Qurandakı elmi xətalar: Difference between revisions

Quranda bir çox qədim Yaxın Şərq və Mesopotamiya mədəniyyətləri üçün ortaq olan, Müqəddəs Kitabdakı (Bibliya) ümumdünya tufanı hekayəsi yer alır; burada Nuh peyğəmbər ailəsi (dağa çıxaraq tufandan qaçmağa çalışan inkarçı bir oğlu istisna olmaqla)<ref>Reynolds, G. S. (2017). ''[https://eurasia.org.uk/docs/academic/biblical-character/Noahs_Lost_Son_in_the_Quran.pdf Noah’s Lost Son in the Qurʾān]. Arabica, 64 (2), 129-148.'' <nowiki>https://doi.org/10.1163/15700585-12341452</nowiki></ref> və hər canlıdan bir cüt götürərək gəmi vasitəsilə xilas olur. Quranda qeyd olunmasa da, bəzi rəvayətlərə görə gəmidə onunla birlikdə,<ref>E.g. Tafsir Ibn Kathir on [https://quranx.com/Tafsir/Kathir/11.40 Q11:40] who mentions this report comes from Ibn Abbas</ref> aralarında qırx kişi və qırx qadın olmaqla, cəmi səksən nəfər var idi. Əsas təfsirlərin əksəriyyəti bildirir ki, Bizanslılar, Türklər və Farslar kimi müasir fərqli xalqların hamısı Nuhun sağ qalmış müxtəlif oğullarının nəslindən törəmişdir.<ref>E.g. Tafsir Al-Jalalyan on [https://quranx.com/Tafsir/Jalal/11.40 Q11:40]</ref><ref>E.g. see many English translated classical commentaries/tafsirs on [https://quranx.com/tafsirs/37.77 Q37:33].</ref>{{Quote|{{Quran|11|40}}|Nəhayət, əmrimiz gəlib yer üzünü su basdığı zaman Nuha dedik: “Heyvanların hər birindən bir cüt, (boğulacaqlarına dair) hökm verilmiş kimsələr istisna olmaqla, '''ailəni və iman gətirənləri gəmiyə mindir!'''” Onunla birlikdə çox az insan iman gətirmişdi.}}Bu hadisəyə uyğun gələ biləcək, gözlənilən heç bir populyasiya daralması (bottleneck) haqqında genetik sübut yoxdur.<ref>''David Reich. 2018. Biz kimik və bura necə gəlib çıxdıq: Qədim DNT və insan keçmişinin yeni elmi (Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past).'' Müasir insanların tarixini, o cümlədən bu hekayəyə (Nuhun tufanı) uyğun gəlməyən mühüm populyasiya daralmalarını genetik baxış bucağından əhatə edir. [1-ci fəsildən 4-cü fəslə qədər olan hissə qədim humanoidlərin müasir insana çevrilmə mənşəyini əhatə edir və faktiki olaraq Adəm və Həvva hekayəsini də təkzib edir.]</ref> Bunlara daxildir (lakin bunlarla məhdudlaşmır): Genetik müxtəliflik analizi (o cümlədən, azalmış heteroziqotluq və nadir allellərin itirilməsi), genomda homoziqotluq sahələri (ROH), adi allellərə üstünlük verən və nadir olanların yayılmasını azaldan meyilli paylanma göstərən allel tezliyi spektrinin (AFS) analizi və statistik modelləşdirmə vasitəsilə tədqiqatçılar müşahidə olunan allel tezliklərini müxtəlif demoqrafik ssenarilər altında nəzəri gözləntilərlə müqayisə edə bilərlər. Həmçinin Mitoxondrial və Y-Xromosom DNT-sinin soy izləmə (Lineage Tracing) ilə analizi, genetik xətləri ortaq əcdadlara qədər izləmək üçün koalesent modellərlə şəcərələrin yenidən qurulması, aşağıdakıları göstərən genetik nişanələrin mövcudluğu: Azalmış effektiv populyasiya ölçüsü (Ne) və/və ya İlişikli qeyri-tarazlıq (LD) (fərqli lokuslardakı allellər azalmış populyasiya ölçüsü və məhdud rekombinasiya hadisələri səbəbindən gözləniləndən daha yüksək korrelyasiya (genlərin assosiasiyası) göstərə bilər), üstəgəl qədim DNT-ni (aDNA) müasir DNT ilə təhlil edib birbaşa müqayisə etmək və əlavə simulyasiya və modelləşdirmə, məsələn, ən ehtimal olunan tarixi hadisələri müəyyən etmək üçün müxtəlif demoqrafik ssenarilər altında genetik məlumatları simulyasiya edən Beyes (Bayesian Inference) hesablama metodlarından istifadə - BEAST və msprime kimi proqramlar xüsusi olaraq bunun üçün yaradılmışdır.<ref name=":0">Some academic papers discussing these methods for both humans (and ancient pre-human hominins as in the first article) and animals include for example: ''"[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37651513/ Genomic inference of a severe human bottleneck during the Early to Middle Pleistocene transition]"'' Authors: Wangjie Hu, Ziqian Hao, Pengyuan Du, Fabio Di Vincenzo, Giorgio Manzi. Published in: Science, 2023 ''[https://doi.org/10.48550/arXiv.2202.08394 Dynamical phases in growing populations: understanding recovery from bottlenecks].'' Emanuele Crosato, Jeffrey N. Philippson, Shashi Thutupalli, Richard G. Morris. 2022. <nowiki>https://doi.org/10.48550/arXiv.2202.08394</nowiki> ''[https://academic.oup.com/jhered/article-abstract/107/5/392/2622901?redirectedFrom=fulltext Genetic Evidence of a Population Bottleneck and Inbreeding in the Endangered New Zealand Sea Lion],'' Osborne AJ, Negro SS, Chilvers BL, Robertson BC, Kennedy MA, Gemmell NJ. Phocarctos hookeri. J Hered. 2016 Sep;107(5):392-402. doi:    10.1093/jhered/esw015. Epub 2016 Mar 19. PMID: 26995741. Li H, Roossinck MJ2004. [https://journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.78.19.10582-10587.2004 ''Genetic Bottlenecks Reduce Population Variation in an Experimental RNA Virus Population'']. J    Virol78:.<nowiki>https://doi.org/10.1128/jvi.78.19.10582-10587.2004</nowiki> Lucena-Perez M, Kleinman-Ruiz    D, Marmesat E, Saveljev AP, Schmidt K, Godoy JA. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/eva.13302 ''Bottleneck-associated    changes in the genomic landscape of genetic diversity in wild lynx    populations.''] Evol Appl. 2021 Oct 8;14(11):2664-2679. doi:    10.1111/eva.13302. PMID: 34815746; PMCID: PMC8591332.</ref>

