83
edits
Aişənin yaşı: Difference between revisions
→Etibarlılıq
| [checked revision] | [pending revision] |
(Created page with "Aişənin") |
|||
| (One intermediate revision by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
Aişənin | [[File:Muhammad and Aisha freeing chief's daughter.jpg|thumb|332x332px|Məhəmməd və həyat yoldaşı Aişənin bir qəbilə rəisinin qızını azad etməsi. Siyer-i Nebi əsərindən.]]'''Aişə''' (təqribən 613/614 – təqribən 678)<ref name="Siddiqui">Al-Nasa'i 1997, p. 108</ref> və ya عائشة (həmçinin A'ishah, Aisyah, Ayesha, A'isha, Aishat və ya Aishah kimi transliterasiya olunur) səhih hədis rəvayətlərinə görə, 6 və ya 7 yaşında Məhəmmədlə evlənmiş və Aişənin 9 və ya 10 yaşı olanda, həmin vaxt 53 yaşında olan Məhəmməd ilə nikahı tamamlamışdır (cinsi əlaqədə olmuşdur).<ref>Hişamın atasından rəvayət olunur: Xədicə, Peyğəmbər (ﷺ) Mədinəyə yola düşməzdən üç il əvvəl vəfat etdi. O, orada iki il və ya buna yaxın qaldı və sonra Aişə altı yaşında bir qız ikən onunla evləndi və Aişənin doqquz yaşı olanda o, bu evlilikdə cinsi əlaqədə oldu (nikah tamamlandı). | ||
{{Bukhari|||3896|darussalam}}</ref><ref>Aişədən rəvayət olunur: Peyğəmbər (ﷺ) onunla altı yaşı olanda evləndi və doqquz yaşı olanda onunla cinsi əlaqədə oldu (nikah tamamlandı), sonra isə doqquz il (yəni onun vəfatına qədər) onunla qaldı. | |||
{{Bukhari|||5133|darussalam}}</ref><ref>Aişədən (Allah ondan razı olsun) rəvayət olunur: Allahın Rəsulu (ona salam olsun) mənimlə altı yaşım olanda evləndi və doqquz yaşım olanda mən onun evinə daxil oldum. | |||
{{Muslim||1422b|reference}}</ref><ref>Aişə dedi: Allahın Rəsulu mənimlə yeddi yaşım olanda evləndi. (Ravi Süleyman dedi: "Və ya altı yaşında.") | |||
{{Abu Dawud||2121|darussalam}}</ref><ref>Demək olar ki, bütün mənbələr cinsi əlaqə (nikahın tamamlanması) yaşını doqquz olaraq göstərir, baxmayaraq ki, bəzi sonrakı versiyalar bunun 10 yaş ola biləcəyini deyir; Bax: Denise Spellberg (1996), Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr, Columbia University Press, <nowiki>ISBN 978-0231079990</nowiki>, səh. 39–40;</ref> [[İslam hüququnda uşaq evliliyi|Uşaq evlilikləri]] ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən, bu mövzu apologetik (müdafiə xarakterli) ədəbiyyatda və ictimai müzakirələrdə böyük maraq kəsb edir. | |||
O dövrdə Ərəbistanda gənc yaşda evlilik eşidilməmiş bir şey deyildi və Aişənin Məhəmməd ilə evliliyi siyasi mahiyyət daşıya bilərdi, çünki atası Əbu Bəkr cəmiyyətdə nüfuzlu bir adam idi.<ref>Afsaruddin, Asma (2014). "ʿĀʾisha bt. Abī Bakr". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett. ''[http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2 Encyclopaedia of Islam]'' (3 ed.). Brill Online. Retrieved 2015-01-11</ref> Əbu Bəkr, öz tərəfindən, Aişə vasitəsilə ailələrini evlilik yolu ilə birləşdirərək Məhəmməd ilə öz arasındakı qohumluq bağını daha da gücləndirməyə çalışmış ola bilər. Misir-Amerika İslamşünası Leyla Əhməd qeyd edir ki, Aişənin Məhəmməd ilə nişanlanması və evliliyi İslam ədəbiyyatında adi bir hal kimi təqdim olunur və bu, həmin dövrdə uşaqların özlərindən böyüklərlə evləndirilməsinin qeyri-adi olmadığını göstərə bilər.