İslam hüququnda uşaq evliliyi: Difference between revisions

İslam hüququnda uşaq evliliyi (view source)

Revision as of 08:52, 12 March 2026

5,765 bytes added , 08:52

Finishing the paragraph

(View all pending changes)

[pending revision]

Qorqud

50

edits

@@ Line 32: / Line 32: @@
 Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 205</ref> O dövrün Ərəbistanında gənc yaşda evlilik qeyri-adi bir hal deyildi və Aişənin Məhəmmədlə evliliyi siyasi xarakter daşıya bilərdi, çünki atası Əbu Bəkr cəmiyyətdə nüfuzlu bir şəxs idi.<ref>Afsaruddin, Asma (2014). "ʿĀʾisha bt. Abī Bakr". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett. ''[http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2 Encyclopaedia of Islam]'' (3 ed.). Brill Online. Retrieved 2015-01-11</ref> Əbu Bəkr isə, öz tərəfindən, Aişə vasitəsilə ailələrini evliliklə birləşdirərək Məhəmmədlə özü arasındakı qohumluq bağlarını daha da möhkəmləndirməyə çalışmış ola bilərdi. Misirli-amerikalı islamşünas Leyla Əhməd qeyd edir ki, Aişənin Məhəmmədlə nişanlanması və evliliyi İslam ədəbiyyatında adi bir hal kimi təqdim olunur və bu, həmin dövrdə uşaqların özlərindən yaşca böyük şəxslərlə evləndirilməsinin qeyri-adi olmadığını göstərə bilər.<ref>Ahmed, Leila (1992). ''Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate''. Yale University Press. p. 51-54. <nowiki>ISBN 978-0300055832</nowiki>.</ref>
-=== Aişənin yaşına dair revizionist müzakirələr ===
+==== Aişənin yaşına dair revizionist müzakirələr ====
 Aişənin yaşı əvvəlki alimlər tərəfindən mübahisə mövzusu edilməsə də, bəzi müasir islamşünaslar Aişənin Məhəmməd ilə cinsi əlaqəsi zamanı yaşının doqquz qəməri ildən daha çox olduğu ideyasını irəli sürməyə cəhd etmişlər. Aişənin özünün verdiyi şahidlikləri əks etdirən Səhih hədislərin yanlış olduğu qəbul edilir və fərqli yaşları hesablamaq üçün dolayı mənbələrdən, habelə mübahisəli tarixləndirmə üsullarından istifadə olunur. Bu müxtəlif üsullar cinsi əlaqə zamanı Aişə üçün 12, 14, 15, 17, 18 və 21 kimi bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən bir neçə yaş həddinin təklif edilməsinə səbəb olmuşdur.
 Bu revizionist (yenidən baxılmış) perspektivlər geniş şəkildə beş kateqoriyaya bölünə bilər, o cümlədən: (1) Hişam ibn Urvəni və İraq ravilərini etibardan salanlar, (2) səhih hədisləri təkzib etmək üçün qeyri-səhih məlumatlardan istifadə edənlər, (3) birbaşa şahidliklər əvəzinə dolayı sübutlara üstünlük verənlər və ya (4) konkret tarixlər və yaş haqqındakı bəyanatlar əvəzinə "qeyri-dəqiq" tarixləndirmə və yaş hesablamalarına üstünlük verənlər. Lakin bu revizionist yanaşmalar, ümumiyyətlə, əsas İslam təsisatları tərəfindən qəbul edilmir.
-=== "Cinsi əlaqə" sözü (ifadəsi) ilə bağlı revizyonist mübahisələr ===
+==== "Cinsi əlaqə" sözü (ifadəsi) ilə bağlı revizyonist mübahisələr ====
