124
edits
İslam hüququnda zorlanma: Difference between revisions
no edit summary
| [unchecked revision] | [unchecked revision] |
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 19: | Line 19: | ||
Conatan Braun qeyd edir ki, əgər arvad və ya kəniz-kölə fiziki zərər (''zərər'') görərdisə, hakimə şikayət edə bilərdi.{{Quote|Conatan A. C. Braun (2019) ''Köləlik və İslam'', səh. 96<ref>Jonathan A.C. Brown (2019) ''Slavery & Islam'', London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 96, ISBN 978-1-78607-635-9<BR />Eyni səhifədə Braun həmçinin qeyd edir: "Qurana görə, həm nikah, həm də sahiblik (qadın kölə və onun kişi sahibi vəziyyətində) cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı münasibətlər idi (Quran 23:5-6). Bu münasibətlər daxilində cinsi əlaqə üçün razılıq ya fərz edilir, ya da əhəmiyyətsiz sayılırdı. Nikahda münasibətin özü cinsi əlaqə üçün davamlı razılığı ehtiva edirdi, qadın kölə ilə isə buna ehtiyac yox idi (kölə qızın yalnız bir kişiyə məxsus olduğu və evli olmadığı fərz edilərsə; hər iki halda o, başqaları üçün qadağan idi). Kesia Əli müşahidə etmişdir ki, səkkizinci əsrdən onuncu əsrə qədər olan İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan cinsi əlaqə üçün razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur"</ref>|Şəriət həm arvadlara, həm də kəniz-kölələrə müdafiə təklif edirdi, lakin bu, razılıq rubrikası altında deyil, zərər (fiziki ziyan) rubrikası altında reallaşırdı. Tərif etibarilə, zorlama cinayəti (yəni, məcburi zina) qanuni münasibət daxilində baş verə bilməzdi. Lakin kişi tərəfindən yenə də həddi aşan zərər yetirilə bilərdi. Arvadlar və kənizlər sui-istifadəyə məruz qaldıqda və ya kişinin cinsi tələbləri həddindən artıq olduqda yerli hakimlərə şikayət edə bilərdilər (kənizliyin və razılığın təfərrüatlarını bu kitabın yekun fəslində müzakirə edəcəyik). Hənbəli alimi Buhuti (vəfatı 1641) hətta qeyd edir ki, əgər bir ağa cinsi əlaqəyə dözümü olmayan bir kölə qadını buna məcbur edərək ona xəsarət yetirərdisə, bunun nəticəsində qadın azad edilməli idi.}}Yekun fəsildə o, ərlərinin fiziki anatomiyası ilə bağlı problemlərə görə bu cür müraciət edən arvadlar haqqında orta əsr məhkəmə hesabatlarından nümunələr verir (hakimlər kişidən sürtkü yağlarından istifadə etməsini tələb edə bilərdilər, lakin bəzən cütlüyün məhkəmə yolu ilə ayrılması da zəruri hesab edilirdi).<ref name="Brown2019page283">Jonathan A.C. Brown, ''Slavery & Islam'', Chapter 7, p. 283, London: Oneworld Publications, 2019 ISBN 978-1-78607-635-9</ref> Bununla belə, Braun daha əvvəl eyni mövzu ilə bağlı qeyd edir ki: "Həm arvadlar, həm də kölələr məhkəmələrə və ya icma üzvlərinə müraciət etmək baxımından eyni hüquqa malik idilər. Lakin arvadlardan fərqli olaraq, kölələr mahiyyət etibarilə demək olar ki, öz sahiblərindən başqa hər hansı bir dəstək şəbəkəsindən məhrum idilər."<ref>Həmin mənbə, səh. 132</ref> | Conatan Braun qeyd edir ki, əgər arvad və ya kəniz-kölə fiziki zərər (''zərər'') görərdisə, hakimə şikayət edə bilərdi.{{Quote|Conatan A. C. Braun (2019) ''Köləlik və İslam'', səh. 96<ref>Jonathan A.C. Brown (2019) ''Slavery & Islam'', London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 96, ISBN 978-1-78607-635-9<BR />Eyni səhifədə Braun həmçinin qeyd edir: "Qurana görə, həm nikah, həm də sahiblik (qadın kölə və onun kişi sahibi vəziyyətində) cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı münasibətlər idi (Quran 23:5-6). Bu münasibətlər daxilində cinsi əlaqə üçün razılıq ya fərz edilir, ya da əhəmiyyətsiz sayılırdı. Nikahda münasibətin özü cinsi əlaqə üçün davamlı razılığı ehtiva edirdi, qadın kölə ilə