<ref>Ahmed, Leila (1992). ''Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate''. Yale University Press. p. 51-54. <nowiki>ISBN 978-0300055832</nowiki>.</ref> Məhəmmədin səhabələri (tərəfdarları) ilə bağlı da bu cür bir çox məlumatlar mövcuddur. Qonşu imperiyalarda o dövrdə, Bizans qanunları on üç yaş olaraq müəyyən etdikləri yetkinlik yaşına çatmamış qızlarla evliliyi qadağan edirdi<ref>Sean Anthony, "Muhammad and the Empires of Faith: The making of the Prophet of Islam", Oakland CA: University of California, 2020, p. 115</ref>, Sasani qanunları isə bir qızın doqquz yaşında evlənə biləcəyini, bir şərtlə ki, ittifaqın cinsi əlaqə hissəsinin on iki yaşına çatana qədər təxirə salınmasını nəzərdə tuturdu.<ref>CHILDREN iii. Legal Rights of Children in the Sasanian Period - [https://www.iranicaonline.org/articles/children-iii Encyclopedia Iranica online]</ref> | |||
== Etibarlılıq == | |||
Quranda, görünür ki, hələ heyz (aybaşı) dövrünə çatmamış olanlarla evliliyə aid olan bir qayda 65-ci surə olan "Ət-Talaq" surəsinin [https://quran.az/65/4 4-cü ayəsində] öz əksini tapır.<ref>(Yaşlılığa görə) heyzdən kəsilmiş qadınlarınızın (gözləmə müddətindən) şübhələnsəniz, (bilin ki), onların gözləmə müddəti üç aydır. Hələ heyz görməmiş olan qadınlar da belədir. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə uşağı dünyaya gətirənə qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, Allah ona işində asanlıq bəxş edər. | |||
{{Quran|65|4}}</ref> Təfsir əl-Cəlaleyn Quranın ən hörmətli şərhlərindən biridir.<ref>Təfsir əl-Cəlaleyn Quranın öyrənilməsi üçün ən mühüm təfsirlərdən biridir. İki "Cəlal" -- Cəlaləddin əl-Məhəlli (vəfatı h. 864 / m. 1459) və onun tələbəsi Cəlaləddin əs-Süyuti (vəfatı h. 911 / m. 1505) tərəfindən tərtib edilən Təfsir əl-Cəlaleyn, sadə üslubu və bir cildlik həcmi sayəsində ümumiyyətlə Quran təfsiri sahəsində ən asan əlçatan əsərlərdən biri hesab olunur. İlk dəfə olaraq Təfsir əl-Cəlaleyn, Doktor Feras Hamza tərəfindən ixtisarsız, yüksək dəqiqliklə və oxunaqlı şərhlərlə ingilis dilinə peşəkar şəkildə tərcümə edilmişdir. [https://www.altafsir.com/Al-Jalalayn.asp altafsir.com]</ref> Təfsir əl-Cəlaleyndə bu ayə üçün verilən təfsir ənənəvi şərhi təqdim edir və "heyz görməyənlər" (aybaşı olmayanlar) ifadəsini "gənc yaşda olduqlarına görə hələ heyz görməyənlər, onların da [gözləmə] müddəti üç aydır" şəklində aydınlaşdırır.<ref>Və o qadınlarınız ki, artıq heyz görməkdən ümidlərini kəsiblər — hər iki halda "allā’ī" və ya "allā’i" — əgər onların gözləmə müddəti barədə hər hansı şübhəniz varsa, onların müəyyən edilmiş gözləmə müddəti üç aydır və həmçinin gənc yaşda olduqlarına görə hələ heyz görməmiş olanlar üçün də müddət üç aydır — hər iki hal həyat yoldaşı vəfat edənlərdən başqalarına şamil edilir; sonuncular üçün müddət Q. 2:234 ayəsində müəyyən edilmişdir: onlar dörd ay on gün gözləməlidirlər. Hamilə