyriyyə cəmiyyətləri və kampaniya qrupları müasir məcburi nikah hallarının qarşısını almaq və kömək istəyənlərə yardım etmək üçün çalışırlar.[1] Həmçinin, kimsə məcburi nikah riski ilə üzləşdikdə əlaqə saxlanıla biləcək və saxlanılmalı olan hökumət agentlikləri də mövcuddur. Bəzi xeyriyyə təşkilatları məcburi nikah üçün xaricə aparıldıqlarını çox gec anlayanlara paltarlarının altında qaşıq gizlətməyi tövsiyə edir; beləliklə, hava limanının metal detektorundan keçərkən vəziyyəti təhlükəsizlik komandasına təkbətək izah etmək imkanı yaranır. Əgər şəxs artıq xaricdədirsə, adətən müvafiq milli səfirliklə əlaqə saxlaması məsləhət görülür.

Uşaq evliliyi

Aşağıda ətraflı qeyd edildiyi kimi, Məhəmmədin altı yaşlı Aişə ilə evliliyi, bir uşağın atasının onun açıq razılığı olmadan nişanlana biləcəyinə dair hüquqi qərarlarda əsas gətirilmişdir.[2][3] Nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə), ata və ərin onun buna hazır olduğuna inandıqları zaman baş verir. Məhəmmədin doqquz yaşında olarkən[4] Aişə ilə cinsi əlaqə barədə rəvayət də bəzi fəqihlərin rəylərində yer almışdır. Bir sıra Quran ayələri həm Quran təfsirində, həm də həddi-büluğ yaşına çatmamış qızlarla evlilik haqqında hüquqi müzakirələrdə mühüm rol oynamışdır; bunlar arasında ən diqqətçəkəni Talaq surəsi 4-cü ayə olsa da, Nisa surəsi 3 və 6-cı ayələr, həmçinin Nur surəsi 32-ci ayə də bura daxildir.

Məlum bir səhih hədisə görə, ata və ya qəyyum bakirə qızını evliliyə təqdim etməzdən əvvəl onun razılığını almalıdır. Bununla belə, həmin hədisə əsasən, əgər ondan soruşulduqda susursa və heç bir açıq razılıq bildirmirsə, bu, evliliyə razılıq sayılır.[5] Aşağıda ətraflı qeyd edildiyi kimi, əgər qız həm bakirə, həm də azyaşlı idisə, İslam fəqihləri yenə də atanın onun razılığı olmadan evlilik müqaviləsini məcburi şəkildə bağlaya biləcəyi barədə həmfikir idilər.

Hətta rəyi soruşulsa belə, bir qız hələ çox gənc bir uşaq ikən, olduqca məhdud təcrübəsi ilə və tamamilə valideynlərindən asılı vəziyyətdə evlilik haqqında həyatını dəyişdirəcək bir qərar verməli olur. Uşaq evlilikləri dünyanın hər yerində, xüsusən də Şəriətin müvafiq hissəsinin tətbiq edildiyi müsəlman ölkələrində baş verir. BMT uşaq evliliyini insan hüquqlarının pozulması hesab edir və 2030-cu ilə qədər onu tamamilə aradan qaldırmağı hədəfləyir. Qız uşağı, onun sağlamlığını və gələcəyini böyük təhlükə altına atan arvad zorakılığına və uşaq yaşda hamiləliyə qarşı müdafiəsiz qalır.

İslam hüququ

Azyaşlıların və bakirələrin məcburi evliliyi

Bu mövzu ilə bağlı akademik müəlliflər tərəfindən yazılmış iki kitab xüsusilə diqqətəlayiqdir: Professor Keçia Alinin "İslamda Köləlik və Evlilik"[6] və Professor Kerolayn Baun "Erkən İslam Hüququnda Azyaşlıların Evliliyi"[7] kitabları. Bu məsələlərlə bağlı müxtəlif tanınmış təfsir və fəqih mətnlərindən tərcümə edilmiş geniş sitatlar toplusu onlayn şəkildə də mövcuddur.[8]

Keçia Ali məcburi evlilik (compulsion) ilə bağlı fəqihlərin həmfikir olduqları və fikir ayrılığına düşdükləri sahələrə dair aşağıdakı ümumi mənzərəni təqdim edir (daha ətraflı məlumat aşağıda verilir):

Azad qadınlar üçün həm bakirəlik, həm də həddi-büluğ yaşı (yetkinlik) əhəmiyyət kəsb edirdi. Atalar həm bakirə, həm də azyaşlı olan qızlarını evliliyə məcbur edə bilərdilər. Digər tərəfdən, nə bakirə, nə də azyaşlı olmayanlar məcbur edilə bilməzdi; onlar təklif olunan hər hansı bir evlilik üçün şifahi razılıq verməli idilər. Aralıq kateqoriyalar isə — yəni ya bakirə olan, ya da azyaşlı olan, lakin hər ikisi eyni anda olmayan qızlar — ixtilaf mövzusu idi.
Keçia Ali, "Erkən İslamda Evlilik və Köləlik", səh. 32

Kerolayn Bau da bənzər şəkildə izah edir ki, müxtəlif fəqih məktəblərinə görə, evlilik üçün razılığın tələb olunub-olunmadığı bəzi hallar mövcud idi: həddi-büluğ yaşına çatmış bakirə (əl-bikr əl-baliğə) və həddi-büluğ yaşına çatmamış qeyri-bakirə (ət-seyyib əs-sağirə). Bau, bu kimi ixtilafları nəzərə alaraq, bu mövzu ilə bağlı sonrakı konsensus (icma) bəyanatlarını sual altına qoyur; buna baxmayaraq, Keçia Ali kimi o da bildirir ki, əgər qız həddi-büluğ yaşına çatmamış bakirə (əl-bikr əs-sağirə) idisə, atanın onu evliliyə verməsi üçün razılığın tələb olunmadığı barədə həmfikir idilər.[9]

Aralıq ssenarilər üzrə fikir ayrılığı, fəqihin məcburiyyətin hüquqi əsasının yetkinlik yaşına (həddi-büluğ) çatmamış olmaqdan, yoxsa (yaş və inkişafdan asılı olmayaraq) bakirəlikdən qaynaqlandığına inanmasından asılı idi.