isə buna ehtiyac yox idi (kölə qızın yalnız bir kişiyə məxsus olduğu və evli olmadığı fərz edilərsə; hər iki halda o, başqaları üçün qadağan idi). Kesia Əli müşahidə etmişdir ki, səkkizinci əsrdən onuncu əsrə qədər olan İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan cinsi əlaqə üçün razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur"</ref>|Şəriət həm arvadlara, həm də kəniz-kölələrə müdafiə təklif edirdi, lakin bu, razılıq rubrikası altında deyil, zərər (fiziki ziyan) rubrikası altında reallaşırdı. Tərif etibarilə, zorlama cinayəti (yəni, məcburi zina) qanuni münasibət daxilində baş verə bilməzdi. Lakin kişi tərəfindən yenə də həddi aşan zərər yetirilə bilərdi. Arvadlar və kənizlər sui-istifadəyə məruz qaldıqda və ya kişinin cinsi tələbləri həddindən artıq olduqda yerli hakimlərə şikayət edə bilərdilər (kənizliyin və razılığın təfərrüatlarını bu kitabın yekun fəslində müzakirə edəcəyik). Hənbəli alimi Buhuti (vəfatı 1641) hətta qeyd edir ki, əgər bir ağa cinsi əlaqəyə dözümü olmayan bir kölə qadını buna məcbur edərək ona xəsarət yetirərdisə, bunun nəticəsində qadın azad edilməli idi.}}Yekun fəsildə o, ərlərinin fiziki anatomiyası ilə bağlı problemlərə görə bu cür müraciət edən arvadlar haqqında orta əsr məhkəmə hesabatlarından nümunələr verir (hakimlər kişidən sürtkü yağlarından istifadə etməsini tələb edə bilərdilər, lakin bəzən cütlüyün məhkəmə yolu ilə ayrılması da zəruri hesab edilirdi).<ref name="Brown2019page283">Jonathan A.C. Brown, ''Slavery & Islam'', Chapter 7, p. 283, London: Oneworld Publications, 2019 ISBN 978-1-78607-635-9</ref> Bununla belə, Braun daha əvvəl eyni mövzu ilə bağlı qeyd edir ki: "Həm arvadlar, həm də kölələr məhkəmələrə və ya icma üzvlərinə müraciət etmək baxımından eyni hüquqa malik idilər. Lakin arvadlardan fərqli olaraq, kölələr mahiyyət etibarilə demək olar ki, öz sahiblərindən başqa hər hansı bir dəstək şəbəkəsindən məhrum idilər."<ref>Həmin mənbə, səh. 132</ref> | ||
== İslam hüququnda zorlamaya görə cəzalar və onun müasir kontekstlərdə tətbiqi == | |||
İslam hüququnun formalaşma dövrünün sonuna qədər belə bir konsensus (icma) yaranmışdı ki, zorlama ''Zina''nın (qeyri-qanuni cinsi əlaqə) bir növü kimi təsnif edilməlidir; bu halda məcbur edilən qadın cəzadan azad edilir, zorlayan kişi isə ''hədd'' cəzası ilə cəzalandırılır.<ref name="HinaAzam">Hina Azam [http://www.jstor.org/stable/23645194 RAPE AS A VARIANT OF FORNICATION (ZINĀ) IN ISLAMIC LAW: AN EXAMINATION OF THE EARLY LEGAL REPORTS], Journal of Law and Religion, vol. 28, no. 2, 2012, pp. 441–66</ref> Bu cəza — eynilə adi zinada olduğu kimi — (əgər evlidirsə) daşqalaq edilərək öldürülmə, (əgər subaydırsa) şallaqlanmadır. Zorlayan şəxsi cəzalandırmaq üçün dörd etibarlı müsəlman kişi şahid (''beyyinə'') və ya təqsirkarın etirafı tələb olunur.<ref name="Al Hakam 2022">{{cite web | title=Rape in Islamic law: Establishing the crime and upholding the rights of the innocent | website=Al Hakam | date=23 January 2022 | url=https://www.alhakam.org/rape-in-islam/ | access-date=2 January 2023}}</ref><ref>{{Cite book|first=R. |last= Peters | year= 2012 | title=Encyclopaedia of Islam | edition= 2nd|publisher=Brill |editor=P. Bearman |editor2=Th. Bianquis |editor3=C.E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W.P. Heinrichs|chapter=Zinā or Zināʾ}}</ref> Hüquqşünaslar zorlama qurbanı üçün heç bir cəzanın olmadığı barədə həmfikir idilər. Əgər ortada ad çəkilən bir təqsirkar yoxdursa, qadının zorlandığına dair sözü qəbul edilir. Əgər o, konkret bir şəxsin adını çəkərək onu zorlamada ittiham edərsə, lakin bu iddianı sübut edə bilməzsə, Maliki