İslam hüququnda zorlanma: Difference between revisions

From WikiIslam, the online resource on Islam
Jump to navigation Jump to search
(View all pending changes)
[unchecked revision][unchecked revision]
Line 43: Line 43:


"Allahın sənə qənimət olaraq verdiyi" (wamā [...] afāa l-lahu ʿalayka) kimi tərcümə olunan sözlər Məhəmmədin müharibə qənimətlərindəki payı deməkdir, çünki eyni ifadə [https://quran.az/59 Quran 59:6-7] ayələrində də bu mənada əks olunmuşdur. Həmin ayələrdə iki dəfə "Allahın ... Peyğəmbərinə verdiyi qənimətlər" (wamā afāa l-lahu ʿalā rasūlihi) ifadəsi qeyd olunur.
"Allahın sənə qənimət olaraq verdiyi" (wamā [...] afāa l-lahu ʿalayka) kimi tərcümə olunan sözlər Məhəmmədin müharibə qənimətlərindəki payı deməkdir, çünki eyni ifadə [https://quran.az/59 Quran 59:6-7] ayələrində də bu mənada əks olunmuşdur. Həmin ayələrdə iki dəfə "Allahın ... Peyğəmbərinə verdiyi qənimətlər" (wamā afāa l-lahu ʿalā rasūlihi) ifadəsi qeyd olunur.
Həmin surənin əvvəlki ayələri göstərir ki, bu qadınların sırasına, Mədinədəki (Yəsrib) möminlərə qarşı uğursuz hücumda müttəfiqlərin tərəfini tutduqdan sonra qalalarını tərk etmək məcburiyyətində qalan Kitab əhlindən əsir götürülənlər də daxil idi (bax: [https://quran.az/33 Quran 33:26-27] və [https://quran.az/33/13?t=2 Quran 33:13]). Müsəlman müfəssirlərin böyük əksəriyyətinə və əksər akademik tədqiqatçılara görə, həmin ayələr [[Beni Kureyza Qətliamı|Bənu Qureyzə]] qəbiləsinə işarə edir.
50-ci ayədən sonra gələn və Məhəmmədə öz istəyinə uyğun olaraq arvadlarını kənara qoymaq və ya onlara qayıtmaq icazəsi verən, həmçinin gözəllikləri onu heyran etsə belə, Məhəmmədə arvadlarını başqaları ilə dəyişməyi və ya yeni arvadlar almağı qadağan edən ([https://quran.az/33 Quran 33:51-52]) iki ayəyə də baxın; bu qadağa yalnız onun cariyələrinə şamil olunmur və ya bəlkə də əlavə cariyələr götürmək üçün ona verilən qeyri-məhdud icazəni qüvvədə saxlayır.{{Quote|{{Quran-range|33|51|52}}|(Ya Rəsulum!) Onlardan (zövcələrindən) istədiyini (istədiyinin səninlə gecələmək növbəsini) təxirə salar, istədiyini də (gecəni onunla keçirmək üçün) öz yanına ala bilərsən. (Bir müddət özündən) ayırdığın (növbəsini təxirə saldığın, yaxud rici talaqla boşadığın) övrətlərindən də istədiyini (yenidən) öz yanına qaytarmaqdan sənə heç bir günah gəlməz. Onların gözlərinin aydın olması (sevinmələri), kədərlənməmələri və sənin onlara verdiklərindən razı qalmaları üçün ən münasib olanı budur. Allah qəlblərinizdə olanları (kimin daha çox kimə meyl etdiyini) bilir. Allah (hər şeyi) biləndir, həlimdir! (Bəndələrinə cəza verməkdə tələsməz!) Bundan sonra (bu övrətlərindən əlavə) sənə (başqa) qadınlar halal olmaz. <b>Bunları, gözəllikləri xoşuna gəlsə də, başqa qadınlarla dəyişmək olmaz.</b> Sahib olduğunuz cariyələr isə istisnadır. Allah hər şeyə nəzarət edəndir!}}
=== Quran 4:24 - Hətta evli olsalar belə, kölə qadınlarla evlənməyə icazə ===
[https://quran.az/4 Quran 4:22-25], mömin kişilərin evlənməsi qadağan olunan qadınların (məsələn, bacıları və ya bacı/qardaş qızları) siyahısının verildiyi bir hissədir. 24-cü ayədə qeyd olunur ki, "sahib olduğunuz cariyələr" (yəni qullar və ya əsirlər) istisna olmaqla, evli qadınlar da qadağandır.{{Quote|{{Quran-range|4|23|24}}|Analarınız, qızlarınız, bacılarınız, bibiləriniz, xalalarınız, qardaşınızın qızları, bacınızın qızları, sizi əmizdirən analarınız, süd bacılarınız, arvadlarınızın anaları və cinsi əlaqədə olduğunuz arvadlarınızdan olub sizin evinizdəki ögey qızlarınızla evlənmək sizə haram edilmişdir. Əgər onlarla (ögey qızlarınızın anaları ilə) cinsi əlaqədə olmamısınızsa, (qızları ilə evlənmək) sizin üçün günah deyildir. Öz belinizdən gələn oğullarınızın arvadları və iki bacını birlikdə almaq da (sizə haram edilmişdir). Ancaq keçmişdə baş vermiş (bu cür işlər) istisnadır. Şübhəsiz ki, Allah bağışlayandır, mərhəmətlidir. (Yuxarıdakı ayədə, cinsi əlaqədə olmadığınız arvadlarınızın qızları ilə evlənə bilərsiniz deyə buyurulmuşdur. Burada qəsd olunan məna odur ki, həmin arvadları boşadıqdan sonra onların qızları ilə evlənməkdə hər hansı bir qəbahət yoxdur. Yoxsa həm anası, həm də qızı ilə eyni vaxtda nikahlanmaq caiz deyildir. Bundan əlavə, ayədə digər qohumlarla evliliyə icazə verilsə də hədislərdə qohum olmayanlarla evlənmək tövsiyə olunmuşdur.) <b>(Müharibədə əsir alaraq) sahib olduğunuz cariyələr istisna olmaqla, ərli qadınlar da,</b> Allahın yazısı (əmri) olaraq sizə (haram edilmişdir). Onlardan başqalarını isə namuslu olmaq və zina etməmək şərtilə mallarınızla (mehrini verib) istəməyiniz sizə halal edildi. Onlardan faydalanmağınız əvəzində vacib olan mehrlərini verin! (Mehr) müəyyən edildikdən sonra razılaşmanızda sizə günah yoxdur. Həqiqətən, Allah biləndir, hikmət sahibidir.}}Bu ayə, mehrləri ödənildiyi təqdirdə, möminlərə "sahib olduğunuz cariyələr (kölələr) istisna olmaqla" (zatən əri olan qul qadınlara) evlənməyə icazə verir. Əvvəlki bölmədə qeyd olunan digər ayələr isə göstərir ki, qul sahiblərinin öz qulları ilə cinsi əlaqədə olmaq üçün onlarla evlənmələrinə belə ehtiyac yox idi (Həmçinin aşağıdakı "Ümumi apologetik iddia: Azadlıq və evlilik universal tələb kimi" bölməsinə baxın).


