İslam hüququnda zorlanma: Difference between revisions

İslam hüququnda zorlanma (view source)

Revision as of 13:05, 18 March 2026

9,291 bytes added , Wednesday at 13:05

→‎İstinadlar

(View all pending changes)

[unchecked revision]

Qorqud

124

edits

@@ Line 206: / Line 206: @@
 Ayənin kölə sahiblərinə "cariyələrinizi zinakarlığa məcbur etməyin" deyə buyuran hissəsi ənənəvi olaraq ən sadə mənasında başa düşülüb: bu, kölə sahiblərinin "vasitəçi" (qadınbazlıq edən) rolunu oynamasını və kölə qadınların alverini qadağan edir — qeyri-qanuni cinsi əlaqə üzərində qurulan belə bir fəaliyyət əlbəttə ki, qadağandır və bu cür başa düşüldükdə ayə yeni bir məna kəsb etmir. Bu ayənin qəbul edilən digər bir mənası isə odur ki, əgər bir kölə qadın özünün (və ya uşağının) azadlığını istəyirsə, ağası ona buna nail olmaq üçün bəzi hüquqi vasitələr verməlidir; əks halda, o, həmin azadlığı satın almaq üçün lazım olan vəsaiti qazanmaq üçün özünü fahişəliyə məcbur hiss edə bilər (ənənəvi təfsirlər həmçinin ağanın öz köləsini azadlıq şərti olaraq fahişəliyə məcbur etməsi kimi arzuolunmaz ehtimalı da qeyd edirlər). Kölə qızın xalqının qırıldığı və ya əsir alındığı (onu vəsaitdən məhrum qoyan) bir müharibədə yaxud basqında əsir düşmə ehtimalı nəzərə alınarsa, onda belə bir meyilin olması daha ağlabatandır və buna görə də ayə, bir kölə qızın belə bir davranışa sürüklənəcəyi təqdirdə Allahın bağışlayan olacağını deyərək yekunlaşır. Daha sadə mənada isə, əgər ağası onu fahişəliyə məcbur edərsə, Allah onun iradəsindən kənar olan bu işə görə onu bağışlayacaqdır.<ref>Xüsusi olaraq [https://tafsir.app/qurtubi/24/33 Tafsir Qurtubi 24:33]-ə baxın; həmçinin baxın [https://tafsir.app/tabari/24/33 Tafsir al-Tabari 24:33], [https://tafsir.app/ibn-katheer/24/33 Tafsir Ibn Kathir 24:33], və [https://tafsir.app/24/33 Tafsirs 24:33]</ref>
+=== Qənimətlərin bölüşdürülməsi sisteminin pozulması kimi zorlanma ===
+==== əş-Şafiidən sitat ====
+İslam hüququnun Şafii məzhəbinin banisi İmam əş-Şafiinin "əl-Ümm" əsərindən olan bir sitat, bəzən kölə sahiblərinə öz kölə qadınlarını zorlamağı qadağan etməsi kimi yanlış təqdim olunur.<ref name=":0">{{Citation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112021758/https://www.call-to-monotheism.com/does_islam_permit_muslim_men_to_rape_their_slave_girls_|url=https://www.call-to-monotheism.com/does_islam_permit_muslim_men_to_rape_their_slave_girls_|author=Bəssam Zavadi|publisher=Təktanrıçılığa Çağırış|chapter="İslam müsəlman kişilərə öz kölə qızlarını zorlamağa icazə verirmi?"}}</ref>{{Quote|1={{citation|author=al-Shafi'i|title=al-Umm|volume=3|page=253}}|2="Əgər bir kişi bir kölə qızı zorla ələ keçirərsə, sonra onu zorla ələ keçirdikdən sonra onunla cinsi əlaqədə olarsa və (bu əməlin haram olması barədə) cahilliyi ilə bağlı bir üzrü yoxdursa, onda kölə qız ondan alınacaq, o, cərimə ödəməli olacaq və qeyri-qanuni cinsi əlaqəyə görə cəza alacaqdır."