İbn Rüşd (v. 1198; Avropada Averroes kimi tanınır) özünün (ingilis dilinə tərcüməsi də mövcud olan) "Bidayətül-Müctəhid" (Mütəfəkkir fəqihin başlanğıc kitabı) əsərində yetkinlik (büluğ) yaşına çatmış və ya hələ azyaşlı olan, həmçinin bakirə və ya qeyri-bakirə olan qızların evlilikdə razılıq hüququ ilə bağlı fəqih məktəbləri arasındakı həmfikir olunan və fərqlənən məqamların ətraflı təsvirini yazmışdır. O bildirir:

Onlar, daha əvvəl işarə etdiyimiz bəzi tək-tük ixtilaf halları istisna olmaqla, atanın həddi-büluğ yaşına çatmamış (non-bāligh) bakirəni məcbur edə biləcəyi, lakin həddi-büluğ yaşına çatmış (bāligh) boşanmış bir qadını məcbur edə bilməyəcəyi barədə icmaya (həmfikirliyə) gəlmişdilər.
"Mütəfəkkir fəqihin başlanğıc kitabı: II Cild" [İbn Rüşd (tərc. İmran Əhsan Xan Nyazi), səh. 5

Professor Keçia Aliyə görə, İslam fəqihləri Quranın "büluğ" (yetkinlik) anlayışının adətən cinsi yetkinliklə — normalda qız üçün ilk aybaşı, oğlan üçün isə ilk pollyusiya (gecə boşalması) ilə formalaşdığını hesab edirdilər; bununla belə, digər fiziki yetkinlik əlamətləri də nəzərə alına bilərdi.[10] Büluğdan bəhs edən Quran ayələri evlilik məcburiyyəti ilə bağlı fəqih müzakirələrində nəzərə alınmışdır və aşağıdakı hədis ətrafında da geniş müzakirələr aparılmışdır:

İbn Abbasdan (Allah onlardan razı olsun) rəvayət edildiyinə görə, Allahın Rəsulu (ﷺ) belə buyurmuşdur: Əvvəllər evli olmuş qadın (Səyyib / Thayyib) öz şəxsi barəsində qəyyumundan daha çox haqq sahibidir. Bakirə ilə də məsləhətləşilməlidir və onun susması razılığı deməkdir.
Sahih Muslim 1421b

Görünən odur ki, bu qayda, atanın öz bakirə qızı ilə məsləhətləşmədən və onun razılığını (yaxud ən azı susmasını) almadan onu evliliyə məcbur etməsini istisna edir (hərçənd yuxarıda qeyd olunan səbəblərdən bu qaydanın sui-istifadəyə açıq olduğu aydındır). Bununla belə, Keçia Ali izah edir ki, fəqihlər buna baxmayaraq, "bir atanın öz bakirə qızı üzərindəki məcbur etmə səlahiyyətinin, qız azyaşlı olduğu müddətcə şübhə doğurmadığı" barədə həmfikir idilər. Sünni fiqhinin dörd əsas məzhəbindən ikisinin baniləri — Malik və Şafei — yuxarıdakı hədisin aşkar nəticələrindən yan keçmək üçün fərqli strategiyalardan istifadə etmişdilər.

Malikin hüquqi metodologiyası Mədinə əhalisinin adət-ənənəsini bu hədisdən daha nüfuzlu hesab edirdi. Ali qeyd edir ki, "Malik üçün ya bakirəlik, ya da azyaşlı olmaq məcburiyyətə icazə verirdi, buna görə də azyaşlı olmayan (həddi-büluğ yaşına çatmış) bakirə məcbur edilə bilərdi. Əvvəlki evlilik, əgər cinsi əlaqə baş verməyibsə, atanın məcbur etmə səlahiyyətini ortadan qaldırmırdı".[11] Al-Muwatta 28:6 və Al-Muwatta 28:7, Malikin "Muvatta" əsərində bu mövzu ilə bağlı olan hədis nümunələridir. Malikin rəylərini də qeyd edən "Mudəvvənə" əsəri, məsləhətləşmə haqqındakı hədisi "vəli" (qəyyum) sözünün oradakı atanı istisna etdiyini iddia edərək, bunun yalnız atasız bakirəyə aid olduğu izahı ilə təqdim edir.[12]

İbn Əbi Zeydin (v. 996) "Risalə" əsəri Maliki fiqhinin (hüququnun) klassik dərsliklərindən biridir. Orada aşağıdakılar qeyd olunur:

Ata, həddi-büluğ yaşını keçmiş olsa belə, bakirə qızının evliliyini onun icazəsi olmadan təşkil edə bilər. Onunla məsləhətləşib-məsləhətləşməmək atanın öz ixtiyarındadır.
Risalah 32.2a, translated by Aisha Bewley