== İstinadlar ==
== İstinadlar ==

Revision as of 10:39, 15 March 2026

İslam hüququnda zina bil-ikrah və ya zina bil-jabr (hərfi mənada "məcburi zina") kimi tanınan zorlama, müsəlman hüquqşünaslar tərəfindən ümumiyyətlə bir kişinin öz arvadı və ya köləsi olmayan bir qadınla onun razılığı olmadan zorla cinsi əlaqədə olması kimi müəyyən edilən cəzalandırıla bilən bir cinayətdir. İslam hüququnda nə arvadlar, nə də kölələrlə bağlı razılıq anlayışı mövcud deyildi, lakin cinsi əlaqə onlara fiziki zərər yetirərdisə, hüquqi şikayət edə bilərdilər. Az sayda hədisdə azad qadınların və təcavüzkara məxsus olmayan kölələrin zorlanmasına görə tətbiq edilən cəzalar təsvir olunur. Bununla belə, Quran bir çox məqamda müsəlman kişilərə öz kölələri ilə (məşhur "sağ əllərinizin sahib olduqları" ifadəsi ilə qeyd olunan) cinsi əlaqədə olmağa icazə verir və bu, çox vaxt kişilərin iffətini qoruması əmri ilə birlikdə qeyd olunur. Bundan əlavə, müxtəlif hədislərdə qul sahiblərinin (o cümlədən Məhəmmədin) öz kənizləri ilə cinsi əlaqədə olduqları qeyd edilir.

İslam hüququ qadın əsirlərin müharibə qəniməti kimi bölüşdürülməsinə, onların alınıb satılmasına icazə verirdi və hamilə olmadıqlarını təsdiqləmək üçün qısa gözləmə müddətindən sonra onlarla cinsi əlaqə qanuni sayılırdı. Cinsi köləlik də daxil olmaqla, köləlik müasir dövrə qədər geniş miqyasda davam etmişdir (bax: İslam hüququnda köləlik). Bununla belə, qeyd etmək vacibdir ki, 19-cu və 20-ci əsrlərdə dünyanın əksər müsəlman ölkələrində köləlik qanuni olaraq ləğv edilmişdir (baxmayaraq ki, Mavritaniya[1] kimi bir neçə yerdə çox sayda insan qanunsuz olaraq kölə halında qalmaqdadır) və bütün ölkələr 27-ci maddəsi ilə qadın əsirlərin zorlanmasını və onlarla pis rəftarı qadağan edən 1949-cu il Cenevrə konvensiyasını imzalamışlar. Həmçinin, müasir kontekstdə bu, artıq əksər alimlər tərəfindən haram hesab olunur, lakin Səudiyyə şeyxi Saleh Əl-Fövzan kimi azlıq təşkil edən bəzi şəxslər köləliyin İslami baxımdan hələ də qanuni olduğunu müdafiə edirlər. Oxşar şəkildə, bu gün bir çox müsəlman ölkələri nikah daxili zorlamanı qanunsuz hesab etmiş və ya digər hüquqi müdafiə vasitələri təklif etmişlər, lakin bəzi digərləri (əsasən ərəb dünyasında), eləcə də bəzi qeyri-müsəlman ölkələri bunu etmir və ya bəzən açıq şəkildə rədd edirlər.[2] Zorlama qurbanları üçün heç bir cəza nəzərdə tutulmasa da, insan hüquqları qrupları Zinanın (qeyri-qanuni cinsi əlaqə) cəzalandırıla bilən bir cinayət olduğu bəzi ölkələrdə zorlanma barədə məlumat verən qadınların üzləşdiyi risklərdən narahatdırlar (aşağıda ətraflı qeyd edildiyi kimi).

Adətən, kölələr və kənizlər məsələsinə apolgetik yanaşmalar Quran və hədislərdə qeyd olunan qadınların, kişiləri öldürüldüyü üçün kimsəsiz qalmamaq məqsədilə öz əsirləri ilə cinsi əlaqəyə və köləliyə razılıq verdiklərini irəli sürürlər. Tənqidçilər isə ümumiyyətlə bunun olduqca qeyri-ehtimal olduğunu vurğulayır və qeyd edirlər ki, Quran və hüquqi konsensus (icma), həmçinin əri olmadan əsir götürülən evli bir qadını da sahibi üçün halal sayırdı. Onlar daha sonra zorlanmış əsirlərin öz qəbilələrinə geri qaytarılması (fidyə qarşılığında) ilə bağlı bir hədisə diqqət çəkir və hər bir halda bunun əsir şəraitində etibarlı şəkildə verilə bilməyən müasir razılıq anlayışı ilə bir araya sığmadığını bildirirlər. Bəzi müasir islamşünas alimlər isə hədis korpusuna olan ümumi skeptisizmləri və ənənəvi fiqhu rədd etmələri çərçivəsində müvafiq hədislərin həqiqiliyini tamamilə şübhə altına alır və Quran ayələrinin alternativ təfsirlərinə cəhd edirlər.