}}Bununla belə, aydındır ki, buradakı "zorla ələ keçirmək" ifadəsi kişinin kölə qıza sahib olma üsuluna istinad edir, sonrakı cinsi əlaqə aktının təsviri deyil. Doğrudan da, bu sitat "qəsb" (mülkiyyətin mənimsənilməsi) adlı bölmədən götürülmüşdür. İslam hüququna görə, bütün müharibə və basqın qənimətlərinin beşdə biri (Xums — hərfi mənada "beşdə bir" adlanır), o cümlədən vəsait toplamaq üçün satıla bilən əsirlər ictimai xərclər üçün ayrılmalıdır. Əlinin bir hadisədə etdiyi iddia edildiyi kimi, bu ictimai paydan bir əsiri götürmək və zorlamaq, oğurluq və zina (qeyri-qanuni cinsi əlaqə) hesab olunur. Bu, eləcə də başqasının köləsini götürmək və zorlamaq, əlbəttə ki, qadağandır və cəzalandırılır. Həqiqətən də, əş-Şafii özünün çoxcildlik "əl-Ümm" adlı hüquqi əsərinin qalan hissəsində zövcələrin və kölələrin cinsi öhdəlikləri ilə bağlı qanunları diqqətlə nəzərdən keçirir və heç bir yerdə bu kontekstlərdə qadının zorlanmasının cəzalandırılmalı olduğunu bildirmir.
+==== Malikdən sitat ====
+İslam hüququnun Maliki məzhəbinin banisi İmam Malikin "Muvatta" əsərindən olan bir sitat da bəzən bu mənada yanlış təqdim olunur.<ref name=":0" /> "əl-Ümm" əsərindən götürülmüş sitatda olduğu kimi, "Muvatta"dan olan bu sitat da eynilə yalnız oğurlanmış kölələrə aiddir və şəxsin öz kölələrinə və arvadlarına aidiyyatı yoxdur. Kölə qızların zorlanmasına görə cərimələr həmişə ağaya ödənilirdi[2]. Və eynilə İmam əş-Şafii kimi, Malik də həmin mətnin bir neçə digər yerində köləliyin hüquqi təcrübələrini ətraflı şəkildə izah edir.<ref>Hina Əzəm, "İslam Hüququnda Cinsi Zorakılıq: Mahiyyət, Sübut və Prosedur" (Sexual Violation in Islamic Law: Substance, Evidence, and Procedure) Nyu-York: Kembric Universiteti Nəşriyyatı, 2015, səh. 104</ref>{{Quote|1={{Muwatta|36||14}}|2=Malik mənə İbn Şihabdan rəvayət etdi ki, Əbdülməlik ibn Mərvan zorlayan şəxsin zorlanan qadına mehrini (evlilik haqqını) ödəməli olduğu barədə hökm vermişdir. Yəhya dedi ki, Malikin belə dediyini eşitmişdir: "Bizim cəmiyyətimizdə bakirə və ya qeyri-bakirə olmasından asılı olmayaraq, bir qadını zorlayan kişi haqqında görülən iş budur ki, əgər qadın azaddırsa, o, qadının tayı olanların mehri qədər ödəniş etməlidir. Əgər qadın kölədirsə, kişi onun dəyərindən nə qədər əskiltmişdirsə, onu ödəməlidir. Belə hallarda "hədd" cəzası zorlayan şəxsə tətbiq edilir, zorlanan qadına isə heç bir cəza verilmir. Əgər zorlayan şəxs kölədirsə, bu, onun ağasının əleyhinədir (yəni məsuliyyət ağanın üzərinə düşür), bir şərtlə ki, ağa köləni təslim etmək istəsin".}}
+==== Xəlifə Ömər ilə bağlı hədis ====
+əl-Beyhəqinin "Sünən" əsərindəki bir hədis, Xəlifə Ömərin əsir bir qadını zorladığına görə Diraarı cəzalandırmasını təsvir edir və bu, bəzən kölələrlə cinsi əlaqədə olmağa icazə verilməməsinə dair sübut kimi təqdim olunur.<ref name=":0" />{{Quote|1={{citation|title=Sünən əl-Beyhəqi|volume=2|author=əl-Beyhəqi|page=263|chapter=Hədis 18685}}|2=
+Əbu əl-Hüseyn bin əl-Fədl əl-Qatan, Abdullah bin Cəfər bin Darestvehdən, o, Yaqub bin Süfyandan, o, əl-Həssab bin Rabidən, o, Abdullah bin əl-Mübarəkdən, o, Kəhmasdan, o da Harun bin əl-Asamdan rəvayət edir ki, o demişdir: Ömər bin əl-Xəttab (Allah ondan razı olsun) Xalid bin əl-Vəlidi bir ordu ilə göndərdi, Xalid də Diraar bin əl-Əzvarı bir bölüklə göndərdi və onlar Bəni Əsəd qəbiləsinə məxsus bir bölgəyə hücum etdilər. Onlar gözəl bir gəlini əsir götürdülər; Diraarın ondan xoşu gəldi və yoldaşlarından qadını ona bağışlamalarını istədi, onlar da bunu etdilər. Sonra o, qadınla cinsi əlaqədə oldu, tapşırığını yerinə yetirdikdən sonra isə peşmanlıq hiss etdi, Xalidin yanına gedərək etdiyi barədə ona danışdı. Xalid dedi: "Mən sənə icazə verirəm və bunu sənə halal etdim". O isə dedi: "Xeyr, sən Ömərə məktub yazana qədər (olmaz)". (Sonra Ömərə məktub göndərdilər) və Ömər cavab verdi ki, o (Diraar) daşqalaq edilməlidir. Ömərin məktubu çatana qədər Diraar artıq vəfat etmişdi. (Xalid) dedi: "Allah Diraarı rüsvay etmək istəmədi".