Şafei yuxarıda sitat gətirilən hədisi elə şərh etmişdir ki, ata hələ də bakirə qızını evlilik müqaviləsinə məcbur edə bilərdi. Baun izahına görə, Şafei bunu hədisin qəyyum qismindəki atalara aid olduğunu iddia edərək əsaslandırırdı; onun fikrincə, bakirə ilə məsləhətləşmək istəyə bağlı olmalıdır, əks halda bakirə ilə qeyri-bakirənin razılıq hüququ arasında heç bir fərq qalmazdı. O, daha sonra arqument gətirirdi ki, hədisdə qeyd olunan məsləhətləşmə qız üçün psixoloji fayda daşıyır və xoş rəftardır, lakin hər bir halda heç bir səlahiyyəti olmadığı üçün qız atasına tabe olmaq məcburiyyətindədir. Evlilik müqaviləsi bağlanarkən bakirə qız və həddi-büluğ yaşına çatmamış oğlan atanın səlahiyyəti qarşısında bərabərdir.[13] Keçia Ali də bənzər şəkildə bildirir ki, Şafei üçün hədisdəki məsləhətləşmə yalnız bir tövsiyə idi və əgər ata həddi-büluğ yaşına çatmış (baliğ) bakirə qızı üçün evlilik müqaviləsi bağlayarsa, qız etiraz etsə belə, bu müqavilə ləğv edilmir. Daha nadir hallara — yəni azyaşlı qeyri-bakirələrə gəlincə, Ali qeyd edir ki, Şafeiyə görə, belə qızların yetkinlik yaşına çatana qədər yenidən ərə verilməsi qəti qadağan idi; çünki qeyri-bakirə öz razılığı olmadan ərə verilə bilməzdi, azyaşlı isə hüquqi cəhətdən keçərli razılıq verə bilməzdi. Həm Malik, həm də Şafei üçün atanın bakirə qızını evlənməyə məcbur etmə səlahiyyəti hətta yetkinlik yaşından sonra da davam edirdi. O qeyd edir ki, Şafei üçün "qadın bakirə qaldığı müddətcə azyaşlı ilə baliğ (yetkin) qadın arasında real fərq yox idi", hərçənd o, yetkinlik yaşına çatmış qızlarla məsləhətləşməyi tövsiyə edirdi.[14] Bau da eyni şəkildə bildirir ki, Maliki və Şafei fəqihləri, bakirə qaldığı təqdirdə bir qadının atanın qəyyumluğundan azad olmaq üçün lazım olan yetkinliyə heç vaxt çata bilməyəcəyinə inanırdılar.[15] Şafei fiqhinin məşhur əsəri, əl-Misrinin (v. 1367) "Umdət əs-Salik" (Səyyahın dayağı) kitabında aşağıdakılar qeyd olunur:

m3.13 Qəyyumlar iki növə bölünürlər: öz himayəsindəki qadınları kiminləsə evlənməyə məcbur edə bilənlər və buna ixtiyarı olmayanlar.

(1) Öz himayəsində olan kəsi evlənməyə məcbur edə bilən yeganə qəyyumlar bakirə gəlinin atası və ya atasının atasıdır (babası). Burada "məcbur etmək" dedikdə, qızın razılığı olmadan onu münasib bir namizədlə (tərif: m4) evləndirmək nəzərdə tutulur.

(2) Məcbur etmək ixtiyarı olmayanlar, qadın bunu qəbul edib icazə vermədiyi müddətcə onu kiminləsə evləndirmək hüququna malik deyillər.
"Umdət əs-Salik" (Səyyahın dayağı) m3.13, Nuh Ha Mim Keller tərəfindən tərcümə edilmişdir.

Keçia Ali dörd böyük fəqihdən digəri barədə deyir: "Əbu Hənifə həm bakirə, həm də qeyri-bakirə olan bütün qadınlar üçün yetkinlik yaşında (majority) məcburiyyəti rədd edir". Onun azyaşlı qeyri-bakirələr barəsindəki hökmünə dair heç bir qeyd yoxdur, lakin sonrakı Hənəfi mətnləri yetkinliyin həlledici olduğunu açıq şəkildə bildirir: "Həddi-büluğ yaşına çatmış (bāligh) bir qadın, qeyri-bakirə olsa belə, məcbur edilə bilməzdi; lakin azyaşlı bir qız, hətta dul (thayyib) olsa belə, məcbur edilə bilərdi".[16] Bürhanəddin əl-Mərginaninin (v. 1197) "əl-Hidayə" əsəri Hənəfi fiqhinin (hüququnun) ən nüfuzlu toplularından biri idi. Orada aşağıdakılar qeyd olunur:

"Həddi-büluğ yaşına çatmış (major) bakirəni evlənməyə məcbur etmək vəliyə (qəyyuma) icazə verilmir. Əş-Şafei (Allah ona rəhmət eləsin) buna etiraz edir. [...] Biz hesab edirik ki, o, qanunvericinin (Allahın) xitabı ilə birbaşa müraciət olunan azad bir qadındır, buna görə də heç kimin onu məcbur etmək üçün onun üzərində səlahiyyəti yoxdur. Azyaşlı üzərindəki səlahiyyət isə düşüncə yetkinliyinin olmamasından qaynaqlanır."
Al-Hidayah Vol 1 p. 492, translated by Imran Ahsan Khan Nyazee