İslam hüququnda arvadlar və kölələr ilə cinsi əlaqədə olmaq hüququ

Tarixən, bir kölənin cinsi əlaqə üçün, boşalmadan əvvəl geri çəkilmə (əzl) və ya başqası ilə evləndirilməsi üçün razılığı zəruri hesab edilmirdi.[3] Boston Universitetinin din sahəsində dosenti Kesia Əli (müsəlmanlığı qəbul etmiş şəxs) kölələrlə cinsi əlaqə barədə deyir: "Müasir dövrdən əvvəlki müsəlman hüquqşünaslar, eləcə də [köləliyə dair] icazənin hələ də qüvvədə olduğuna inanan marginal fiqurlar üçün 'zorlama' kateqoriyası tətbiq olunmur: sahiblik cinsi əlaqəni qanuni edir; razılıq isə əhəmiyyətsizdir."[4] Corctaun Universitetinin İslam Sivilizasiyası kafedrasının müdiri və dosenti Dr. Conatan Braun da (həmçinin müsəlmanlığı qəbul etmiş şəxs) oxşar şərhlər vermişdir:[5]

Daha əvvəl qeyd edildiyi kimi, Şəriətə görə cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı iki münasibət növü nikah və kişinin qadın kölə üzərindəki sahibliyi idi. Nikahda arvadın cinsi əlaqəyə razılığı elə nikah müqaviləsinin özü ilə fərz edilirdi. Kəniz-kölə vəziyyətində isə ağanın sözügedən qadın üzərindəki sahibliyinə görə razılıq əhəmiyyətsiz idi. Kesia Əlinin qeyd etdiyi kimi, İslamın formalaşma əsrlərinə aid İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur. İslam hüququ və təbii etika kitabları ərlərin cinsi oyuna (prelüdiya) başlaması ilə bağlı nəsihətlərlə doludur və arvadın orqazm hüququnu vurğulayır. Lakin bu kitablar həmçinin arvadları öz ərlərinin cinsi ehtiyaclarını etirazsız qarşılamağa borclu edən hədisləri və qanunları ön plana çıxarır.

[...]

Şəriətdə razılıq o halda həlledici idi ki, siz razılığı əhəmiyyət kəsb edən bir fərdlər sinfinə aid olasınız: yetkin hürr qadınlar və kişilər (hətta Hənbəli və Şafi məzhəblərinə görə kişi kölələr öz iradələrinə zidd olaraq evləndirilə bilməzdi və bu, Hənəfi məzhəbində mükatəbə müqaviləsi olan kölələrə də şamil edilirdi). Yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün razılıq əhəmiyyət kəsb etmirdi. Bu, həmçinin ağası tərəfindən evləndirilə bilən və ya ağasının istədiyi təqdirdə cinsi əlaqədə ola bildiyi qadın kölələr üçün də əhəmiyyətli deyildi (bir şərtlə ki, qadın evli olmasın və ya öz azadlığını satın almaq üçün müqaviləsi olmasın).
Conatan A. C. Braun (2019) Köləlik və İslam, səh. 281-282[6]

Klassik İslam hüququna görə, kölə qadınlarda olduğu kimi, evli qadınlardan da ərlərinin cinsi tələblərinə tabe olmaq tələb olunurdu.[7] Ər, arvadının davamlı imtinasını son çarə olaraq (müəyyən məhdudiyyətlərlə) döyməklə cəzalandıra bilərdi.[8] Hənəfi məzhəbinin rəyinə görə, əgər arvadı buna tabe olmazdısa və heyz və ya oruc kimi müəyyən qanuni icazəli istisnalara sahib deyildisə, ərin onu cinsi əlaqəyə məcbur etməyə hüquqi ixtiyarı var idi (baxmayaraq ki, hüquqşünaslar bəzi hallarda bunu qeyri-etik hesab edə bilərdilər); qeyri-hənəfilər isə buna nə açıq şəkildə icazə verir, nə də buna görə cəza tətbiq edirdilər.[9][3] Hüquqşünaslar üçün "zorlama" anlayışı həm nikah, həm də köləlik kontekstində eyni dərəcədə mövcud deyildi.[10][11][3] Conatan Braun qeyd edir ki, əgər arvad və ya kəniz-kölə fiziki zərər (zərər) görərdisə, hakimə şikayət edə bilərdi.

Şəriət həm arvadlara, həm də kəniz-kölələrə müdafiə təklif edirdi, lakin bu, razılıq rubrikası altında deyil, zərər (fiziki ziyan) rubrikası altında reallaşırdı. Tərif etibarilə, zorlama cinayəti (yəni, məcburi zina) qanuni münasibət daxilində baş verə bilməzdi. Lakin kişi tərəfindən yenə də həddi aşan zərər yetirilə bilərdi. Arvadlar və kənizlər sui-istifadəyə məruz qaldıqda və ya kişinin cinsi tələbləri həddindən artıq olduqda yerli hakimlərə şikayət edə bilərdilər (kənizliyin və razılığın təfərrüatlarını bu kitabın yekun fəslində müzakirə edəcəyik). Hənbəli alimi Buhuti (vəfatı 1641) hətta qeyd edir ki, əgər bir ağa cinsi əlaqəyə dözümü olmayan bir kölə qadını buna məcbur edərək ona xəsarət yetirərdisə, bunun nəticəsində qadın azad edilməli idi.
Conatan A. C. Braun (2019) Köləlik və İslam, səh. 96[12]

Yekun fəsildə o, ərlərinin fiziki anatomiyası ilə bağlı problemlərə görə bu cür müraciət edən arvadlar haqqında orta əsr məhkəmə hesabatlarından nümunələr verir (hakimlər kişidən sürtkü yağlarından istifadə etməsini tələb edə bilərdilər, lakin bəzən cütlüyün məhkəmə yolu ilə ayrılması da zəruri hesab edilirdi).[13] Bununla belə, Braun daha əvvəl eyni mövzu ilə bağlı qeyd edir ki: "Həm arvadlar, həm də kölələr məhkəmələrə və ya icma üzvlərinə müraciət etmək baxımından eyni hüquqa malik idilər. Lakin arvadlardan fərqli olaraq, kölələr mahiyyət etibarilə demək olar ki, öz sahiblərindən başqa hər hansı bir dəstək şəbəkəsindən məhrum idilər."[14]