olanlara gəldikdə isə, onların müddəti — boşanmış və ya həyat yoldaşı vəfat etmiş olsalar belə, müəyyən edilmiş gözləmə müddətinin başa çatması — övladlarını dünyaya gətirdikləri vaxtdır. Kim Allahdan qorxarsa, Allah bu dünyada və axirətdə onun işlərini asanlaşdırar. [https://altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=65&tAyahNo=4&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2 Tafsir al-Jalalayn, trans. Feras Hamza Quran 65:4]</ref> | |||
Müasir dövrdə Aişənin evlilik yaşı ixtilaf və mübahisə mənbəyi olmuşdur. Bəzi müsəlmanlar onun həyatının əvvəllər qəbul edilmiş xronologiyasına yenidən baxmağa cəhd etmişlər (aşağıdakı ''Apologetik tarix'' bölməsinə baxın).<ref name=":3">Ali, Kecia. Sexual Ethics and Islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith and Jurisprudence (Cinsi Etika və İslam: Quran, Hədis və Fiqh üzərinə Feminist Düşüncələr). OneWorld. səh. 173-186. <nowiki>ISBN 978-1780743813</nowiki>.</ref> Hədis korpusu erkən İslamın qeydlərini iddia edilən "kəsilməz şahidlər zənciri" vasitəsilə təmin edir. Aişənin evlilik zamanı altı, cinsi əlaqə zamanı isə doqquz yaşında olduğunu bildirən hədislərin çoxsaylı variantları səhih statusuna malik toplulardan gəlir; bu isə o deməkdir ki, onlar müsəlmanların əksəriyyəti tərəfindən mötəbər hesab olunur. Məsələ ilə bağlı müasir mübahisələrə baxmayaraq, bu hədislər ilk növbədə ona görə müdafiə olunur ki, bu qədər geniş yayılmış bir hədisi şübhə altına almaq ümumilikdə İslam hədis elminə xələl gətirə bilər. Aişənin evlilik və cinsi əlaqə yaşı haqqındakı hədis rəvayəti həmçinin İbn Hişam tərəfindən İbn İshaqın sirəsinə dair redaksiyasına əlavə edilmişdir. Tarixçilər İbn Səd və ət-Təbəri də bu rəvayətlə bağlı çoxsaylı məlumatlara yer verirlər.<ref>Peyğəmbər Aişə ilə evləndikdə o, çox gənc idi və hələ cinsi əlaqə üçün hazır deyildi. [https://wikiislam.net/wiki/The_History_of_al-Tabari Ət-Təbəri, 9-cu cild, səh. 128]</ref><ref name=":22">Abd al-Hamid b. Bayan al-Sukkari - Muhammad b. Yazid - Ismai'il (yəni İbn Abi Khalid) - Abd al-Rahman b. Abi al-Dahhak - Qureyşli bir adam - Abd al-Rahman b. Muhammad vasitəsilə verilən məlumata görə: "Abd Allah b. Safwan başqa bir şəxslə birlikdə Aişənin yanına gəldi və Aişə (həmin şəxsə) dedi: 'Ey filankəs, Hafsənin nə dediyini eşitmisən?' O, 'Bəli, ey möminlərin anası' dedi. Abd Allah b. Safwan ondan soruşdu: 'O nədir?' Aişə cavab verdi: 'Məndə doqquz xüsusi xüsusiyyət var ki, Allahın Məryəm bint İmrana bəxş etdikləri istisna olmaqla, heç bir qadında olmayıb. Vallahi, bunu özümü yoldaşlarımdan üstün tutmaq üçün demirəm.' O soruşdu: 'Bunlar hansılardır?' Aişə cavab verdi: 'Mələk mənim surətimi aşağı gətirdi; '''Allahın Rəsulu mənimlə yeddi yaşım olanda evləndi; doqquz yaşım olanda mənimlə cinsi əlaqəyə girdi; o, mənimlə mən bakirə olduğum halda evləndi''' və məni ondan başqa heç bir kişi ilə paylaşmadı; o və mən tək bir ədyalın altında olanda ona vəhy gəldi; mən onun üçün ən əziz insanlardan biri idim, ümmət az qala məhv olmaq üzrə olanda barəmdə bir Quran ayəsi nazil oldu; mən Cəbraili gördüm, halbuki onun digər zövcələrindən heç biri onu görməmişdi; və o, evində vəfat edəndə yanında mələk və məndən başqa heç kim yox idi.' Abu Ja‘far (Ət-Təbəri) görə: Deyildiyinə görə, Allahın Rəsulu onunla Şəvval ayında evlənmiş və sonrakı bir ildə, yenə Şəvval ayında onunla olan bu evliliyi tamamlamışdır (cinsi əlaqədə olmuşdur). Ət-Təbəri, Cild 7, səh. 6-</ref> | |||