Aliyə görə, İbn Hənbəl hesab edirdi ki, doqquz və ya daha yuxarı yaşda evləndirilən qızla mütləq məsləhətləşilməlidir.[17] Bau, onun bu məsələdəki mirasını birmənalı olmayan (ziddiyyətli) kimi xarakterizə edir. Mövzu ilə bağlı bir qeyddə o, bakirə ilə məsləhətləşməyin zəruri olduğunu bildirmişdir; hərçənd, "onun rəylərinin digər bir versiyasında ondan bir kişinin öz bakirə qızını onunla məsləhətləşmədən evləndirə bilib-bilməyəcəyi soruşulduqda, bunun mümkün olduğunu, lakin qızla məsləhətləşilməsinə üstünlük verdiyini etiraf etmişdir".[18] Bau həmçinin qeyd edir ki, İbn Hənbəl doqquz yaşından yuxarı qızlarla məsləhətləşməyin vacibliyini vurğulamışdır.[19] Aşağıdakı hissədə, Əhməd ibn Hənbəlin oğlu tərəfindən sitat gətirilən rəyində ataların yeddi yaşından kiçik qızlarını evliliyə məcbur edə biləcəyi qeyd olunur:

O dedi: "Onun vəlisi (qəyyum) qızla məsləhətləşməlidir. Sonra əgər qız icazə verərsə, vəli onu evləndirə bilər." Mən dedim: "Bəs əgər icazə verməsə?" O dedi: "Əgər atası [onun vəlisi] olarsa və qız hələ yeddi yaşına çatmayıbsa, bu halda atasının onu evləndirməsi keçərlidir və qızın seçim haqqı yoxdur. Lakin əgər qız doqquz yaşına çatıbsa, nə atası, nə də başqa bir kəs onun icazəsi olmadan onu evləndirməməlidir."
"Nikah və Talaq Fəsilləri: İbn Hənbəl və İbn Rahveyhin Cavabları" Fəsil 3 (Abdullah) §18, Susan Spektorski tərəfindən tərcümə edilmişdir, Texas Universiteti Nəşriyyatı, 1993[20]

Keçia Ali daha sonra qeyd edir ki, Məhəmməd peyğəmbər və səhabələrinin nümunəsi fəqihlərin müzakirələrində mühüm yer tuturdu: "Hər nə qədər "əl-Muvatta" və "əl-Mudəvvanə"də səhabələrin və Peyğəmbərin öz qızlarını evləndirmələri haqqında rəvayətlər təqdim olunsa da, "əl-Umm" əsəri daha çox Peyğəmbərin Ayişə ilə evliliyinə diqqət yetirmişdir". Sonuncu mətnə (əl-Umm) toxunaraq o qeyd edir: "Şafeinin fikrincə, zifaf baş verən zaman o (Ayişə), hələ də azyaşlı idi. Məhəmməd və Ayişənin birliyinin bağlayıcı xarakteri, ataların öz azyaşlı bakirə qızları üçün bağlayıcı nikah müqavilələri bağlamaq səlahiyyətini təsdiqləyir: 'Əbu Bəkr Ayişə altı yaşında bir qız ikən onu Peyğəmbərlə (Allahın ona salavatı və salamı olsun) evləndirməsi və [Peyğəmbərin] o, doqquz yaşında bir qız ikən onunla cinsi əlaqədə olması göstərir ki, atanın bakirə üzərindəki haqqı, qızın öz üzərindəki haqqından daha üstündür'".[21] Yuxarıda sitat gətirilən hədislərlə yanaşı, nikah qanunlarında islahatların tərəfdarı olan müsəlmanlar aşağıdakı hədisləri xüsusi olaraq vurğulayırlar:

Abdullah ibn Abbasdan rəvayət edilir: Bir bakirə qız Peyğəmbərin (s.a.s) yanına gələrək atasının onu öz iradəsinə zidd olaraq evləndirdiyini bildirdi; bunun üzərinə Peyğəmbər (s.a.s) ona seçim etmək ixtiyarı verdi.
Sunan Abu Dawud 2096
Əbdürrəhman bin Yezid əl-Ənsari və Mücəmmə bin Yezid əl-Ənsari belə rəvayət etmişlər: Onların arasından Xidəm adlı bir kişi qızını evləndirdi, lakin qız atasının təşkil etdiyi bu evliliyi bəyənmədi. O, Allahın Rəsulunun (s.a.s) yanına gedib bu barədə ona danışdı və Peyğəmbər atasının kəsdiyi nikahı ləğv etdi. Bundan sonra həmin qadın Əbu Lübabə bin Əbdül-Münzir ilə evləndi.
Sunan Ibn Majah 3:9:1873

Bau bu və buna bənzər rəvayətləri müzakirə edir. Fəqihlər iddia edirdilər ki, Xidəmin qızı bakirə deyil, əvvəllər evli olub (dul qalıb) və Məhəmməd peyğəmbərin onun xahişini qəbul etməsinin səbəbi də budur. Lakin Bau fəqihlərin qızın vəziyyəti ilə bağlı bu fərziyyəsinin şübhəli olduğunu müdafiə edir.[22]

Hənəfi və Hənbəli hüququnda nikahın ləğvi üçün yetkinlik seçimi

Klassik İslam hüququnun bütün məzhəblərində ataya, həddi-büluğ yaşına çatmamış bakirə övladı üçün onun razılığı olmadan nikah müqaviləsi bağlamağa icazə verilirdi. Hənəfi hüququnda və bəzi Hənbəlilər arasında,[23] uşaq yetkinlik yaşına çatdıqda nikahdan imtina etmək üçün "yetkinlik seçimi" (xiyaru'l-büluğ) hüququndan istifadə edə bilərdi; lakin bu, yalnız nikah müqaviləsi səhlənkar, fırıldaqçı şəkildə və ya ata (Hənəfilərə görə həm də baba) olmayan biri tərəfindən bağlandığı halda mümkün idi. Yetkinlik yaşına çatmış və müqavilə barədə məlumatlandırıldıqdan sonra ağlabatan müddət ərzində heç bir tədbir görməyən və ya susan bakirə qız üçün bu seçim hüququ itirilmiş sayılırdı. Oğlan uşağı isə eyni şəraitdə nikahı aktiv şəkildə təsdiqləyənə qədər öz seçim hüququnu saxlayırdı.[24][25]