İslam hüququnda zorlamaya görə cəzalar və onun müasir kontekstlərdə tətbiqi

İslam hüququnun formalaşma dövrünün sonuna qədər belə bir konsensus (icma) yaranmışdı ki, zorlama Zinanın (qeyri-qanuni cinsi əlaqə) bir növü kimi təsnif edilməlidir; bu halda məcbur edilən qadın cəzadan azad edilir, zorlayan kişi isə hədd cəzası ilə cəzalandırılır.[15] Bu cəza — eynilə adi zinada olduğu kimi — (əgər evlidirsə) daşqalaq edilərək öldürülmə, (əgər subaydırsa) şallaqlanmadır. Zorlayan şəxsi cəzalandırmaq üçün dörd etibarlı müsəlman kişi şahid (beyyinə) və ya təqsirkarın etirafı tələb olunur.[16][17] Hüquqşünaslar zorlama qurbanı üçün heç bir cəzanın olmadığı barədə həmfikir idilər. Əgər ortada ad çəkilən bir təqsirkar yoxdursa, qadının zorlandığına dair sözü qəbul edilir. Əgər o, konkret bir şəxsin adını çəkərək onu zorlamada ittiham edərsə, lakin bu iddianı sübut edə bilməzsə, Maliki məzhəbi qadının böhtan (qəzf) atdığına görə 80 şallaqdan ibarət hədd cəzasına məruz qalacağını qəbul edirdi; lakin iddianı dəstəkləyən bəzi dolayı sübutlar olarsa, hakim onu bu cəzadan azad edə bilərdi. Maliki hüquqşünasları hətta hesab edirdilər ki, subay bir qadın hamilə qalarsa, zorlandığını desə belə, zina üçün nəzərdə tutulan hədd cəzası ilə cəzalandırılmalıdır; ancaq onun fiziki vəziyyətində məcburiyyət əlamətləri olarsa və ya bir şahid onun kömək üçün qışqırdığını eşidibsə, o, cəzadan azad edilirdi. Bunun əksinə olaraq, Hənəfi məzhəbi üçün qadının sadəcə zorlandığını deməsi cəzadan yayınmaq üçün kifayət idi. Hənəfilər, hər hansı bir şübhə olduqda hədd cəzalarının tətbiq edilməməsi prinsipinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, subay qadının hamilə qalması zinanın sübutu deyil.[18][19]

Hüquqşünaslar zorlayan şəxsin qurbana kompensasiya olaraq eyni zamanda mehr (başlıq pulu) ödəyib-ödəməməsi barədə ixtilafdadırlar. Bəzi müasir hüquqşünasların mübahisəli mövqeyi ondan ibarətdir ki, zorlayanlara qarşı Quranın 5:33-cü ayəsində təsvir olunan qanunsuzlar üçün nəzərdə tutulmuş hədd cəzası (Hirabə həddi) tətbiq edilməlidir. Digərləri isə deyirlər ki, zorlama hakim tərəfindən Təzir (hakimin ixtiyarında olan) cəzası tətbiq edilən bir hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirilə bilər (məsələn, Pakistanda olduğu kimi). Bu yanaşmalar, zorlayan şəxsin etirafı olmadıqda, ona qarşı zina hədd cəzasını tətbiq etmək üçün tələb olunan dörd şahidlik qeyri-praktik sübut tələbindən yayınmağa imkan verir. Yeri gəlmişkən, zina üçün dörd şahid tələbi, görünür, Aişə zina ilə ittiham olunduqda Məhəmməd tərəfindən tətbiq edilmişdir.[20] Zinanın hədd cəzasının zorlayanlara tətbiq edildiyi bəzi digər müasir məhkəmələrdə, qadın zorlanma iddiasını həmin sübut standartı ilə sübut edə bilmədikdə böhtan atma (qəzf) ittihamı ilə üzləşmək riski daşıyır[21] və zorlayanlar cəzasız qalır.[22] Hamiləlik cinsi əlaqənin baş verməsinin sübutu kimi istifadə olunur və zorlanma və ya cinsi zorakılıq barədə məlumat verən qadınlar qeyri-qanuni cinsi əlaqəni (zina) etiraf etmiş hesab oluna və bunun əvəzinə məhz buna görə təqib edilə bilərlər.[4] Bir sıra səs-küylü hadisələr səbəbindən, zinaya görə təqib olunma riski bu gün bəzi müsəlman ölkələrində qadınların zorlanma barədə məlumat verməsi qarşısında güclü bir çəkindirici amil yaradır.[23]

Hədislərdə nəql olunan zorlama cəzaları

Azad qadının zorlanması

Məhəmməd, evli olmadığı hürr (azad) bir qadına hücum edən və bu əməlini etiraf edən bir zorlayıcının daşqalaq edilməsini (rəcm olunmasını) əmr etmişdir.

Əlqamə bin Vail əl-Kindi atasından belə nəql etmişdir: "Məhəmmədin (ﷺ) dövründə bir qadın namaza getmək üçün bayıra çıxmışdı, lakin bir kişi onu yaxaladı və onunla əlaqədə oldu; qadın qışqırdı və kişi oradan uzaqlaşdı. Sonra bir kişi onunla qarşılaşdı və qadın dedi: O kişi mənə filan-filan işləri etdi. Daha sonra o, bir qrup mühacirlə (Muhajirin) qarşılaşdı və dedi: 'O kişi mənə belə və belə etdi.' Onlar qadının əlaqədə olduğunu düşündüyü kişini tutmağa getdilər və onu qadının yanına gətirdilər. Qadın: 'Bəli, odur' dedi. Beləliklə, onu Allahın Elçisinin (ﷺ) yanına gətirdilər və o, həmin şəxsin daşqalaq edilməsini əmr etdikdə, qadınla əlaqədə olan (əsl günahkar) kişi dedi: 'Ey Allahın Elçisi, onunla əlaqədə olan mənəm.' O, qadına dedi: 'Get, Allah səni bağışladı.' Sonra (səhvən gətirilən) kişi haqqında xoş sözlər söylədi. Onunla əlaqədə olan kişi haqqında isə: 'Onu daşqalaq edin (öldürün)' dedi. Daha sonra buyurdu: 'O, elə bir tövbə etdi ki, əgər Mədinə əhli onunla birlikdə tövbə etsəydi, bu, onlardan qəbul olunardı.'"
Jami` at-Tirmidhi 3:15:1454; see also Al-Muwatta 36:14

