124
edits
İslam hüququnda zorlanma: Difference between revisions
no edit summary
| [unchecked revision] | [unchecked revision] |
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 4: | Line 4: | ||
Adətən, kölələr və kənizlər məsələsinə apolgetik yanaşmalar Quran və hədislərdə qeyd olunan qadınların, kişiləri öldürüldüyü üçün kimsəsiz qalmamaq məqsədilə öz əsirləri ilə cinsi əlaqəyə və köləliyə razılıq verdiklərini irəli sürürlər. Tənqidçilər isə ümumiyyətlə bunun olduqca qeyri-ehtimal olduğunu vurğulayır və qeyd edirlər ki, Quran və hüquqi konsensus (icma), həmçinin əri olmadan əsir götürülən evli bir qadını da sahibi üçün halal sayırdı. Onlar daha sonra zorlanmış əsirlərin öz qəbilələrinə geri qaytarılması (fidyə qarşılığında) ilə bağlı bir hədisə diqqət çəkir və hər bir halda bunun əsir şəraitində etibarlı şəkildə verilə bilməyən müasir razılıq anlayışı ilə bir araya sığmadığını bildirirlər. Bəzi müasir islamşünas alimlər isə hədis korpusuna olan ümumi skeptisizmləri və ənənəvi fiqhu rədd etmələri çərçivəsində müvafiq hədislərin həqiqiliyini tamamilə şübhə altına alır və Quran ayələrinin alternativ təfsirlərinə cəhd edirlər. | Adətən, kölələr və kənizlər məsələsinə apolgetik yanaşmalar Quran və hədislərdə qeyd olunan qadınların, kişiləri öldürüldüyü üçün kimsəsiz qalmamaq məqsədilə öz əsirləri ilə cinsi əlaqəyə və köləliyə razılıq verdiklərini irəli sürürlər. Tənqidçilər isə ümumiyyətlə bunun olduqca qeyri-ehtimal olduğunu vurğulayır və qeyd edirlər ki, Quran və hüquqi konsensus (icma), həmçinin əri olmadan əsir götürülən evli bir qadını da sahibi üçün halal sayırdı. Onlar daha sonra zorlanmış əsirlərin öz qəbilələrinə geri qaytarılması (fidyə qarşılığında) ilə bağlı bir hədisə diqqət çəkir və hər bir halda bunun əsir şəraitində etibarlı şəkildə verilə bilməyən müasir razılıq anlayışı ilə bir araya sığmadığını bildirirlər. Bəzi müasir islamşünas alimlər isə hədis korpusuna olan ümumi skeptisizmləri və ənənəvi fiqhu rədd etmələri çərçivəsində müvafiq hədislərin həqiqiliyini tamamilə şübhə altına alır və Quran ayələrinin alternativ təfsirlərinə cəhd edirlər. | ||
== İslam hüququnda arvadlar və kölələr ilə cinsi əlaqədə olmaq hüququ == | |||
Tarixən, bir kölənin cinsi əlaqə üçün, boşalmadan əvvəl geri çəkilmə (''əzl'') və ya başqası ilə evləndirilməsi üçün razılığı zəruri hesab edilmirdi.<ref name="Ali">{{Cite web|first=Kecia |last=Ali | publication-date=January 20, 2017 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/concubinage-and-consent/F8E807073C33F403A91C1ACA0CFA47FD | title=Concubinage and Consent|publisher=Cambridge University Press}}</ref> Boston Universitetinin din sahəsində dosenti Kesia Əli (müsəlmanlığı qəbul etmiş şəxs) kölələrlə cinsi əlaqə barədə deyir: "Müasir dövrdən əvvəlki müsəlman hüquqşünaslar, eləcə də [köləliyə dair] icazənin hələ də qüvvədə olduğuna inanan marginal fiqurlar üçün 'zorlama' kateqoriyası tətbiq olunmur: sahiblik cinsi əlaqəni qanuni edir; razılıq isə əhəmiyyətsizdir."<ref>{{Citation|url=http://www.huffingtonpost.com/kecia-ali/islam-sex-slavery_b_8004824.html|title=The Truth About Islam and Sex Slavery History Is More Complicated Than You Think|author=Kecia Ali|publication-date=August 19th, 2016|newspaper=Huffington Post}} ([https://web.archive.org/web/20230224094334/https://www.huffpost.com/entry/islam-sex-slavery_b_8004824 archive])</ref> Corctaun Universitetinin İslam Sivilizasiyası kafedrasının müdiri və dosenti Dr. Conatan Braun da (həmçinin müsəlmanlığı qəbul etmiş şəxs) oxşar şərhlər vermişdir:<ref>Şəriət baxımından 'kölə zorlanması' izahı çətin bir termindir. Qadın kölənin kişi sahibi, onunla cinsi əlaqədə olmaq hüququna malikdir. Qadın şikayət etdiyi təqdirdə kişinin qanun qarşısında cavabdehlik daşıma ehtimalı olsa da və ona fiziki zərər verə bilməsə də, qadın onun köləsi olduğu üçün 'razılığı' mənasızdır. [https://np.reddit.com/r/islam/comments/3h1abm/this_is_dr_jonathan_brown_professor_at_georgetown/cu3dkhd/ Comment by Dr. Jonathan AC Brown on his Reddit AMA session], 2016 ([https://web.archive.org/web/20210225213159/https://np.reddit.com/r/islam/comments/3h1abm/this_is_dr_jonathan_brown_professor_at_georgetown/cu3dkhd/ archive])</ref>{{Quote|Conatan A. C. Braun (2019) ''Köləlik və İslam'', səh. 281-282<ref>Jonathan A.C. Brown (2019) ''Slavery & Islam'', London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 281-282, ISBN 978-1-78607-635-9</ref>|Daha əvvəl qeyd edildiyi kimi, Şəriətə görə cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı iki münasibət növü nikah və kişinin qadın kölə üzərindəki sahibliyi idi. Nikahda arvadın cinsi əlaqəyə razılığı elə nikah müqaviləsinin özü ilə fərz edilirdi. Kəniz-kölə vəziyyətində isə ağanın sözügedən qadın üzərindəki sahibliyinə görə razılıq əhəmiyyətsiz idi. Kesia Əlinin qeyd etdiyi kimi, İslamın formalaşma əsrlərinə aid İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur. İslam hüququ və təbii etika kitabları ərlərin cinsi oyuna (prelüdiya) başlaması ilə bağlı nəsihətlərlə doludur və arvadın orqazm hüququnu vurğulayır. Lakin bu kitablar həmçinin arvadları öz ərlərinin cinsi ehtiyaclarını etirazsız qarşılamağa borclu edən hədisləri və qanunları ön plana çıxarır.<BR /> | |||
[...]<BR /> | |||
Şəriətdə razılıq o halda həlledici idi ki, siz razılığı əhəmiyyət kəsb edən bir fərdlər sinfinə aid olasınız: yetkin hürr qadınlar və kişilər (hətta Hənbəli və Şafi məzhəblərinə görə kişi kölələr öz iradələrinə zidd olaraq evləndirilə bilməzdi və bu, Hənəfi məzhəbində mükatəbə müqaviləsi olan kölələrə də şamil edilirdi). Yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün razılıq əhəmiyyət kəsb etmirdi. Bu, həmçinin ağası tərəfindən evləndirilə bilən və ya ağasının istədiyi təqdirdə cinsi əlaqədə ola bildiyi qadın kölələr üçün də əhəmiyyətli deyildi (bir şərtlə ki, qadın evli olmasın və ya öz azadlığını satın almaq üçün müqaviləsi olmasın).}}Klassik İslam hüququna görə, kölə qadınlarda olduğu kimi, evli qadınlardan da ərlərinin cinsi tələblərinə tabe olmaq tələb olunurdu.<ref>{{Cite journal|first=Muh Endriyo |last=Susila | year= 2013 |url=https://journal.umy.ac.id/index.php/jmh/article/download/271/234| title=Islamic Perspective on Marital Rape |issue=2|volume=20|publisher=Jurnal Media Hukum, p.328}}</ref> Ər, arvadının davamlı imtinasını son çarə olaraq (müəyyən məhdudiyyətlərlə) döyməklə cəzalandıra bilərdi.<ref name="Brown2014">Professor Jonathan Brown writes regarding medieval jurist interpretions of Q. 4:34: "If a wife exhibited egregious disobedience (nushūz) such as uncharacteristically insulting behaviour, leaving the house against the husband's will and without valid excuse or denying her husband sex (without medical grounds), the husband should first admonish her to be conscious of God and proper etiquette. If she did not desists from her behaviour, he should cease sleeping with her in their bed. If she still continued with her nushūz, he should then strike her to teach her the error of her ways." | |||
Jonathan A. C. Brown, Misquoting Muhammad, London: Oneworld Publications, 2014, p. 276 | |||
For more details, see the Islamic Law section of the article [[Wife Beating in Islamic Law]].</ref> Hənəfi məzhəbinin rəyinə görə, əgər arvadı buna tabe olmazdısa və heyz və ya oruc kimi müəyyən qanuni icazəli istisnalara sahib deyildisə, ərin onu cinsi əlaqəyə məcbur etməyə hüquqi ixtiyarı var idi (baxmayaraq ki, hüquqşünaslar bəzi hallarda bunu qeyri-etik hesab edə bilərdilər); qeyri-hənəfilər isə buna nə açıq şəkildə icazə verir, nə də buna görə cəza tətbiq edirdilər.<ref>Kecia Ali (2016) "Sexual Ethics and Islam", Oneworld publications, ISBN: 978-1-78074-381-3 p. 12 | |||
"The Hanafi view that husbands were entitled to have sex forcibly with their wives when the latter did not have a legitimate reason to refuse sex was not widely shared outside that school. Even the majority of Hanafi thinkers who accepted this doctrine recognized a distinction between forced intercourse and more usual sexual relations between spouses; although both were equally licit, sex by force might be unethical" | |||
