İslam hüququnda uşaq evliliyi: Difference between revisions

İslam hüququnda uşaq evliliyi (view source)

Revision as of 18:03, 12 March 2026

16,878 bytes added , 18:03

→‎İbn Hənbəl

(View all pending changes)

[pending revision]

Qorqud

54

edits

@@ Line 118: / Line 118: @@
 "Əhməd ibn Hənbəlin doqquz yaşlı qızın (nikah üçün) mütləq icazə verməli olduğu və yetim qızların doqquz yaşına çatmazdan əvvəl qətiyyən evləndirilə bilməyəcəyi barədə təkidini müşahidə edin; bu, şübhəsiz ki, Aişə ilə bağlı rəvayətdə irəli sürülən yaşlardan çıxarılan bir meyardır. (Nikah Fəsilləri, 63–64) Əhməd daha sonra bəyan edir ki, ərlərin doqquz yaşından aşağı olan (yetim) arvadları ilə cinsi əlaqədə olmamalı olduqlarına inanır."</ref> Sonrakı dövrün Hənbəli alimi İbn Qüdamə (vəfatı miladi 1223) İbn Hənbəlin rəyinə istinad edərək bildirir ki (hansı ki, bu rəyin Aişənin evliliyinə əsaslandığını deyir), əgər bir ər öz yetkinlik yaşına çatmamış həyat yoldaşını tələb edərsə, qızın doqquz yaşı tamam olubsa, o, ərinə təhvil verilməlidir: "Doqquz yaşından sonra [ailəsi] onu ərindən uzaq tuta bilməz". İbn Qüdamə özü də qız hələ kiçik olduqda al-ifḍāʾ (ifda – uşaqlıq yolu ilə düz bağırsaq arasındakı divarın yırtılması, fistula) riskinin fərqindədir. O qeyd edir ki, əgər qız bundan qorxarsa, cinsi əlaqədən imtina edə bilər və ərinə ondan digər yollarla həzz almasına icazə verər.<ref>Ibn Qudāma, Al-Mughnī, 9:623 translated by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 212-3 including footnote 21</ref>
+İbn Qudamə bugün Səudiyyə alimləri tərəfindən yetkinlik yaşına çatmayanların evliliyi ilə bağlı görüşlərinə görə tez-tez sitat gətirilir. O, atanın bakirə qızını nikah müqaviləsinə məcbur etmə hüququ barədə konsensusun (icma) olduğunu bildirir. Bir çox digər erkən dövr alimləri kimi, onun fikrincə, Qurani-Kərimin 65:4-cü ayəsindəki "aybaşı (heyz) görməyənlər" üçün nəzərdə tutulan iddə gözləmə müddəti, yetkinlik yaşına çatmayan qızların öz istəkləri nəzərə alınmadan evləndirilə və boşana biləcəyinə dair bir sübut idi. O, həmçinin Aişənin evliliyinin və bəzi səhabələrin yetkinlik yaşına çatmayanlarla qurduğu evlilikləri misal çəkir. Gəlinin nə zaman təhvil verilməsi və nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) məsələsinə gəlincə, Bo bildirir ki, İbn Qudamə burada mədəniyyətə və ailənin mühakiməsinə istinad edir. Bundan əlavə, Bo qeyd edir ki: "O, yenidən Əbu Yalının 'qızlar fərqlidir' (ənnəhunnə yəxtəlifnə) və 'yetkinlik yaşına çatmamış qızla cinsi əlaqə imkanının onun vəziyyətindən və dözə biləcəyi yükdən asılı olduğu' barədəki görüşündən sitat gətirir".<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 7-10, 213-4, see also 12, 17, 20 regarding his influence today</ref>
