200
edits
Qurandakı elmi xətalar: Difference between revisions
→İstinadlar
| [pending revision] | [pending revision] |
| Line 146: | Line 146: | ||
Bəzi müasir müsəlman alimləri iddia edirlər ki, iki əcdad "valideyn" anlayışı, bütün müasir insanların ortaq bir qadın və kişi əcdada sahib olduğunu göstərən son elmi kəşflərlə uzlaşır. Lakin bu, alimlərin insanların ən qədim genetik əcdadlarını adlandırmaq üçün istifadə etdikləri ləqəblərin (Mitoxondrial Həvva və Y-xromosomlu Adəm) yanlış başa düşülməsindən irəli gəlir. Bu iki fərd Qurandakı personajlardan tamamilə fərqlidir, çünki onlar tarixdəki bütün insanların deyil, sadəcə bu gün yaşayan hər kəsin ən son ortaq kişi və qadın əcdadlarıdır. Daha da önəmlisi, Quran Həvvanı Adəmin arvadı (xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, o, Adəmdən sonra yaradılmışdır) kimi təsvir etdiyi halda, Mitoxondrial Həvva Y-xromosomlu Adəmdən təxminən 50.000-80.000 il əvvəl yaşamışdır.<ref>[http://biologos.org/blog/does-genetics-point-to-a-single-primal-couple Adam, Eve, and Human Population Genetics: Responses to Popular Arguments] - Biologos website</ref> Genetik sübutlar da insanların digər növlərdən bir cüt şəklində deyil, bir populyasiya kimi ayrıldığını aşkar şəkildə göstərir.<ref>[http://whyevolutionistrue.wordpress.com/2011/09/18/how-big-was-the-human-population-bottleneck-not-anything-close-to-2/ How big was the human population bottleneck? Another staple of theology refuted.] - Why Evolution is True website by Professor Jerry Coyne</ref> | Bəzi müasir müsəlman alimləri iddia edirlər ki, iki əcdad "valideyn" anlayışı, bütün müasir insanların ortaq bir qadın və kişi əcdada sahib olduğunu göstərən son elmi kəşflərlə uzlaşır. Lakin bu, alimlərin insanların ən qədim genetik əcdadlarını adlandırmaq üçün istifadə etdikləri ləqəblərin (Mitoxondrial Həvva və Y-xromosomlu Adəm) yanlış başa düşülməsindən irəli gəlir. Bu iki fərd Qurandakı personajlardan tamamilə fərqlidir, çünki onlar tarixdəki bütün insanların deyil, sadəcə bu gün yaşayan hər kəsin ən son ortaq kişi və qadın əcdadlarıdır. Daha da önəmlisi, Quran Həvvanı Adəmin arvadı (xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, o, Adəmdən sonra yaradılmışdır) kimi təsvir etdiyi halda, Mitoxondrial Həvva Y-xromosomlu Adəmdən təxminən 50.000-80.000 il əvvəl yaşamışdır.<ref>[http://biologos.org/blog/does-genetics-point-to-a-single-primal-couple Adam, Eve, and Human Population Genetics: Responses to Popular Arguments] - Biologos website</ref> Genetik sübutlar da insanların digər növlərdən bir cüt şəklində deyil, bir populyasiya kimi ayrıldığını aşkar şəkildə göstərir.<ref>[http://whyevolutionistrue.wordpress.com/2011/09/18/how-big-was-the-human-population-bottleneck-not-anything-close-to-2/ How big was the human population bottleneck? Another staple of theology refuted.] - Why Evolution is True website by Professor Jerry Coyne</ref> | ||
=== Genetika === | |||
==== Nuhun gəmisi və insan populyasiyasının daralması effekti ==== | |||
Quranda bir çox qədim Yaxın Şərq və Mesopotamiya mədəniyyətləri üçün ortaq olan, Müqəddəs Kitabdakı (Bibliya) ümumdünya tufanı hekayəsi yer alır; burada Nuh peyğəmbər ailəsi (dağa çıxaraq tufandan qaçmağa çalışan inkarçı bir oğlu istisna olmaqla)<ref>Reynolds, G. S. (2017). ''[https://eurasia.org.uk/docs/academic/biblical-character/Noahs_Lost_Son_in_the_Quran.pdf Noah’s Lost Son in the Qurʾān]. Arabica, 64 (2), 129-148.'' <nowiki>https://doi.org/10.1163/15700585-12341452</nowiki></ref> və hər canlıdan bir cüt götürərək gəmi vasitəsilə xilas olur. Quranda qeyd olunmasa da, bəzi rəvayətlərə görə gəmidə onunla birlikdə,<ref>E.g. Tafsir Ibn Kathir on [https://quranx.com/Tafsir/Kathir/11.40 Q11:40] who mentions this report comes from Ibn Abbas</ref> aralarında qırx kişi və qırx qadın olmaqla, cəmi səksən nəfər var idi. Əsas təfsirlərin əksəriyyəti bildirir ki, Bizanslılar, Türklər və Farslar kimi müasir fərqli xalqların hamısı Nuhun sağ qalmış müxtəlif oğullarının nəslindən törəmişdir.