Başqasının köləsinin zorlanması

Əgər təcavüzə məruz qalan şəxs təcavüzkardan başqasına məxsus olan bir kölədirsə, kölənin sahibinə yeni bir kölənin verilməsi və ya təcavüz nəticəsində kölənin dəyərinin nə dərəcədə azaldığına uyğun məbləğdə təzminat ödənilməlidir; cinayətkar isə hədd cəzasına məhkum edilir. Hina Azam yazır ki, "kölə qadının cinsi istismarı, mülkiyyətə dəymiş zərər forması idi və mülkiyyətin dəyərinin itirilməsinə görə onun sahibinə maliyyə kompensasiyasının ödənilməsini tələb edirdi... bu, adətən onun bu hərəkətlə nə qədər dəyərsizləşdiyi məbləğə bərabər olurdu (əgər o, əvvəllər bakirə idisə, bu xüsusilə əhəmiyyət kəsb edirdi)".[24]

Malik özünün "Muvatta" əsərində bu cəzanı təsdiqləyir. Malik dörd sünni hüquq məktəbindən birinin qurucusu idi.

Malik İbn Şihabdan nəql edir ki, Əbdülməlik ibn Mərvan təcavüzkarın təcavüzə uğramış qadına mehr (gəlinlik haqqı) ödəməsi barədə hökm vermişdir. Yəhya, Malikin belə dediyini eşitdiyini söylədi: "İcmamızda istər bakirə, istərsə də qeyri-bakirə olsun, azad bir qadına cinsi təcavüz edən kişi haqqında tətbiq edilən qayda budur ki, o, həmin qadının misli qədər mehr ödəməlidir. Əgər qadın bir kölədirsə, kişi onun dəyərindən azaltdığı məbləği ödəməlidir. Belə hallarda "hədd" cəzası təcavüzkara tətbiq edilir və təcavüzə uğramış qadına heç bir cəza verilmir. Əgər təcavüzkar bir kölədirsə, ağası onu təslim etmək istəmədiyi təqdirdə bu məsuliyyət ağanın üzərinə düşür."
Al-Muwatta 36:14

Məhəmmədin öz arvadının köləsi ilə cinsi əlaqədə olan kişinin daşqalaq edilərək cəzalandırılmasını əmr etdiyi hadisə ilə bağlı hədislərin səhihliyi Əl-Albani tərəfindən "daif" (zəif), "Dar-us-Salam" tərəfindən isə "həsən" (yaxşı) olaraq dərəcələndirilmişdir.

Sələmə bin əl-Muhabbaqdan rəvayət olunur ki, Peyğəmbər öz arvadının köləsi ilə cinsi əlaqədə olan kişi barəsində belə hökm vermişdir: "Əgər kişi onu buna məcbur edibsə, qadın azaddır və kişi onun sahibəsinə əvəzində oxşar bir kölə verməlidir; əgər qadın bu işdə ona tabe olubsa (razılıq veribsə), onda qadın kişiyə məxsusdur və kişi onun sahibəsinə əvəzində oxşar bir kölə verməlidir."
Sunan an-Nasa'i 4:26:3365; həmçinin bax Sunan Abu Dawud 4460

Başqa bir oxşar hadisədə, öz arvadının köləsinə təcavüz edən şəxs daşqalaq edilərək cəzalandırılmalıdır.

Ən-Numan bin Bəşirdən rəvayət olunur ki, Peyğəmbər öz arvadının köləsi ilə cinsi əlaqədə olan kişi barəsində belə demişdir: "Əgər qadın buna icazə veribsə, mən ona yüz qamçı vuracağam, yox əgər icazə verməyibsə, mən onu daşqalaq edəcəyəm (ölənə qədər)."
Sunan an-Nasa'i 4:26:3362; həmçinin bax Sunan Abu Dawud 4459

Başqa bir hədisdə Xəlifə Ömərin əsir düşmüş bir qızı özü üçün götürən kişini daşqalaq cəzasına məhkum etdiyi bildirilir. Bu halda qeyri-qanunilik müharibə qənimətlərinin bölüşdürülməsinə dair sərt qaydalarla bağlıdır. Həmin hədis aşağıdakı başqa bir bölmədə (Qənimət bölgüsü sisteminin pozulması təcavüz kimi) müzakirə olunur.

Quranda qadın kölələr və müharibə əsirləri ilə cinsi əlaqə

Quranda zorlanma üçün ekvivalent bir termin yoxdur, baxmayaraq ki, Quran 4:19 mömin kişilərin arvadları məcburi şəkildə miras almasını qadağan edir. Bununla belə, iffət bir fəzilət kimi təşviq edilsə də, aşağıda göstərildiyi kimi, tez-tez təkrarlanan "arvadları və ya sağ əllərinin sahib olduqları istisna olmaqla" istisnası ilə birlikdə əmr olunur. Quranda qadın kölələr və ya əsirlərlə cinsi əlaqəyə icazə verildiyi zaman bunun aşkar və demək olar ki, qaçılmaz bir hal olmasına baxmayaraq, məcburi və ya zorakı cinsi əlaqəni açıq şəkildə qadağan edən bir ayə yoxdur.

Quran 23:1-6 və 70:29-30 - Möminlər yalnız öz arvadları və kölələri ilə cinsi əlaqədə olmalıdırlar

Qurandakı bir sıra ayələr kölələrlə cinsi əlaqəni arvadlardan fərqli bir kateqoriya kimi qeyd edir və qadın kölələrlə cinsi əlaqəyə əvvəlcə həmin kölə ilə evlənmədən icazə verildiyini aydın şəkildə göstərir. Məsələn, Surə 23 müvəffəqiyyət qazanmış müsəlmanlar və onların xüsusiyyətlərindən bəhs edir:

Həqiqətən, möminlər nicat tapmışlar; O kəslər ki, namazlarında xüşu içindədirlər, (“Xüşu” sözünü İslam alimlərinin bir qismi “Allah qorxusu və sevgisi ilə Ona təzim etmək və bu hislə təvazökarlıq göstərmək” kimi izah etmişlər. Bəzilərinə görə isə, bununla yanaşı, namazda sükunət və sağa-sola baxmamaq kimi əməlləri də ehtiva edir.) O kəslər ki, boş söz və hərəkətlərdən üz çevirərlər, O kəslər ki, zəkatı verərlər, O kəslər ki, ayıb yerlərini (zinadan) qoruyarlar, Ancaq zövcələri, yaxud əllərinin altındakılar bundan istisnadır. Şübhəsiz, (buna görə) onlar qınanmazlar.
Quran 23:1-6