Hənəfi fiqhinin (hüququnun) məşhur dərsliyi olan "Muxtasər əl-Qüduri", Əbu Hənifə tərəfindən əsası qoyulmuş məzhəbin mövqeyini belə müəyyən edir:

Əgər ata və ya baba onları evləndirərsə, onlar yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra heç bir seçim haqqına malik deyillər; lakin ata və ya babadan başqa biri onları evləndirərsə, o zaman hər ikisinin (oğlan və ya qızın) seçim haqqı vardır:

Əgər istəsə, nikahda qala bilər, və ya

Əgər istəsə, [onu] rədd edə bilər.
Mukhtasar Al Quduri Chapter 32 (Nikah), p. 329 translated by Tahir Mahmood Kiani

Hənəfi hüququna dair digər bir kitab olan "əl-Hidayə" bunu daha ətraflı şəkildə belə təsvir edir:

O dedi: "Əgər onlar ata və ya baba tərəfindən evləndirilərlərsə – yəni azyaşlı oğlan və azyaşlı qız – həddi-büluğa çatdıqdan sonra onların seçim haqqı yoxdur. Bunun səbəbi odur ki, bu iki (qohum) kamil rəyə və bol şəfqətə malikdirlər; buna görə də, müqavilə onlar tərəfindən bağlandığı təqdirdə bağlayıcı xarakter daşıyacaqdır. Bu, sanki onlar həddi-büluğa çatdıqdan sonra öz razılıqları ilə bağlanmış bir müqavilə kimidir.
Əgər onlar ata və ya babadan başqa biri tərəfindən evləndirilərlərsə, bu halda onların hər birinin həddi-büluğa çatdıqda seçim haqqı olacaqdır."
Al-Hidayah Vol 1 p. 496, translated by Imran Ahsan Khan Nyazee

Hənbəli məzhəbinin qurucusu Əhməd ibn Hənbəl də, oğlunun rəvayətinə görə, eyni fikirdə idi:

Mən atamdan azyaşlı qızını evləndirən kişi barədə soruşdum: "Qız yetkinlik yaşına çatdıqda [nikahdan imtina etmək] seçimini edə bilərmi?" O dedi: "Əgər atası onu evləndiribsə, o, bu seçim hüququndan istifadə edə bilməz. Əgər belə bir imkanı olsaydı, Ayişə Peyğəmbərə nisbətdə bu hüquqa sahib olardı; çünki Peyğəmbər onunla altı və ya yeddi yaşında evlənmiş, doqquz yaşında onunla zifafa girmiş və (Peyğəmbər) vəfat edəndə Ayişənin on səkkiz yaşı var idi."
"Nikah və Talaq Fəsilləri: İbn Hənbəl və İbn Rahveyhin Cavabları" Fəsil 3 (Abdullah) §18, Susan Spektorski tərəfindən tərcümə edilmişdir, Texas Universiteti Nəşriyyatı, 1993[20]

Nikahdaxili zorlama

Main Article: İslam hüququnda zorlanma

Nikahdaxili zorlama problemi xüsusilə məcburi nikah hallarında daha çox rast gəlinən bir haldır. Səhih hədisə və həmçinin İslam hüququna görə, heyz, oruc və ya ağır xəstəlik halları istisna olmaqla, qadın əri istədiyi hər an onunla cinsi əlaqədə olmağa borcludur.[26][27][28] Məsələn, İranda qadının hər an ərinin cinsi istəklərinə hazır olması öhdəliyini təsvir etmək üçün təmkin sözündən istifadə olunur.[29] İslamda qadını əri tərəfindən zorlanmaqdan qoruyan konkret bir qanun yoxdur. Əslində, zövcə kişinin "tarlası" (əkin yeri) hesab olunur və kişiyə ona istədiyi şəkildə və istədiyi zaman yaxınlaşmağa icazə verilir.[30] Əgər qadın pis rəftara məruz qaldığını hiss edərsə, İslam məhkəməsində boşanmaq üçün müraciət etməli və bu pis rəftarı sübut etməlidir. Əgər əri onu boşayarsa, lakin icbari iddə müddəti bitməmiş fikrini dəyişərsə, qadının evli qalmaq istəyib-istəməməsindən asılı olmayaraq, əri arvadını geri qaytara bilər.[31][32]

Kölələr və əsirlər

Main Article: İslam hüququnda köləlik

Son onilliklərdə alimlər arasında quldarlığın artıq icazəli olmadığına dair az-çox konsensus yaranmışdır və hazırda bütün müsəlman çoxluqlu ölkələrdə bu, qanunsuzdur. Tarixən isə, bəzi yerlərdə bu gün də davam etməklə yanaşı, quldarlıq bir çox əsrlər boyu mövcud olmuşdur. Kölələr öz həyatları üzərindəki nəzarəti sahib kimi tanınan şəxslərə itirirlər. İslam, axirətdə ilahi mükafatlar vəd etməklə kölələrin azad edilməsini təşviq etsə də, eyni zamanda müharibə zamanı döyüşçü olmayan düşmən (küffar) tərəfin əsir götürülməsini və kölələşdirilməsini qanuniləşdirərək bu təcrübəni institusionallaşdırır; bu kölələrin uşaqları da (əgər ataları sahibi deyilsə) köləlikdə doğulurlar. Həmçinin, törədilmiş günahların kəffarəsi olaraq qul azad etməyi də bir növ bağışlanma tələbi kimi təbliğ edir.[33] İslamda insanların mal-qara kimi alınıb-satılmasına icazə verilir və bir müsəlmanın bəsləmək, geyindirmək və sığınacaq vermək imkanı olduğu müddətcə sahib ola biləcəyi kölələrin sayına məhdudiyyət qoyulmur. Kölələrin öz şəxsiyyətləri üzərində heç bir haqları yoxdur. Kölə, ağasının icazəsi olmadan evlənə bilməz və yalnız ağası icazə verdiyi təqdirdə özünü (pul ödəyərək) azad edə bilər. Keçia Ali kölələrin nikahı ilə bağlı qeyd edir:

Hüquqi mətnlərdə kölə qadının (kənizin) bakirəliyi nikah kontekstində nadir hallarda müzakirə olunurdu; bunun səbəbi ya onun ərə verilmə vaxtına qədər bakirə qalma ehtimalının azlığına dair fərziyyə, ya da bunun onun hüquqi statusu üçün tamamilə əhəmiyyətsiz olması idi: onun öz nikah müqavilələrində heç vaxt söz haqqı olmamışdır.
Kecia Ali, Marriage and Slavery in Islam p. 32

Sahibi kölə qadından cinsi məqsədlərlə istifadə edə bilər. Əl-əzl (mühafizə olunan cinsi əlaqə) tətbiq etmək üçün onun icazəsinə ehtiyacı yoxdur və onunla cinsi əlaqədə olduqdan sonra onu başqa bir kişiyə sata və ya (əgər döyüş və ya basqın zamanı əsir götürülübsə) ailəsinə fidyə müqabilində geri qaytara bilər. Əgər onu arvadı olaraq istəyirsə, onunla evlənə bilər və ona mehir (toy payı) ödəmək məcburiyyətində deyil. Onun azad edilməsi onun mehri hesab olunur. Bu, bir kişi kasıb olduğu halda arvad sahibi olmaq istədikdə əlverişli ola bilər. Əsir götürülmüş qadın heç bir xərc tələb etmir və kişi onunla evlənmək üçün heç bir pul ödəməli deyil. Kişi, arvadının (və ya arvadlarının) icazəsi olmadan öz əsirləri və kölələri ilə cinsi əlaqədə ola bilər.

Təbii ki, qadının bu məsələdə heç bir söz haqqı yoxdur. Lakin, başqa cür heç vaxt azadlıq dadmaya biləcəyini nəzərə alsaq, evlənmək yəqin ki, onun maraqlarına daha uyğun olardı. Kölə qadının məcburi şəkildə azad edilməsi yalnız sahibinə övlad verdiyi təqdirdə, sahibinin ölümündən sonra baş verir. Ssenari nə olursa olsun, kölə qadının öz həyatı üzərində mütləq şəkildə heç bir nəzarəti yoxdur. Sahibi istəsə onunla cinsi əlaqədə ola bilər (İslam hüququnda zorlanma məqaləsinə baxın), onu başqa bir kişiyə sata bilər və ya başqa bir kişi ilə evləndirə bilər. Onun istəkləri əhəmiyyətsiz, razılığı isə lazımsızdır. Sahibinin edə bilməyəcəyi yeganə şey, onu digər kişilərə fahişəliyə cəlb etməklə pul qazanmaqdır.[34]

Məhəmmədin kölə qızları və əsirləri

Cüveyriyə

Cüveyriyə Bəni Mustaliq qəbiləsindən olan bir əsir idi. O, müsəlmanlardan birinə verilmişdi və azadlığını satın almaq üçün həmin şəxslə müqavilə bağlamışdı. Daha sonra o, ödəniş məbləği üçün Məhəmməddən kömək istədi. Peyğəmbər, onunla evlənəcəyi təqdirdə (çox gözəl olduğu üçün) azadlıq bədəlini ödəməyi təklif etdi. Beləliklə, o, peyğəmbərlə evləndi və digər əsirlər də Məhəmmədin nikah yolu ilə qohumları olduqları üçün sərbəst buraxıldılar. Cüveyriyə sayəsində Bəni əl-Mustaliq qəbiləsindən yüz ailə azadlığa qovuşdu.

Səfiyyə

Səfiyyə Xeybərdən olan yəhudi bir əsir və Qureyzə ilə ən-Nadir qəbilələrinin rəhbər xanımı idi. Həyat yoldaşı Kinanənin qəddar ölümündən sonra o, müharibə qəniməti olaraq müsəlmanlardan birinə verilmişdi. Məhəmmədə onun böyük gözəlliyi barədə məlumat verildikdə, o, Səfiyyənin sahibinə onu başqa bir kölə qızla dəyişdirməyi və özünə verməyi tapşırdı. Qısa müddət sonra onunla evləndi və onun azad edilməsini (azadlığa buraxılmasını) onun mehri hesab etdi. Məhəmməd doqquz arvadı arasında ən az vaxtı Safiyya ilə keçirmişdi.

Mariya

Mariya Misirdən məhəmmədə hədiyyə olaraq göndərilən qibti bir kəniz idi. O, Məhəmmədin oğlu İbrahimi dünyaya gətirdi, lakin uşaq iki yaşına çatmamış vəfat etdi. Onlar heç vaxt evlənməmişdilər, lakin o, öz mülkiyyəti olduğu üçün Məhəmməd onunla cinsi əlaqədə olurdu.

Reyhanə

Reyhanə Qureyzə qəbiləsindən olan yəhudi bir əsir idi. Bir mənbəyə görə, Məhəmməd ona köləlik əvəzinə evlilik təklif etmiş, lakin o, bunu rədd edərək yəhudi olaraq qalmışdır. Başqa bir mənbə isə onunla evləndiyini və azad edilməsinin onun mehri olduğunu bildirir.