İslam modernist alimləri ümumiyyətlə ənənəvi olaraq mötəbər sayılan hədislərin və bioqrafik materialların etibarlılığını şübhə altına alırlar. Müasir akademik tədqiqatlar göstərir ki, Aişənin evlilik və cinsi əlaqə zamanı yaşını müəyyən edən hədislərin kökü onun bacısı nəvəsi Hişam b. Urva tərəfindən dövriyyəyə buraxılan formulalara dayanır; o, İraqa köçdükdən sonra bu məlumatlar orada, ehtimal ki, proto-məzhəbçi səbəblərə görə rəğbətlə qarşılanmışdır (aşağıdakı müasir akademik baxışların müzakirəsinə baxın). | |||
== Uşaq evliliyi ilə əlaqələndirilmə == | |||
{{Main|İslam hüququnda uşaq evliliyi}}[[File:Child Marriage.jpg|thumb|Uşaq gəlin körpə qızı ilə birgə]]Sünni hüquq məktəblərindən birinin banisi olan Şafii, bir atanın bakirə və yetkinlik yaşına çatmamış qızını, qızın istəyindən asılı olmayaraq, nikah müqaviləsinə daxil etmək hüququna malik olduğu barədəki İslami hüquqi konsensusu dəstəkləmək üçün Aişənin evliliyini nümunə gətirmişdir. Digər dörd məktəbdən birinin banisi olan İbn Hənbəl isə bəzi əlaqəli hökmlər üçün Aişənin doqquz yaşındakı cinsi əlaqə yaşına istinad etmişdir; bura, bildirilənə görə, həyat yoldaşı doqquz yaşına çatdıqdan sonra ərin nikahı tamamlamağına (cinsi əlaqəyə girməsinə) icazə verilməli olduğu hökmü də daxildir (İslam Hüququnda Məcburi Evlilik və Uşaq Evliliyi bölmələrinə baxın). | |||
Kembric Universitetinin fars dili üzrə professoru Reuben Levinin dediyinə görə, İslamda nikah bağlamaq üçün heç bir yaş həddi müəyyən edilməyib və "olduqca kiçik uşaqlar qanuni şəkildə evləndirilə bilərlər".<ref name=":5">Reuben Levy, ''The Social Structure of Islam'', UK: Cambridge University Press, 1969, pp. 106-7</ref> Lakin qız uşağı nikah daxili cinsi əlaqəyə uyğun olana qədər əri ilə birlikdə yaşamaya bilər. | |||
İslam hüquq terminologiyasında ''Baliğ'', yetkinlik, buluğ (yeniyetməlik) və ya həddi-büluğa çatmış və İslam hüququ qarşısında tam məsuliyyət daşıyan şəxsə deyilir. Hüquqşünaslar həm kişilər, həm də qadınlar üçün bu vəziyyətə çatmaq üçün müxtəlif yaş hədləri və meyarlar təyin edirlər.<ref>John Esposito, "The Oxford Dictionary of Islam", p.35, Oxford University Press 2004</ref> Nikahda baliğ anlayışı ərəb hüquqi ifadəsi olan "hatta tutiqa'l-rijal" ilə bağlıdır; bu, qızın cinsi əlaqədə olmaq üçün fiziki cəhətdən hazır olana qədər nikahın tamamlanmasının (cinsi əlaqəyə girilməsinin) baş tuta bilməyəcəyi mənasını verir. Bir sıra hüquqşünaslar qeyd etmişlər ki, əgər qızın bu vəziyyətə çatdığı hesab olunarsa, cinsi əlaqə hətta buluğ (yetkinlik) dövründən əvvəl də baş verə bilər. | |||
== Apologetik tarix == | |||
== İstinadlar == | |||