 Səhih Buxari-dəki bir hədisdə Aişə, Məhəmmədlə altı yaşında evləndiyini və doqquz yaşına çatdıqda nikahın tamamlandığını (zifafın baş tutduğunu) bildirir. Bu və buna bənzər hədislərin doğurduğu nəticələr, son dövrlərdə bəzi müasir İslam alimləri tərəfindən mübahisə mövzusuna çevrilmişdir. Onlar bu hədislərdə işlədilən ifadələrin əslində cinsi yaxınlığa istinad etmədiyi fikrini irəli sürməyə çalışırlar. Belə bir oxunuşun tarixi, linqvistik və ya ənənəvi pretsedenti olmasa da, buna baxmayaraq müəyyən bir populyarlıq qazanmışdır. Lakin bu cür yeni şərhlər, eynilə Aişə üçün fərqli bir yaş irəli sürməyə çalışan digər yanaşmalar kimi, əsas İslam mərkəzləri və qurumları tərəfindən ümumiyyətlə qəbul edilməmişdir.
@@ Line 59: / Line 59: @@
 İbn Rüşd (vəfatı miladi 1198-ci il; Avropada Averroes kimi tanınır) özünün "Bidayətül-Müctəhid" (İngilis dilinə The Distinguished Jurist's Primer kimi tərcümə edilmişdir) kitabında, yetkinlik yaşına (buluğ) çatmış və ya hələ azyaşlı olan, həmçinin bakirə və ya qeyri-bakirə olan qızların nikahda razılıq hüququ ilə bağlı fiqh məktəbləri arasındakı razılaşma və ixtilaf nöqtələrinin ətraflı təsvirini yazmışdır. O qeyd edir:{{Quote|1=[https://archive.org/details/BidayatAl-mujtahidTheDistinguishedJuristsPrimerVol2/page/n7/mode/2up The Distinguished Jurist's Primer: Volume II] by Ibn Rashd (transl. Imran Ahsan Khan Nyazee) p. 5|2=Onlar (hüquqşünaslar), qeyd etdiyimiz bəzi istisna fikir ayrılıqları çıxmaq şərti ilə, atanın baliğə (yetkin) olmayan bakirə qızı məcbur edə biləcəyi, lakin baliğə olan boşanmış qadını məcbur edə bilməyəcəyi barədə icmaya (yekdil rəyə) gəldilər.}}Keçia Alinin fikrincə, İslam hüquqşünasları Qurandakı "Buluğ" (yetkinlik) anlayışının adətən cinsi yetkinliklə başladığını hesab edirdilər; bu, normalda qızlar üçün ilk heyz (aybaşı), oğlanlar üçün isə ilk pollyusiya (gecə boşalması) idi, hərçənd digər fiziki inkişaf əlamətləri də nəzərə alına bilərdi. Nikah kontekstində buluğ, oğlanın öz nikah müqaviləsini bağlaya bildiyi vaxt idi; Hənəfi məktəbinə görə, qızlar üçün də vəziyyət eyni idi.<ref>Kecia Ali, ''Marriage and Slavery in Early Islam'', pp. 31-32</ref>
+Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, həm "buluğ ən-nikah" (nikah yaşına çatma), həm də "rüşd" (sağlam mühakimə qabiliyyəti) ifadələrinə Quranın 4:6 ayəsində, yetimlərin mülkiyyətinin onlara təhvil verilməsi kontekstində rast gəlinir. Müfəssirlər kimi, fəqihlər də bu anlayışların tərifini verməkdə, xüsusilə maliyyə məsuliyyətinin verilməsi və hədd cəzalarının tətbiq olunması məqsədilə çox maraqlı idilər. Hətta fəqih İmam Malik hesab edirdi ki, gəlinin mehir payının (toy hədiyyəsinin) ona təhvil verilməsi üçün "rüşd" mütləq şərtdir.<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 44-46</ref> Bo qeyd edir ki, "lakin rüşd son dərəcə subyektiv və qeyri-maddi bir anlayış olduğu üçün, cinsi yetkinliyə çatmağı ifadə edən 'buluğ' termini ilə müqayisədə hüquqi baxımdan əhəmiyyəti xeyli az idi".<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 53</ref>
+Digər hüquq məktəblərindən fərqli olaraq, Hənəfilər (atası olmayan) yetimlərin qəyyumuna onların yetkinlik yaşına çatmamışdan əvvəl nikah müqaviləsi bağlamasına icazə verirdilər. Onlar bunu [https://quran.az/4/3 Quranın 4:3] və [https://quran.az/4/127 4:127] ayələrindən, habelə yalnız yetkinlik yaşına çatmayanların "yetim" adlandırılması barədə olan inanclarından çıxış edərək bu şəkildə təfsir edirdilər.<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 80</ref>