}}İmam əş-Şafiidən gətirilən sitatda olduğu kimi, bu da demək olar ki, tamamilə müharibə qənimətlərinin bölgüsü sisteminin pozulmasına aiddir. Diraarın əsir qızla cinsi əlaqədə olması qeyri-qanuni idi və onun əsir statusuna və ya razılığının olmamasına görə deyil, qənimətləri bölüşdürmək məsuliyyəti daşıyan xəlifənin (bu halda Ömərin) göstərişi ilə həmin qız ona ayrılmadan qızla cinsi əlaqəyə girdiyinə görə daşqalaq edilməyə layiq görülmüşdü. Nə əsir olma faktı, nə də razılıq məsələsi cəzada bir amil kimi qeyd edilmir. Həqiqətən də, yuxarıda müzakirə olunan başqa bir hədisdə Ömər, arvadının buna mane olmağa çalışmasından sonra bir kişiyə öz kölə qızı ilə cinsi əlaqədə olmağı tapşırır.
+==== Şafiinin cinsi əlaqədə məcburiyyət olmadan həzz alma haqqında sitatı ====
+əş-Şafiinin "əl-Ümm" əsərindən bir hissə, bəzən İslam saytlarında mühüm bir hüquqşünas tərəfindən ümumilikdə cinsi razılıq prinsipinin müəyyən edilməsi kimi təklif olunur. Lakin belə bir ümumiləşdirmə kontekst baxımından əsaslandırılmır; çünki söhbət nikah münasibətlərindən, xüsusən də ərin öz arvadının cinsi ehtiyaclarını qarşılamaq öhdəliyindən (lakin buna məcbur edilməməsindən) gedir. Budur, Professor Keçia Əlinin şərhləri və tərcüməsi:{{Quote|Keçia Əli tərəfindən sitat gətirilən Şafiinin "əl-Ümm" əsəri, "Erkən İslamda Nikah və Köləlik" (Marriage and Slavery in Early Islam), səh. 119<ref>Kecia Ali,"Marriage and Slavery in Early Islam", Massachussets: Harvard University Press, 2010, p.119</ref>|Digər zövcələrə qarşı ədalət məsələsi gündəmdə olmadıqda, əş-Şafii arvadın müəyyən miqdarda cinsi əlaqə tələbini açıq şəkildə rədd edir:
+<blockquote>O dedi: Beləliklə, əgər qadın onunla təkdirsə [yəni kişinin başqa arvadı yoxdursa] və ya kişinin cinsi əlaqədə olduğu bir kölə qızı varsa, kişiyə Uca Allaha ehtiram əlaməti olaraq [öz öhdəliklərini yerinə yetirmək] və cinsi əlaqə baxımından qadına zərər verməmək əmr edilir, lakin o, bunun konkret bir miqdarına borclu deyil (va lam yufraḍ ʿalayhi minhu shayʾbi ʿaynihi). Əksinə, o, yalnız qadının onsuz qətiyyən keçinə bilməyəcəyi şeyləri — dolanışıq, yaşayış yeri və geyimi təmin etməyə, həmçinin onu ziyarət etməyə (yaʾwī) borcludur. Bununla belə, cinsi əlaqə həzz məsələsidir və heç kim buna məcbur edilə bilməz.
+</blockquote>
+əş-Şafii özünün bu birtərəfli yanaşmasının fərqində deyil. O, "cinsi əlaqə həzz məsələsidir və heç kim buna məcbur edilə bilməz" deyərkən açıq-aşkar yalnız kişiləri nəzərdə tutur. Onun üçün qadınların cinsi cəhətdən əlçatan olması onların təminatının bir şərti və ziyarət hüquqlarının ilkin şərtidir: "əgər onlardan [arvadlarından] hər hansı biri onunla cinsi əlaqədə olmaqdan imtina edərsə, o, itaətsizlik etmiş sayılır və öz iddiasından (haqqından) imtina etmiş olur".}}Professor Conatan A. K. Braun (Jonathan A. C. Brown) həmin hökmə istinad edərək qeyd edir: "Şafii özü — məzhəbinin görkəmli simaları tərəfindən sədaqətlə izlənilən bir hökmdə — ərdən öz arvadı və ya kölə kənizi ilə cinsi əlaqədə olmağı tələb etmirdi, çünki 'cinsəllik bir həzz məkanıdır və heç kim bunu etməyə məcbur edilməməlidir'."<ref name="Brown2019page283" />
 == İstinadlar ==