məzhəbi qadının böhtan (''qəzf'') atdığına görə 80 şallaqdan ibarət hədd cəzasına məruz qalacağını qəbul edirdi; lakin iddianı dəstəkləyən bəzi dolayı sübutlar olarsa, hakim onu bu cəzadan azad edə bilərdi. Maliki hüquqşünasları hətta hesab edirdilər ki, subay bir qadın hamilə qalarsa, zorlandığını desə belə, zina üçün nəzərdə tutulan hədd cəzası ilə cəzalandırılmalıdır; ancaq onun fiziki vəziyyətində məcburiyyət əlamətləri olarsa və ya bir şahid onun kömək üçün qışqırdığını eşidibsə, o, cəzadan azad edilirdi. Bunun əksinə olaraq, Hənəfi məzhəbi üçün qadının sadəcə zorlandığını deməsi cəzadan yayınmaq üçün kifayət idi. Hənəfilər, hər hansı bir şübhə olduqda hədd cəzalarının tətbiq edilməməsi prinsipinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, subay qadının hamilə qalması zinanın sübutu deyil.<ref>Position paper by Karamah (Muslim Women Lawyers for Human Rights) [https://karamah.org/zina-rape-and-islamic-law-an-islamic-legal-analysis-of-the-rape-laws-in-pakistan/ Zina, Rape, and Islamic Law: An Islamic Legal Analysis of the Rape Laws in Pakistan](2011)</ref><ref>İmam Malikin rəyi ilə bağlı buradakı iki hədisdən ikincisinə baxın:{{Muwatta|41||16}}</ref> | |||
Hüquqşünaslar zorlayan şəxsin qurbana kompensasiya olaraq eyni zamanda mehr (başlıq pulu) ödəyib-ödəməməsi barədə ixtilafdadırlar. Bəzi müasir hüquqşünasların mübahisəli mövqeyi ondan ibarətdir ki, zorlayanlara qarşı [https://quran.az/5/33 Quranın 5:33]-cü ayəsində təsvir olunan qanunsuzlar üçün nəzərdə tutulmuş hədd cəzası (''Hirabə həddi'') tətbiq edilməlidir. Digərləri isə deyirlər ki, zorlama hakim tərəfindən ''Təzir'' (hakimin ixtiyarında olan) cəzası tətbiq edilən bir hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirilə bilər (məsələn, Pakistanda olduğu kimi). Bu yanaşmalar, zorlayan şəxsin etirafı olmadıqda, ona qarşı zina hədd cəzasını tətbiq etmək üçün tələb olunan dörd şahidlik qeyri-praktik sübut tələbindən yayınmağa imkan verir. Yeri gəlmişkən, zina üçün dörd şahid tələbi, görünür, [[Aişənin yaşı|Aişə]] zina ilə ittiham olunduqda Məhəmməd tərəfindən tətbiq edilmişdir.<ref>See {{Quran-range|24|4|17}} and the discussion in [[Zina#Punishments for Zina|Punishments for Zina]]</ref> Zinanın hədd cəzasının zorlayanlara tətbiq edildiyi bəzi digər müasir məhkəmələrdə, qadın zorlanma iddiasını həmin sübut standartı ilə sübut edə bilmədikdə böhtan atma (''qəzf'') ittihamı ilə üzləşmək riski daşıyır<ref>{{Citation|url=https://www.dawn.com/news/1016271/a-license-to-rape|title=A license to rape|author=Murtaza Haider|publication-date=June 5, 2003|newspaper=Dawn}}</ref> və zorlayanlar cəzasız qalır.<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/04/29/saudi-arabia-forthcoming-penal-code-should-protect-rights Saudi Arabia: Forthcoming Penal Code Should Protect Rights] - Human Rights Watch 29 April 2022</ref> Hamiləlik cinsi əlaqənin baş verməsinin sübutu kimi istifadə olunur və zorlanma və ya cinsi zorakılıq barədə məlumat verən qadınlar qeyri-qanuni cinsi əlaqəni (zina) etiraf etmiş hesab oluna və bunun əvəzinə məhz buna görə təqib edilə bilərlər.[4] Bir sıra səs-küylü hadisələr səbəbindən, zinaya görə təqib olunma riski bu gün bəzi müsəlman ölkələrində qadınların zorlanma barədə məlumat verməsi qarşısında güclü bir çəkindirici amil yaradır.<ref>{{cite web | title=Judged for more than her crime | website=deathpenaltyworldwide.org | date=September 2018 | publisher=Cornell Law School| page=13| url=https://www.deathpenaltyworldwide.org/wp-content/uploads/2019/12/Judged-More-Than-Her-Crime.pdf | access-date=28 December 2022}}</ref> | |||
== İstinadlar == | == İstinadlar == | ||