+İslam hökmləri üzrə yekdil rəylər ensiklopediyasında (The Encyclopedia of Unanimous Islamic Rulings) qeyd olunur: "Alimlər bir qızın atasının, onun razılığı olmadan həddi-buluğa çatmamış qızını ərə verməsinin icazəli olması barədə yekdil rəyə (icmaya) sahibdirlər." Burada bu məsələdə konsensus olduğunu bildirən 14 klassik alimin adı çəkilir. Məsələn, İbn Əbdül-Bərr (vəfatı miladi 1071) demişdir: "Alimlər yekdilliklə razılaşıblar ki, ata həddi-buluğa çatmamış qızı ilə məsləhətləşmədən onu nikaha daxil edə bilər." Ensiklopediya bu konsensusun əsaslarını belə izah edir:{{Quote|1="İslam fiqhində icma ensiklopediyası" (Mawsu’at Al-Ijma’ Fil-Fiqh Al-Islami), Professor Zafir əl-Amri, 3-cü cild, birinci nəşr 2012, "Dar əl-Fadhilah" nəşriyyatı, "əl-Məktəbə əş-Şamilə", 3-cü cild, səhifə 144-147.|2={{right| مستند الإجماع:
+-قوله تعالى: {يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ} [الطلاق: 4].
+وجه الدلالة: جعل اللَّه سبحانه وتعالى عدة اللائي لم يحضن ثلاثة أشهر، ولا تكون العدة ثلاثة أشهر إلا من طلاق في نكاح أو فسخ، فدل ذلك على أنها تزوج وتطلق، ولا إذن لها فيعتبر، وأن نكاحها قبل البلوغ جائز .
+- عن عائشة -رضي اللَّه عنها- قالت: تزوجني رسول اللَّه -صلى اللَّه عليه وسلم- لِسِتِّ سنين، وبنى بي وأنا بنت تسع سنين .
+- تزوج قدامة بن مظعون  -رضي اللَّه عنه- ابنة الزبير حين نَفِسَتْ، فقيل له، فقال: ابنة الزبير إن مت ورثتني، وإن عشت كانت امرأتي .
+- زوج علي -رضي اللَّه عنه- أم كلثوم ابنته وهي صغيرة عمر بن الخطاب -رضي اللَّه عنه- .
+وجه الدلالة من هذه الأحاديث: أن عائشة، وابنة الزبير، وأم كلثوم بنت علي كنَّ صغيرات، وعندئذٍ لم يكنَّ في حال يعتبر إذنهن فيه
+موسوعة الإجماع في الفقه الإسلامي، الطبعة الأولى 2012، المجلد الثالث من إعداد الدكتور ظافر بن حسن العمري، (3/ 147-144)
+}}
+- Allah buyurmuşdur: "Qadınlarınızdan aybaşıdan kəsilənlər barəsində şübhəniz varsa, onların gözləmə müddəti (iddəti) üç aydır. Aybaşı görməyənlər də həmçinin bu müddətə tabedirlər." (Talaq surəsi, 65:4)
+Bu ayə aybaşı görməyənlərin iddət müddətinin üç ay olduğunu bildirir. İddət yalnız boşanma hallarında təyin edildiyi üçün bu, aşağıdakıları sübut edir:
+A- O, ərə gedə bilər və boşana bilər.
+B- Onun yetkinlik yaşına çatmamış ərə verilməsi icazəlidir.
+C- Onun razılığı nəzərə alınmır.
+- Aişə demişdir: "Allahın Rəsulu mənimlə altı yaşım olanda evləndi və doqquz yaşım olanda nikahı tamamladı (cinsi əlaqədə oldu)."
+- Məhəmmədin səhabəsi Qüdamə bin Məzun, əz-Zübeyrin qızı doğulanda onunla evlənmişdir. O demişdir: "Əgər ölsəm, əz-Zübeyrin qızı mənə varis olar. Əgər yaşasam, o mənim həyat yoldaşım olar."
+- Məhəmmədin əmisi oğlu və dördüncü xəlifə Əli, yetkinlik yaşına çatmamış qızı Ümmu Gülsümü ikinci xəlifə Ömərlə evləndirmişdir.
+Bu rəvayətlər Aişənin, əz-Zübeyrin qızının və Əlinin qızının yetkinlik yaşına çatmadıqlarını, yəni onların razılığının hüquqi baxımdan keçərli olmadığını göstərir.}}Müasir dövrün alimləri iddia edirlər ki, yaşından və ya bakirə olub-olmamasından asılı olmayaraq, qadınların nikah müqaviləsi bağlanmazdan əvvəl onlarla məsləhətləşmə aparılması üçün hədislərdə aydın bir əsas mövcuddur. Daha ətraflı müzakirə üçün "[[Məcburi nikah]]" məqaləsinə baxın.
 == İstinadlar ==