Nuhun gəmisi əfsanəsinin bir hissəsi də hər canlı növdən bir cütün gəmidə saxlanılmasıdır. Eynilə, nə heyvan genetikasında (və eyni zamanda bütün növlərdə və insan populyasiyasında),<ref name=":0" /> nə də bitkilərdə (İbn Kəsir kimi əksər ənənəvi İslam alimlərinin bu cütlərin bir hissəsi hesab edilməsi ilə razılaşdığı) <ref>Tafsir Ibn Kathir on [https://quranx.com/Tafsir/Kathir/11.40 ''verse 11:40'']</ref>belə bir daha kəskin, iki canlı cütdən ibarət daralma tapılmamışdır; halbuki biz iki heyvandan ibarət nəzərəçarpacaq dərəcədə qəfil və kəskin bir daralmanın baş verməsini, həmçinin növün uzunmüddətli sağ qalması üçün lazım olan təhlükəsiz səviyyədən qat-qat aşağı olan yaxın qohum nikahlarının (inbreeding) yaranmasını görməyi gözləyərdik.<ref>Pérez-Pereira, N., Wang, J., Quesada, H. et al. ''[https://link.springer.com/article/10.1007/s10531-022-02456-z Prediction of the minimum effective size of a population viable in the long term]. Biodivers Conserv 31, 2763–2780 (2022).'' <nowiki>https://doi.org/10.1007/s10531-022-02456-z</nowiki></ref>

==== Sperma onurğa sütunu və qabırğalardan gəlir ====

Quranida spermanın bel (onurğa sütunu) ilə qabırğalar arasında bir yerdən əmələ gəldiyi ifadə olunur, lakin müsəlman alimləri bu barədə çoxlu sayda alternativ yozumlar irəli sürmüşlər. Burada onurğa sütunu üçün istifadə olunan "sülb" (صلب) sözü bel, xüsusilə də onun bel/bud nahiyəsi mənasına gəlir.<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume4/00000436.pdf Lane's Lexicon p. 1712 - صلب]</ref> Digər ayə və hədislər də onurğa sütununun reproduktiv funksiyası olduğuna işarə edir. Bu yanaşma qədim dövr həkimlərinin baxışları ilə üst-üstə düşsə də, müasir elm göstərir ki, sperma xayalardan, toxum mayesi isə sidik kisəsinin arxasında və altında yerləşən, bel ilə qabırğalar arasında olmayan müxtəlif vəzilərdən gəlir.{{Quote|{{Quran-range|86|6|7}}|O, süzülüb tökülən bir mayedən yaradılmışdır. Bu (maye) '''bel və köks sümükləri arasından çıxır'''.}}Bu anlayışı, kişinin beli üçün başqa bir ərəb sözü olan "zəhr" (ظهر, aşağıda "bel" kimi tərcümə olunmuşdur<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume5/00000212.pdf Lane's Lexicon p. 197 - ظهر]</ref>) işlədilən başqa bir ayədə də görürük; buna görə də bir kişinin gələcək nəsli mayalanmadan əvvəl nəsə bir şəkildə onun belindədir, bu, əsas məqalədə müzakirə olunan hədislərdə də rast gəlinən bir fikirdir.{{Quote|{{Quran|7|172}}|Bir zaman Rəbbin Adəm oğullarının bellərindən onların törəmələrini çıxarmış və: “Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?”(– deyə) onları özlərinin əleyhinə şahid tutmuşdu. Onlar: “Bəli, biz şahid olduq!”– demişdilər. (Bu ona görədir )ki, siz Qiyamət günü: “Biz bundan xəbərsiz idik!”– deməyəsiniz.}}

== Həmçinin bax ==

{{Translation-links-azerbaijani|1=[[Scientific Errors in the Quran|İngilis]]}}