Əlaqəli settler

Əbu Hüreyrə (Allah ondan razı olsun) Allah Elçisinin (ﷺ) belə dediyini rəvayət etmişdir: Əri olmayan (boşanmış və ya dul) qadınla məsləhətləşmədən o, evləndirilməməlidir; bakirə qızın isə icazəsi alınmadan o, evləndirilməməlidir. Allahın Peyğəmbərindən (ﷺ) soruşdular: "Onun (bakirənin) razılığı necə alınmalıdır?" O (Müqəddəs Peyğəmbər) buyurdu: "Onun susması (sükutu) ilə."
Sahih Muslim 1419a
Aişə (Allah ondan razı olsun) rəvayət edir: Allahın Elçisindən (ﷺ) qəyyumu tərəfindən nikahı bağlanan bakirə qız barədə, onunla məsləhətləşməyin zəruri olub-olmadığını soruşdum. Allahın Elçisi (ﷺ) buyurdu: Bəli, onunla məsləhətləşməlidir. Aişə rəvayət etdi: Mən ona dedim ki, o (bakirə qız) utanır; bu zaman Allahın Elçisi (ﷺ) buyurdu: Onun susması (sükutu) razılığı deməkdir.
Sahih Muslim 1420
Hətta zövcənin razılığı olmadan belə, ərin öz arvadı ilə cinsi əlaqədə olmasının qarşısını almaq qeyri-islami bir addımdır.[35]
Pakistanın dini işlər üzrə dövlət naziri Dr. Amir Liaqat Hüseyn.
Ərin öz arvadı ilə yaxınlıq etmək hüququ vardır və arvad buna tabe olmalıdır. Əgər arvad imtina edərsə, bu halda "nüşuz" (itaətsizlik) qaydası tətbiq olunur və ərin ona maliyyə yardımı (nəfəqə) təmin etməsi tələb olunmur.[36]
Malayziyanın Perak ştatının müftisi Harussani Zəkəriyyə.
Hemen hemen bütün ərəb və islam ölkələrində olduğu kimi, Bəhreyn də qadınlara cinsi zorakılıq edən ərlərindən heç bir müdafiə təmin etmir. Məhkəmələr yalnız fiziki xəsarət hallarında boşanma qərarı verir. Fiziki izi olmayanlar üçün cinsi zorakılıq qurbanları özlərini çarəsiz hiss edirlər, çünki dünyanın bu hissəsində nikahdaxili zorlama cəzalandırılmır.[37]
Qadın ərinə qarşı hüquqi müstəvidə hərəkətə keçmək qərarına gəldikdə, cinsi zorakılığın baş verdiyini sübut edən tibbi müayinə tələb olunur. Əgər o, bu sübutu təqdim edə bilməsə, sonradan boşanma tələb edə bilməyəcəkdir.[38]
İmam Məhəmməd ibn Səud Universitetinin professoru Əbdüləziz əl-Qasım
Mühafizəkar şiə ruhanisi Məhəmməd Asif Möhsini ilə müsahibədən:

"Müəllifi olduğum qanunu həm kişilər, həm də qadınlar üçün doğru hesab edirəm," o bildirdi. "Biz həm kişilərə, həm də qadınlara hüquqlar vermişik, hətta bu hüquqlar Qərbdə qadınlara verilən hüquqlardan daha üstündür. Bu qanunla biz qadınlara daha çox şey veririk."

Ondan qadın öz əri ilə cinsi əlaqədə olmaqdan imtina etdiyi təqdirdə, ərinin onu qidalandırmaqdan imtina edə biləcəyi barədə xəbərləri soruşdum. "Bəli, mən bunu demişəm," deyə Möhsini gözlərimin evinə baxaraq bildirdi. "Cütlük evlənəndə seks nikahın bir hissəsidir və onlar bununla razılaşırlar."

O, sözünə davam edərək izah etdi ki, qadın hər gecə cinsi əlaqədə olmağa və ya həkimi ona bundan çəkinməyi tapşırıbsa, buna məcbur deyil. Lakin digər hallarda, bu onun öhdəliyidir və evlənərkən qəbul etdiyi bir məsələdir. O, bunu zövcənin vəzifəsi adlandırır.

Möhsini əlavə etdi ki, zövcənin makiyaj etməsi "kişinin küçələrdəki digər qadınlar haqqında düşünməsinin qarşısını alır və o, yalnız öz arvadı haqqında düşünə bilir."

O davam etdi: "Qadınların (makiyaj etməsi) təbiidir. Məgər Qərbdə etmirlər? Orada qadınlar küçələrdə və mağazalarda makiyaj edirlər. Qadınlar ərləri üçün makiyaj etməlidirlər, çünki bu, ikisi arasındakı sevgini və cazibəni artıracaq."

Ruhani həmçinin izah etdi ki, əgər qadının işi varsa və işə getməlidirsə, evdən çıxmaq üçün kişidən icazə alması tələb olunmur. Lakin digər səbəblərdən evdən çıxırlarsa, icazə almalıdırlar.