<ref>E.g. Tafsir Al-Jalalyan on [https://quranx.com/Tafsir/Jalal/11.40 Q11:40]</ref><ref>E.g. see many English translated classical commentaries/tafsirs on [https://quranx.com/tafsirs/37.77 Q37:33].</ref>{{Quote|{{Quran|11|40}}|Nəhayət, əmrimiz gəlib yer üzünü su basdığı zaman Nuha dedik: “Heyvanların hər birindən bir cüt, (boğulacaqlarına dair) hökm verilmiş kimsələr istisna olmaqla, '''ailəni və iman gətirənləri gəmiyə mindir!'''” Onunla birlikdə çox az insan iman gətirmişdi.}}Bu hadisəyə uyğun gələ biləcək, gözlənilən heç bir populyasiya daralması (bottleneck) haqqında genetik sübut yoxdur.<ref>''David Reich. 2018. Biz kimik və bura necə gəlib çıxdıq: Qədim DNT və insan keçmişinin yeni elmi (Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past).'' Müasir insanların tarixini, o cümlədən bu hekayəyə (Nuhun tufanı) uyğun gəlməyən mühüm populyasiya daralmalarını genetik baxış bucağından əhatə edir. [1-ci fəsildən 4-cü fəslə qədər olan hissə qədim humanoidlərin müasir insana çevrilmə mənşəyini əhatə edir və faktiki olaraq Adəm və Həvva hekayəsini də təkzib edir.]</ref> Bunlara daxildir (lakin bunlarla məhdudlaşmır): Genetik müxtəliflik analizi (o cümlədən, azalmış heteroziqotluq və nadir allellərin itirilməsi), genomda homoziqotluq sahələri (ROH), adi allellərə üstünlük verən və nadir olanların yayılmasını azaldan meyilli paylanma göstərən allel tezliyi spektrinin (AFS) analizi və statistik modelləşdirmə vasitəsilə tədqiqatçılar müşahidə olunan allel tezliklərini müxtəlif demoqrafik ssenarilər altında nəzəri gözləntilərlə müqayisə edə bilərlər. Həmçinin Mitoxondrial və Y-Xromosom DNT-sinin soy izləmə (Lineage Tracing) ilə analizi, genetik xətləri ortaq əcdadlara qədər izləmək üçün koalesent modellərlə şəcərələrin yenidən qurulması, aşağıdakıları göstərən genetik nişanələrin mövcudluğu: Azalmış effektiv populyasiya ölçüsü (Ne) və/və ya İlişikli qeyri-tarazlıq (LD) (fərqli lokuslardakı allellər azalmış populyasiya ölçüsü və məhdud rekombinasiya hadisələri səbəbindən gözləniləndən daha yüksək korrelyasiya (genlərin assosiasiyası) göstərə bilər), üstəgəl qədim DNT-ni (aDNA) müasir DNT ilə təhlil edib birbaşa müqayisə etmək və əlavə simulyasiya və modelləşdirmə, məsələn, ən ehtimal olunan tarixi hadisələri müəyyən etmək üçün müxtəlif demoqrafik ssenarilər altında genetik məlumatları simulyasiya edən Beyes (Bayesian Inference) hesablama metodlarından istifadə - BEAST və msprime kimi proqramlar xüsusi olaraq bunun üçün yaradılmışdır.<ref name=":0">Some academic papers discussing these methods for both humans (and ancient pre-human hominins as in the first article) and animals include for example: ''"[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37651513/ Genomic inference of a severe human bottleneck during the Early to Middle Pleistocene transition]"'' Authors: Wangjie Hu, Ziqian Hao, Pengyuan Du, Fabio Di Vincenzo, Giorgio Manzi. Published in: Science, 2023 ''[https://doi.org/10.48550/arXiv.2202.08394 Dynamical phases in growing populations: understanding recovery from bottlenecks].'' Emanuele Crosato, Jeffrey N. Philippson, Shashi Thutupalli, Richard G. Morris. 2022. <nowiki>https://doi.org/10.48550/arXiv.2202.08394</nowiki> ''[https://academic.oup.com/jhered/article-abstract/107/5/392/2622901?redirectedFrom=fulltext Genetic Evidence of a Population Bottleneck and Inbreeding in the Endangered New Zealand Sea Lion],'' Osborne AJ, Negro SS, Chilvers BL, Robertson BC, Kennedy MA, Gemmell NJ. Phocarctos hookeri. J Hered. 