"Ayıb yerlərini qorumaq" göstərişi Quranın iffəti əmr etmək üçün standart üslubudur. İnsanın "sağ əlinin sahib olduqları" ifadəsi də eyni şəkildə Quranın insanın kölələrinə (cariyələrinə) və ya müharibə əsirlərinə müraciət etmək üçün standart üslubudur. Müvəffəqiyyət qazanmış möminlər cinsi fəaliyyətlərlə yalnız öz arvadları və kölələri ilə məşğul olanlardır. Eyni fikir surə 70-də də təkrar olunur:

O kəslər ki, iffətlərini qoruyarlar. Ancaq həyat yoldaşları və ya cariyələri bundan istisnadır. Çünki onlar (buna görə) qınanmazlar.
Quran 70:29-30

Quran 33:50 - Məhəmmədin müharibə qənimətindən olan qadın əsirləri üzərindəki haqları

Başqa bir ayə Məhəmmədin öz arvadlarına və müharibə qənimətindən olan əsirlərinə (ehtimal ki, surənin əvvəlində qeyd olunanlara işarə edərək), eləcə də onun istənilən qadın əmisi, bibisi, dayısı və xalası qızlarına və əgər evlənmək istəsə, özünü ona bağışlayan hər hansı mömin qadına olan qanuni cinsi çıxışını müəyyən edir.

Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz, mehrlərini verdiyin zövcələrini, Allahın sənə qənimət olaraq verdiyi cariyələri, əmin qızlarını, bibilərinin qızlarını, dayın qızlarını, səninlə birlikdə hicrət etmiş xalalarının qızlarını və Peyğəmbər evlənmək istədiyi təqdirdə özünü Peyğəmbərə bağışlayan hər hansı bir mömin qadını sənə halal etdik. Bu, digər möminlərə deyil, sadəcə sənə məxsusdur. Biz sənə çətinlik olmasın deyə onların zövcələri və cariyələri barəsində onlara (möminlərə) nəyi fərz etdiyimizi yaxşı bilirik. Allah bağışlayandır, rəhmlidir.
Quran 33:50

Klassik alimlər bu ayəni Məhəmmədin kənizlərdən istifadəsinə icazə verməsi kimi başa düşürdülər, lakin İslam modernistləri bu ayəni Məhəmmədə öz əsirləri ilə evlənməyə icazə verilməsi kimi oxuyurlar. Təfsir əl-Cəlaleyn, Məhəmmədin evləndiyi əsirlər olan Cüveyriyə və Səfiyyəni misal çəkir, İbn Kəsir isə əksər rəvayətlərə görə Məhəmmədin evlənmədən kəniz kimi saxladığı Reyhanə və Mariyanın da adını çəkir. Quran 33:52 (bu bölmədə həmçinin müzakirə olunur) bu məsələyə işıq sala bilər, lakin o da qeyri-müəyyəndir. Hər iki halda, bir əsir nə evliliyə, nə də kənizliyə azad şəkildə razılıq verə bilməz.

Bu ayədəki icazənin yalnız Məhəmmədə məxsus olduğu bildirilir ki, bu da adətən bəzi hallarda Məhəmmədin mehriyyə ödəmək öhdəliyindən azad edilməsi və ya onun maksimum dörd arvad limitindən və digər şərtlərdən istisna olunması kimi şərh edilir.

"Allahın sənə qənimət olaraq verdiyi" (wamā [...] afāa l-lahu ʿalayka) kimi tərcümə olunan sözlər Məhəmmədin müharibə qənimətlərindəki payı deməkdir, çünki eyni ifadə Quran 59:6-7 ayələrində də bu mənada əks olunmuşdur. Həmin ayələrdə iki dəfə "Allahın ... Peyğəmbərinə verdiyi qənimətlər" (wamā afāa l-lahu ʿalā rasūlihi) ifadəsi qeyd olunur.

Həmin surənin əvvəlki ayələri göstərir ki, bu qadınların sırasına, Mədinədəki (Yəsrib) möminlərə qarşı uğursuz hücumda müttəfiqlərin tərəfini tutduqdan sonra qalalarını tərk etmək məcburiyyətində qalan Kitab əhlindən əsir götürülənlər də daxil idi (bax: Quran 33:26-27 və Quran 33:13). Müsəlman müfəssirlərin böyük əksəriyyətinə və əksər akademik tədqiqatçılara görə, həmin ayələr Bənu Qureyzə qəbiləsinə işarə edir.

50-ci ayədən sonra gələn və Məhəmmədə öz istəyinə uyğun olaraq arvadlarını kənara qoymaq və ya onlara qayıtmaq icazəsi verən, həmçinin gözəllikləri onu heyran etsə belə, Məhəmmədə arvadlarını başqaları ilə dəyişməyi və ya yeni arvadlar almağı qadağan edən (Quran 33:51-52) iki ayəyə də baxın; bu qadağa yalnız onun cariyələrinə şamil olunmur və ya bəlkə də əlavə cariyələr götürmək üçün ona verilən qeyri-məhdud icazəni qüvvədə saxlayır.

(Ya Rəsulum!) Onlardan (zövcələrindən) istədiyini (istədiyinin səninlə gecələmək növbəsini) təxirə salar, istədiyini də (gecəni onunla keçirmək üçün) öz yanına ala bilərsən. (Bir müddət özündən) ayırdığın (növbəsini təxirə saldığın, yaxud rici talaqla boşadığın) övrətlərindən də istədiyini (yenidən) öz yanına qaytarmaqdan sənə heç bir günah gəlməz. Onların gözlərinin aydın olması (sevinmələri), kədərlənməmələri və sənin onlara verdiklərindən razı qalmaları üçün ən münasib olanı budur. Allah qəlblərinizdə olanları (kimin daha çox kimə meyl etdiyini) bilir. Allah (hər şeyi) biləndir, həlimdir! (Bəndələrinə cəza verməkdə tələsməz!) Bundan sonra (bu övrətlərindən əlavə) sənə (başqa) qadınlar halal olmaz. Bunları, gözəllikləri xoşuna gəlsə də, başqa qadınlarla dəyişmək olmaz. Sahib olduğunuz cariyələr isə istisnadır. Allah hər şeyə nəzarət edəndir!
Quran 33:51-52

Quran 4:24 - Hətta evli olsalar belə, kölə qadınlarla evlənməyə icazə

Quran 4:22-25, mömin kişilərin evlənməsi qadağan olunan qadınların (məsələn, bacıları və ya bacı/qardaş qızları) siyahısının verildiyi bir hissədir. 24-cü ayədə qeyd olunur ki, "sahib olduğunuz cariyələr" (yəni qullar və ya əsirlər) istisna olmaqla, evli qadınlar da qadağandır.