Daha da önəmlisi, o bildirdi ki, cütlük evləndiyi gün qadının evdən çıxmaq üçün icazəyə ehtiyacı olub-olmayacağını aydınlaşdırmalıdır. Əgər razılığa gəlməsələr, o zaman evlənməməlidirlər.[39]

Həmçinin bax

İstinadlar

  1. ↑ Məsələn, "Muslim Women's Network UK" və "Tahirih Justice Center Forced Marriage Initiative"
  2. ↑ Sahih Bukhari 5081
  3. ↑ Al-Muwatta 28:7
  4. ↑ Sahih Bukhari 5133
  5. ↑ Sahih Bukhari 5137
  6. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", Massachussets: Harvard University Press, 2010
  7. ↑ Carolyn Baugh,Minor Marriage in Early Islamic Law, Leiden: Brill, 2017
  8. ↑ Q65.4: The verse of child marriage
  9. ↑ Carolyn Baugh, Minor Marriage in Early Islamic Law, pp. 21, 56
  10. ↑ Kecia Ali, Marriage and Slavery in Early Islam, p. 32
  11. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 33
  12. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 35
  13. ↑ Carolyn Baugh, Minor Marriage in Early Islamic Law, pp. 124-126
  14. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 35 - 36
  15. ↑ Carolyn Baugh, Minor Marriage in Early Islamic Law, p. 56
  16. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", pp. 33
  17. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", p. 208, footnote 21
  18. ↑ Carolyn Baugh,Minor Marriage in Early Islamic Law, p. 9
  19. ↑ Kerolin Bau, Erkən İslam Hüququnda Azyaşlıların Nikahı (Minor Marriage in Early Islamic Law), səh. 139, haşiyə 65. "Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmamış qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin — bu hədd, şübhəsiz ki, Ayişənin rəvayətində təqdim olunan yaşlardan götürülmüş bir göstəricidir. (Nikah Fəsilləri, 63–64). Əhməd daha sonra iddia edir ki, ərlər doqquz yaşından kiçik (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalıdırlar." Birinci iki məsələ ilə bağlı Bau (səh. 174, haşiyə 38) İbn Hənbəldən belə sitat gətirir:

    "Abdullah ibn Hənbəlin rəvayət etdiyi 'Nikah və Talaq Fəsilləri'ndən olan əsl sitat belədir: 'Əgər onun atası sağdırsa və qız doqquz yaşından kiçikdirsə, atasının onu evləndirməsi keçərlidir və qızın seçim haqqı yoxdur. Lakin doqquz yaşına çatdıqdan sonra, nə atası, nə də başqa biri onun icazəsi olmadan onu evləndirə bilməz. Atasından başqa birinin evləndirməli olduğu doqquz yaşına çatmamış yetimə gəldikdə isə, mən onun doqquz yaşına çatana qədər evləndirilməsini bəyənmirəm. Doqquz yaşına çatdıqda isə onunla məsləhətləşilməlidir. İcazə verdikdən sonra isə artıq onun seçim haqqı (imtina etmə hüququ) yoxdur'."
  20. ↑ 20.0 20.1 "Nikah və Talaq Fəsilləri" Əhməd ibn Hənbəl və dostu İshaq bin Rahveyhin insanların onlara verdiyi müxtəlif fiqh suallarına verdiyi "cavabların" məcmusudur. Kitab əslində üç fərqli məcmunun bir yerdə toplanmasıdır: birincisi məşhur hədis alimi Əbu Davuddan, ikincisi Əhmədin oğlu Abdullahdan, sonuncusu isə Əhmədin tələbələrindən biri olan əl-Kövsəcdəndir. Bu üç fərqli məcmu Nyu-York Şəhər Universitetinin Kuins Kollecinin təqaüddə olan professoru Susan A. Spektorski tərəfindən toplanmış və tərcümə edilmişdir.
  21. ↑ Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", p. 35
  22. ↑ Carolyn Baugh,Minor Marriage in Early Islamic Law, pp. 65-66, 84-85
  23. ↑ Kecia Ali (2022), Marriage in Classical Islamic Jurisprudence: A survey of Doctrines" in (eds.) A. Quraishi and F. E. Vogel, The Islamic Marriage Contract: Case Studies in Islamic Family Law, Harvard University Press, page 18
  24. ↑ Esposito, John L. (2001) "Women in Muslim Family Law (2nd Edition)", New York: Syracuse University Press, pp.16-17
  25. ↑ Ali, S. M. (2004) "The Position of Women in Islam: A Progressive View", New York: State University of New York Press, pp.40-41
  26. ↑ Sahih Muslim 1436d
  27. ↑ Mishkat al-Masabih Book I, Section 'Duties of husband and wife', Hadith No. 61
  28. ↑ Al Tirmidhi Hadith No. 1160 & Ibn Ma’jah Hadith No. 4165
  29. ↑ Ilkkaracan, Pinar. (2008). Deconstructing Sexuality in the Middle East. (p. 129). Burlington, VT: Ashgate Publishing Company.
  30. ↑ Quran 2:223 (Əl-Bəqərə)
  31. ↑ Quran 2:228 (Əl-Bəqərə)
  32. ↑ The wife’s consent is not a condition of taking her back after divorce - Islam Q&A, Fatwa No. 75027
  33. ↑ Quran 4:92
  34. ↑ Quran 24:33
  35. ↑ Xeyr, ərləri dayandırmaq qeyri-islamidir: Aamir - Daily Times, 26 Avqust 2006
  36. ↑ Malayziyada nikahdaxili zorlama ilə bağlı mübahisələr alovlanıb - Agence France-Presse, 23 Avqust 2004
  37. ↑ Səud Həməda - Bəhreyn qadınları nikahdaxili zorlamadan müdafiə etmir - The WIP, 29 İyun 2009
  38. ↑ Najah Alosaimi - Outlaw Marital Abuse, Demand Saudi Women - Arab News, 10 Aprel 2007
  39. ↑ Atia Əbavi - Əfqan ruhani mübahisəli nikah qanununu müdafiə edir - CNN, 21 April 2009
Retrieved from "http://wikiislamica.net/index.php?title=Məcburi_evlilik&oldid=140864"