2016 Sep;107(5):392-402. doi: 10.1093/jhered/esw015. Epub 2016 Mar 19. PMID: 26995741. Li H, Roossinck MJ2004. [https://journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.78.19.10582-10587.2004 ''Genetic Bottlenecks Reduce Population Variation in an Experimental RNA Virus Population'']. J Virol78:.<nowiki>https://doi.org/10.1128/jvi.78.19.10582-10587.2004</nowiki> Lucena-Perez M, Kleinman-Ruiz D, Marmesat E, Saveljev AP, Schmidt K, Godoy JA. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/eva.13302 ''Bottleneck-associated changes in the genomic landscape of genetic diversity in wild lynx populations.''] Evol Appl. 2021 Oct 8;14(11):2664-2679. doi: 10.1111/eva.13302. PMID: 34815746; PMCID: PMC8591332.</ref> | |||
==== Heyvanlar və bitkilər ==== | |||
Nuhun gəmisi əfsanəsinin bir hissəsi də hər canlı növdən bir cütün gəmidə saxlanılmasıdır. Eynilə, nə heyvan genetikasında (və eyni zamanda bütün növlərdə və insan populyasiyasında),<ref name=":0" /> nə də bitkilərdə (İbn Kəsir kimi əksər ənənəvi İslam alimlərinin bu cütlərin bir hissəsi hesab edilməsi ilə razılaşdığı) <ref>Tafsir Ibn Kathir on [https://quranx.com/Tafsir/Kathir/11.40 ''verse 11:40'']</ref>belə bir daha kəskin, iki canlı cütdən ibarət daralma tapılmamışdır; halbuki biz iki heyvandan ibarət nəzərəçarpacaq dərəcədə qəfil və kəskin bir daralmanın baş verməsini, həmçinin növün uzunmüddətli sağ qalması üçün lazım olan təhlükəsiz səviyyədən qat-qat aşağı olan yaxın qohum nikahlarının (inbreeding) yaranmasını görməyi gözləyərdik.<ref>Pérez-Pereira, N., Wang, J., Quesada, H. et al. ''[https://link.springer.com/article/10.1007/s10531-022-02456-z Prediction of the minimum effective size of a population viable in the long term]. Biodivers Conserv 31, 2763–2780 (2022).'' <nowiki>https://doi.org/10.1007/s10531-022-02456-z</nowiki></ref> | |||
Bu, belə bir vəzifənin praktik problemlərini qeyd etmədən belə bəllidir. Məhəmmədin və ya 7-ci əsrin konkret ərəblərinin tam olaraq neçə heyvandan xəbərdar olduqlarını bilməsək də, onların Ərəbistandakı yerli mal-qara, quşlar və görünən həşəratlardan və s. xəbərdar olduqlarını fərz etmək olar — burada hər cütdən ikisini toplamaq çətin olsa da, qeyri-mümkün bir tapşırıq deyildi. Lakin müasir elm indiyədək bütün taksonomik qruplar üzrə 2,1 milyondan çox növün müəyyən edildiyini üzə çıxarıb. Bura bütün planetə yayılmış, hər biri fərqli iqlim, yaşayış mühiti və qidalanma tələb edən 1 milyondan çox müəyyən edilmiş həşərat növü, 110 000 hörümçəkkimilər, 11 000 quş, 11 000 sürünən və 6 500 məməli daxildir; hələ kəşf edilməmiş olanlar da daxil olmaqla, ümumi quru növlərinin sayına dair geniş yayılmış təxmin isə 6,5 milyondur.<ref>[https://ourworldindata.org/how-many-species-are-there#:~:text=Species%20that%20we%20have%20identified,million%20species%20on%20the%20planet How many species are there?] - Our World in Data website</ref> Bundan əlavə, bir çox heyvan gəmidəki insanlar üçün ciddi təhlükə yaradır (məsələn, ağ ayılar), onları dünyanın müxtəlif yerlərindən, o cümlədən təcrid olunmuş adalardan toplamaq və digərlərini gətirərkən qalanlarını sağ saxlamaq mahiyyətcə qeyri-mümkündür; həmçinin bir çoxu bir-birinin yırtıcısıdır, buna görə də biri digəri tərəfindən yeyilsəydi, ekosistem tezliklə məhv olardı və s.<ref>Many practical issues of the account are covered in this article on Talk Origins by Mark Isaak ''<nowiki/>'[https://talkorigins.org/faqs/faq-noahs-ark.html Problems with a Global Flood]''', focusing on the biblical version of the story - but with most applicable to the Qur'anic version.</ref> | |||
Bu kəşflər bütün heyvanların tək bir gəmidə saxlanıla bilməsi ideyasını qeyri-mümkün hesab etməyə əsas verir. | |||
== İstinadlar == | == İstinadlar == | ||
<references /> | <references /> | ||
[[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]] | [[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]] | ||