+=== Daha sonrakı alimlər ===
+Müasir Sələfi hərəkatına ilham verən İbn Teymiyyə (vəfatı miladi 1328) də həddi-buluğa çatmamış qızın evliliyə məcbur edilməsinin mümkün olduğunu açıq şəkildə bildirir; lakin o, Aişə hədisinə istinad etmir və yetkinlik yaşına çatmış qızın evliliyə məcbur edilməsini pisləyir.<ref>Ibn Taymīya, Fatāwā, 32:39 cited by Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 211-212</ref>
+Digər bir sonrakı dövr alimi olan İbn Qayyim (vəfatı miladi 1350) isə əksinə, bu fikirlə razılaşmamış və ümumiyyətlə, yetkinlik yaşına çatmayanların evliliyinə dəstək verməkdə tərəddüd etmişdir.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 214</ref> Erkən dövr alimi İbn Şubrumə (vəfatı miladi 761) də bildirildiyinə görə bu fikirdə olmuşdur; o, Məhəmməd peyğəmbərin Aişə ilə evliliyini yalnız ona icazə verilmiş bir istisna hesab edirdi.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 226</ref>
+Ən-Nəvəvi (vəfatı miladi 1277) "Səhih Müslim"ə yazdığı şərhində, nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) üçün minimum yaş həddi barədə dörd əsas hüquq məktəbinin (məzhəbin) rəyini belə ifadə etmişdir:{{Quote|1=[https://al-maktaba.org/book/1711/2085 Al-Nawawi, Al-Minhaj Sharh Sahih Muslim, published by Dar Ihya’ Al-Turath Al-Arabi, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.9 p.206]|2={{right|
+وَأَمَّا وَقْتُ ‌زِفَافِ ‌الصَّغِيرَةِ الْمُزَوَّجَةِ وَالدُّخُولُ بِهَا فَإِنِ اتَّفَقَ الزَّوْجُ وَالْوَلِيُّ عَلَى شَيْءٍ لَا ضَرَرَ فِيهِ عَلَى الصَّغِيرَةِ عُمِلَ بِهِ وَإِنِ اخْتَلَفَا فَقَالَ أَحْمَدُ وَأَبُو عُبَيْدٍ تُجْبَرُ عَلَى ذَلِكَ بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ دُونَ غَيْرِهَا وَقَالَ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَبُو حَنِيفَةَ حَدُّ ذَلِكَ أَنْ تُطِيقَ الْجِمَاعَ وَيَخْتَلِفُ ذَلِكَ بِاخْتِلَافِهِنَّ وَلَا يُضْبَطُ بِسِنٍّ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ
+شرح النووي على مسلم، دار إحياء التراث العربي، المكتبة الشاملة، ج9 ص206}}<BR>
+Yetkinlik yaşına çatmayan qadının toyunun vaxtı və nikahın tamamlanması (cinsi əlaqə) ilə bağlı məsələdə, əgər həyat yoldaşı və həmin şəxsin qanuni himayədarı yetkinlik yaşına çatmayan tərəfə zərər verməyən bir məsələdə razılığa gələrlərsə, bu icra olunur.