Analarınız, qızlarınız, bacılarınız, bibiləriniz, xalalarınız, qardaşınızın qızları, bacınızın qızları, sizi əmizdirən analarınız, süd bacılarınız, arvadlarınızın anaları və cinsi əlaqədə olduğunuz arvadlarınızdan olub sizin evinizdəki ögey qızlarınızla evlənmək sizə haram edilmişdir. Əgər onlarla (ögey qızlarınızın anaları ilə) cinsi əlaqədə olmamısınızsa, (qızları ilə evlənmək) sizin üçün günah deyildir. Öz belinizdən gələn oğullarınızın arvadları və iki bacını birlikdə almaq da (sizə haram edilmişdir). Ancaq keçmişdə baş vermiş (bu cür işlər) istisnadır. Şübhəsiz ki, Allah bağışlayandır, mərhəmətlidir. (Yuxarıdakı ayədə, cinsi əlaqədə olmadığınız arvadlarınızın qızları ilə evlənə bilərsiniz deyə buyurulmuşdur. Burada qəsd olunan məna odur ki, həmin arvadları boşadıqdan sonra onların qızları ilə evlənməkdə hər hansı bir qəbahət yoxdur. Yoxsa həm anası, həm də qızı ilə eyni vaxtda nikahlanmaq caiz deyildir. Bundan əlavə, ayədə digər qohumlarla evliliyə icazə verilsə də hədislərdə qohum olmayanlarla evlənmək tövsiyə olunmuşdur.) (Müharibədə əsir alaraq) sahib olduğunuz cariyələr istisna olmaqla, ərli qadınlar da, Allahın yazısı (əmri) olaraq sizə (haram edilmişdir). Onlardan başqalarını isə namuslu olmaq və zina etməmək şərtilə mallarınızla (mehrini verib) istəməyiniz sizə halal edildi. Onlardan faydalanmağınız əvəzində vacib olan mehrlərini verin! (Mehr) müəyyən edildikdən sonra razılaşmanızda sizə günah yoxdur. Həqiqətən, Allah biləndir, hikmət sahibidir.
Quran 4:23-24

Bu ayə, mehrləri ödənildiyi təqdirdə, möminlərə "sahib olduğunuz cariyələr (kölələr) istisna olmaqla" (zatən əri olan qul qadınlara) evlənməyə icazə verir. Əvvəlki bölmədə qeyd olunan digər ayələr isə göstərir ki, qul sahiblərinin öz qulları ilə cinsi əlaqədə olmaq üçün onlarla evlənmələrinə belə ehtiyac yox idi (Həmçinin aşağıdakı "Ümumi apologetik iddia: Azadlıq və evlilik universal tələb kimi" bölməsinə baxın).