And p. 120 "Non-Hanafis do not penalize a husband for forcing sex on his wife, but neither do they explicitly authorize it in the way that al-Khassaf does. For all, marital rape is an oxymoron; rape (ightisab) is a property crime that by definition cannot be committed by a husband."</ref><ref name="Ali" /> Hüquqşünaslar üçün "zorlama" anlayışı həm nikah, həm də köləlik kontekstində eyni dərəcədə mövcud deyildi.<ref>{{Cite book|first=Asifa |last=Quraishi-Landesi |publication-date=15 April 2016 |url=https://books.google.co.in/books?id=QfkFDAAAQBAJ&redir_esc=y | title=Feminism, Law, and Religion|page=178|publisher=Routledge|ISBN=978-1-317-13579-1}}</ref><ref>{{Cite book|first=Hina |last=Azam |publication-date=26 June 2015 |url=https://books.google.co.in/books?id=fhy_CQAAQBAJ&pg=PA69&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | title=Sexual Violation in Islamic Law: Substance, Evidence, and Procedure|page=69|publisher=Cambridge University Press|ISBN=978-1-107-09424-6}}</ref><ref name="Ali" /> | |||
Conatan Braun qeyd edir ki, əgər arvad və ya kəniz-kölə fiziki zərər (''zərər'') görərdisə, hakimə şikayət edə bilərdi.{{Quote|Conatan A. C. Braun (2019) ''Köləlik və İslam'', səh. 96<ref>Jonathan A.C. Brown (2019) ''Slavery & Islam'', London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 96, ISBN 978-1-78607-635-9<BR />Eyni səhifədə Braun həmçinin qeyd edir: "Qurana görə, həm nikah, həm də sahiblik (qadın kölə və onun kişi sahibi vəziyyətində) cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı münasibətlər idi (Quran 23:5-6). Bu münasibətlər daxilində cinsi əlaqə üçün razılıq ya fərz edilir, ya da əhəmiyyətsiz sayılırdı. Nikahda münasibətin özü cinsi əlaqə üçün davamlı razılığı ehtiva edirdi, qadın kölə ilə isə buna ehtiyac yox idi (kölə qızın yalnız bir kişiyə məxsus olduğu və evli olmadığı fərz edilərsə; hər iki halda o, başqaları üçün qadağan idi). Kesia Əli müşahidə etmişdir ki, səkkizinci əsrdən onuncu əsrə qədər olan İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan cinsi əlaqə üçün razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur"</ref>|Şəriət həm arvadlara, həm də kəniz-kölələrə müdafiə təklif edirdi, lakin bu, razılıq rubrikası altında deyil, zərər (fiziki ziyan) rubrikası altında reallaşırdı. Tərif etibarilə, zorlama cinayəti (yəni, məcburi zina) qanuni münasibət daxilində baş verə bilməzdi. Lakin kişi tərəfindən yenə də həddi aşan zərər yetirilə bilərdi. Arvadlar və kənizlər sui-istifadəyə məruz qaldıqda və ya kişinin cinsi tələbləri həddindən artıq olduqda yerli hakimlərə şikayət edə bilərdilər (kənizliyin və razılığın təfərrüatlarını bu kitabın yekun fəslində müzakirə edəcəyik). Hənbəli alimi Buhuti (vəfatı 1641) hətta qeyd edir ki, əgər bir ağa cinsi əlaqəyə dözümü olmayan bir kölə qadını buna məcbur edərək ona xəsarət yetirərdisə, bunun nəticəsində qadın azad edilməli idi.}}Yekun fəsildə o, ərlərinin fiziki anatomiyası ilə bağlı problemlərə görə bu cür müraciət edən arvadlar haqqında orta əsr məhkəmə hesabatlarından nümunələr verir (hakimlər kişidən sürtkü yağlarından istifadə etməsini tələb edə bilərdilər, lakin bəzən cütlüyün məhkəmə yolu ilə ayrılması da zəruri hesab edilirdi).<ref name="Brown2019page283">Jonathan A.C. Brown, ''Slavery & Islam'', Chapter 7, p. 283, London: Oneworld Publications, 2019 ISBN 978-1-78607-635-9</ref> Bununla belə, Braun daha əvvəl eyni mövzu ilə bağlı qeyd edir ki: "Həm arvadlar, həm də kölələr məhkəmələrə və ya icma üzvlərinə müraciət etmək baxımından eyni hüquqa malik idilər. Lakin arvadlardan fərqli olaraq, kölələr mahiyyət etibarilə demək olar ki, öz sahiblərindən başqa hər hansı bir dəstək şəbəkəsindən məhrum idilər."<ref>Həmin mənbə, səh. 132</ref> | |||
== İstinadlar == | |||