+Əgər onlar razılığa gələ bilməzlərsə, Əhməd (Sünni İslamdakı 4 əsas hüquq məktəbindən birinin imamı) onun 9 yaşında evliliyə məcbur edildiyini bildirmişdir. Malik, əş-Şafii və Əbu Hənifə (digər 3 imam) isə bu vaxtın onun cinsi əlaqəyə dözmək qabiliyyətinə malik olduğu zaman olduğunu, bunun isə insandan insana dəyişdiyini və konkret yaşla müəyyən edilə bilməyəcəyini qeyd etmişlər. Doğru olan rəy də budur.}}"Muxtasar Xəlil" dörd əsas hüquq məktəbindən biri olan Maliki məzhəbinin ən mühüm kitablarından biridir. Əl-Xəraşi (vəfatı 1690) bu kitaba yazdığı şərhdə belə demişdir:{{Quote|1=[https://al-maktaba.org/book/91/1009 Al-Kharashi, Sharh Al-Kharashi, published by Al-Matba’ah Al-Kubra, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.3 p.258]|2={{right|
+وقوله وأمكن وطؤها أي بلا حد سن بل يختلف باختلاف الأشخاص ولا يشترط الاحتلام فيها كالرجل؛ لأن من أطاقت الوطء يحصل بها للرجل ‌كمال ‌اللذة
+شرح الخرشي على مختصر خليل، المطبعة الكبرى الأميرية، المكتبة الشاملة، ج3 ص258
+}}<BR>
+“Onunla cinsi əlaqədə olmaq mümkündür” ifadəsi müəyyən bir yaş həddinin olmadığını bildirir. Hər kəs fərqlidir. Qadının yetkinlik yaşına çatması mütləq deyil, çünki qadın cinsi əlaqəyə dözə bildiyi təqdirdə, kişi tam həzz ala bilər.}}Bir çox alim qeyd edir ki, ər öz arvadını yalnız qadın onunla cinsi əlaqədə olmasına icazə verdiyi təqdirdə təmin etmək (nəfəqə vermək) öhdəliyi daşıyır. Bu yanaşma, cinsi əlaqəyə dözmək üçün çox gənc olan qadın məsələsində alimlər arasında müzakirəyə səbəb olmuşdur; bəzi alimlər bu halda ərin qadınla cinsi əlaqədə ola bilmədiyi üçün onu təmin etmək məcburiyyətində olmadığını bildirirlər. Aşağıdakı sitat bu kontekstə aiddir: "Kənz əd-Dəqaiq" Hənifi hüquq məktəbinin (məzhəbinin) əsas kitablarından biridir. Əz-Zeylai (vəfatı hicri 743) bu kitaba yazdığı şərhdə demişdir:{{Quote|1=[https://al-maktaba.org/book/33229/678 Al-Zayla’i, Tabyin Al-Haqa’iq, published by Al-Matba’a Al-Kubra, Al-Maktabah Al-Shamilah, vol.3 p.52]|2={{right|
+قَالَ - رَحِمَهُ اللَّهُ - (وَصَغِيرَةٌ لَا تُوطَأُ) يَعْنِي لَا تَجِبُ لَهَا النَّفَقَةُ سَوَاءٌ كَانَتْ فِي مَنْزِلِهِ أَوْ لَمْ تَكُنْ، وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لَهَا نَفَقَةٌ لِأَنَّهَا عِوَضٌ عَنْ الْمِلْكِ عِنْدَهُ كَمَا فِي الْمَمْلُوكَةِ مِلْكَ الْيَمِينِ
+وَقِيلَ إنَّ الصَّغِيرَةَ إذَا كَانَتْ مُشْتَهَاةً وَيُمْكِنُ جِمَاعُهَا فِيمَا دُونَ الْفَرْجِ يَجِبُ لَهَا النَّفَقَةُ، وَلَوْ كَانَتْ الصَّغِيرَةُ تَصْلُحُ لِلْجِمَاعِ تَجِبُ نَفَقَتُهَا عَلَى الزَّوْجِ بِالْإِجْمَاعِ لِحُصُولِ الْمَقْصُودِ، وَاخْتَلَفُوا فِي حَدِّهِ فَقِيلَ بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ، وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ ‌غَيْرُ ‌مُقَدَّرٍ ‌بِالسِّنِّ، وَإِنَّمَا الْعِبْرَةُ لِلِاحْتِمَالِ وَالْقُدْرَةِ عَلَى الْجِمَاعِ فَإِنَّ السَّمِينَةَ الضَّخْمَةَ تَحْتَمِلُ الْجِمَاعَ، وَإِنْ كَانَتْ صَغِيرَةَ السِّنِّ
+تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق للزيلعي، المطبعة الكبرى الأميرية، المكتبة الشاملة، ج3 ص52
+}}<BR>