İstinadlar

  1. ↑ https://www.newarab.com/features/modern-day-child-slaves-mauritaniaMavritaniya 1981-ci ildə köləliyi ləğv etsə də, kölə sahibliyini yalnız 2007-ci ildə cinayət hesab etmiş və 2015-ci ildə buna görə cəza tətbiq etməyə başlamışdır.
  2. ↑ 2020-ci illərin əvvəllərinə olan məlumata görə, bir çox müsəlman ölkələrində, eləcə də Hindistan, Çin, Myanma, Karib hövzəsinin və sub-Sahara Afrikasının böyük hissəsində nikah daxili zorlama cinayət kimi tanınmır; lakin İndoneziya, Türkiyə, Balkanlar, Mərkəzi Asiyanın əksər hissəsi və Qərbi Afrikanın bir çox yerində bu, qanunsuzdur. Vikipediyanın "Ölkələrə görə nikah daxili zorlama qanunları" məqaləsindəki ətraflı məlumatlara baxın, lakin bəzi hallarda rənglərlə kodlaşdırılmış xəritənin qeyri-dəqiq olduğunu nəzərə alın. Bəzi ölkələrdə hüquqi müdafiənin olmaması və ya nikah daxili zorlama anlayışını qəbul etməyən münasibətlər, dünyanın müəyyən bölgələrində məcburi nikahdan əziyyət çəkən milyonlarla qadının çətin vəziyyətini daha da ağırlaşdırır.
  3. ↑ 3.0 3.1 3.2 Ali, Kecia, "Concubinage and Consent", Cambridge University Press, January 20, 2017, https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/concubinage-and-consent/F8E807073C33F403A91C1ACA0CFA47FD. 
  4. ↑ Kecia Ali, "The Truth About Islam and Sex Slavery History Is More Complicated Than You Think", Huffington Post, August 19th, 2016, http://www.huffingtonpost.com/kecia-ali/islam-sex-slavery_b_8004824.html  (archive)
  5. ↑ Şəriət baxımından 'kölə zorlanması' izahı çətin bir termindir. Qadın kölənin kişi sahibi, onunla cinsi əlaqədə olmaq hüququna malikdir. Qadın şikayət etdiyi təqdirdə kişinin qanun qarşısında cavabdehlik daşıma ehtimalı olsa da və ona fiziki zərər verə bilməsə də, qadın onun köləsi olduğu üçün 'razılığı' mənasızdır. Comment by Dr. Jonathan AC Brown on his Reddit AMA session, 2016 (archive)
  6. ↑ Jonathan A.C. Brown (2019) Slavery & Islam, London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 281-282, ISBN 978-1-78607-635-9
  7. ↑ Susila, Muh Endriyo (2013). "Islamic Perspective on Marital Rape" 20 (2). Jurnal Media Hukum, p.328. 
  8. ↑ Professor Conatan Braun orta əsr hüquqşünaslarının Quranın 4:34 ayəsi ilə bağlı şərhləri barədə yazır: "Əgər arvad özünəxas olmayan təhqiredici davranış, ərin iradəsinə zidd olaraq və keçərli bəhanə olmadan evi tərk etmək və ya (tibbi əsaslar olmadan) ərinə cinsi əlaqədən imtina etmək kimi ağır itaətsizlik (nüşuz) nümayiş etdirərsə, ər ilk növbədə ona Allahdan qorxmağı və müvafiq etik davranış qaydalarını nəsihət etməlidir. Əgər o, bu davranışından əl çəkməzsə, ər onunla yatağını ayırmalıdır. Əgər qadın hələ də öz nüşuzuna davam edərsə, o zaman ər ona öz səhvlərini öyrətmək üçün onu vurmalıdır." Conatan A. C. Braun, Məhəmməddən yanlış sitat gətirmək, London: Oneworld Publications, 2014, səh. 276. Daha ətraflı məlumat üçün "İslam Hüququnda Arvadın Döyülməsi" məqaləsinin İslam Hüququ bölməsinə baxın.
  9. ↑ Kecia Ali (2016) "Sexual Ethics and Islam", Oneworld publications, ISBN: 978-1-78074-381-3 p. 12 "Hənəfi məzhəbinin — arvadın imtina etmək üçün qanuni əsası olmadığı təqdirdə, ərin onunla zorla cinsi əlaqədə olmaq ixtiyarına malik olması barədə rəyi — bu məktəbdən kənarda geniş şəkildə paylaşılmırdı. Hətta bu doktrinanı qəbul edən Hənəfi mütəfəkkirlərinin əksəriyyəti, məcburi cinsi əlaqə ilə həyat yoldaşları arasındakı daha adi cinsi münasibətlər arasında fərq qoyurdular; hər ikisi eyni dərəcədə qanuni olsa da, zorla cinsi əlaqə qeyri-etik hesab edilə bilərdi." Və səh. 120: "Qeyri-hənəfilər arvadını cinsi əlaqəyə məcbur etdiyi üçün əri cəzalandırmırlar, lakin əl-Xəssafın etdiyi kimi buna açıq şəkildə icazə də vermirlər. Hamı üçün nikahdaxili zorlama bir oksimorondur (ziddiyyətli ifadədir); zorlama (iğtisab) mahiyyət etibarilə bir mülkiyyət cinayətidir və tərifə görə, bir ər tərəfindən törədilə bilməz."
  10. ↑ Quraishi-Landesi, Asifa. Feminism, Law, and Religion. Routledge. p. 178. ISBN 978-1-317-13579-1, 15 April 2016. https://books.google.co.in/books?id=QfkFDAAAQBAJ&redir_esc=y. 
  11. ↑ Azam, Hina. Sexual Violation in Islamic Law: Substance, Evidence, and Procedure. Cambridge University Press. p. 69. ISBN 978-1-107-09424-6, 26 June 2015. https://books.google.co.in/books?id=fhy_CQAAQBAJ&pg=PA69&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  12. ↑ Jonathan A.C. Brown (2019) Slavery & Islam, London: Oneworld Publications, Fəsil 7, səh. 96, ISBN 978-1-78607-635-9
    Eyni səhifədə Braun həmçinin qeyd edir: "Qurana görə, həm nikah, həm də sahiblik (qadın kölə və onun kişi sahibi vəziyyətində) cinsi əlaqənin qanuni sayıldığı münasibətlər idi (Quran 23:5-6). Bu münasibətlər daxilində cinsi əlaqə üçün razılıq ya fərz edilir, ya da əhəmiyyətsiz sayılırdı. Nikahda münasibətin özü cinsi əlaqə üçün davamlı razılığı ehtiva edirdi, qadın kölə ilə isə buna ehtiyac yox idi (kölə qızın yalnız bir kişiyə məxsus olduğu və evli olmadığı fərz edilərsə; hər iki halda o, başqaları üçün qadağan idi). Kesia Əli müşahidə etmişdir ki, səkkizinci əsrdən onuncu əsrə qədər olan İslam hüququ kitablarında kölə qadınlardan cinsi əlaqə üçün razılıq alınması tələbinə dair heç bir sübut yoxdur"
  13. ↑ Jonathan A.C. Brown, Slavery & Islam, Chapter 7, p. 283, London: Oneworld Publications, 2019 ISBN 978-1-78607-635-9
  14. ↑ Həmin mənbə, səh. 132
  15. ↑ Hina Azam RAPE AS A VARIANT OF FORNICATION (ZINĀ) IN ISLAMIC LAW: AN EXAMINATION OF THE EARLY LEGAL REPORTS, Journal of Law and Religion, vol. 28, no. 2, 2012, pp. 441–66
  16. ↑ "Rape in Islamic law: Establishing the crime and upholding the rights of the innocent", 23 January 2022, https://www.alhakam.org/rape-in-islam/. 
  17. ↑ Peters, R.. "Zinā or Zināʾ". in P. Bearman. Encyclopaedia of Islam (2nd ed.). Brill, 2012. 
  18. ↑ Position paper by Karamah (Muslim Women Lawyers for Human Rights) Zina, Rape, and Islamic Law: An Islamic Legal Analysis of the Rape Laws in Pakistan(2011)
  19. ↑ İmam Malikin rəyi ilə bağlı buradakı iki hədisdən ikincisinə baxın: Al-Muwatta 41:16
  20. ↑ See Quran 24:4-17 and the discussion in Punishments for Zina
  21. ↑ Murtaza Haider, "A license to rape", Dawn, June 5, 2003, https://www.dawn.com/news/1016271/a-license-to-rape 
  22. ↑ Saudi Arabia: Forthcoming Penal Code Should Protect Rights - Human Rights Watch 29 April 2022
  23. ↑ "Judged for more than her crime", Cornell Law School, p. 13, September 2018, https://www.deathpenaltyworldwide.org/wp-content/uploads/2019/12/Judged-More-Than-Her-Crime.pdf. 
  24. ↑ Azam, Hina, "Rape", http://www.oxfordislamicstudies.com, http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t349/e0075. 
Retrieved from "http://wikiislamica.net/index.php?title=İslam_hüququnda_zorlanma&oldid=140776"