+“Cinsi əlaqəyə dözə bilməyən kiçik yaşlı qız” ifadəsi o deməkdir ki, istər ərinin evində yaşasın, istərsə də yaşamasın, ərin onu təmin etmək (nəfəqə vermək) öhdəliyi yoxdur. Əş-Şafii isə bildirmişdir ki, “əslində ər onu təmin etməyə borcludur, çünki bu təminat ona sahib olmağın qarşılığıdır. Bu, bir kişinin öz kənizini təmin etmək öhdəliyinə bənzəyir”... Bəzi alimlər deyirlər ki, əgər kiçik yaşlı qız cinsi baxımdan arzuolunan (cəlbedici) yaşdadırsa və cinsi əlaqə istisna olmaqla, digər cinsi hərəkətlər mümkündürsə, o zaman ər onu təmin etməyə borcludur.
+Lakin əgər kiçik yaşlı qız cinsi əlaqəyə dözə bilərsə, alimlər yekdilliklə (icma ilə) razılaşıblar ki, ər onu təmin etməlidir. Alimlər kiçik yaşlı qızın cinsi əlaqəyə dözə biləcəyi yaşın müəyyən edilməsində ixtilaf etmişlər; bəziləri bunun doqquz yaş olduğunu bildirmişdir. Doğru olan rəy budur ki, yaşın əhəmiyyəti yoxdur. Əsas məsələ cinsi əlaqəyə dözmək qabiliyyətidir; iri bədənli bir qız uşağı, gənc yaşda olsa belə, cinsi əlaqəyə dözə bilər.}}Küveytin Vəqflər və İslam İşləri Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan fətva kolleksiyasına aşağıdakı fətva da daxil edilmişdir; lakin bu fətva, oxşar xarakterli digər bəzi tək-tük fətvalar kimi, yuxarıda müzakirə olunan və Bonun kitabındakı erkən dövr fiqhi ilə uyğunluq təşkil etmir:{{Quote|1=[http://www.fatawa.com/view/7436 Majmu'at Al-Fatawa Al-Shar'iyya, Fatwa no. 6058]|2={{right|
+هل يصح عقد الزواج على الرضيعة ويجوز التمتع بها بالتقبيل وغيره -سوى الجماع- بما لا ‏يضرها؟
+الجواب: إذا كان العقد مستوفيًا لشروطه الشرعية، فإنها تصبح به زوجته من كل الوجوه، ويحل له منها ‏النظر إليها ولمسها وتقبيلها، ولا يحل له جماعها حتى تطيقه من غير ضرر، فإذا أطاقته حل له منها ‏ذلك أيضًا.
+مجموعة الفتاوى الشرعية، فتوى رقم 6058
+}}<BR>
+Sual: Südəmər körpə ilə evlənmək icazəlidirmi və onunla öpüşmək, həmçinin cinsi əlaqə istisna olmaqla, digər zərərli olmayan hərəkətlərlə həzz almaq olarmı?
+Cavab: Əgər evlilik müqaviləsi İslam hüquqi tələblərinə cavab verirsə, o zaman qız hər cəhətdən onun arvadı hesab olunur və kişinin ona baxmasına, ona toxunmasına və onu öpməsinə icazə verilir. Qızın hər hansı bir zərər görmədən cinsi əlaqəyə dözə biləcəyi vaxta qədər, kişinin onunla cinsi əlaqədə olmasına icazə verilmir.}}
+== Daha geniş Son Antik Dövr mühitində ==
+Roma hüququ və hələ VIII əsrdə Bizans hüququ, müvafiq olaraq 12 və 13 yaş olaraq təyin etdikləri yetkinlik yaşına çatmamış qızlarla evliliyi qadağan etmişdi. Lakin qanun bu növ evliliklərin aradan qaldırılmasında tam uğurlu ola bilməmişdi. Bu yaşdan aşağı qızları yoldan çıxarmağın (nikah üçün) cəzası kişinin burnunun kəsilməsi və mülkiyyətinin yarısının qıza verilməsi idi. Bunun əksinə olaraq, Yəhudi və İslam hüququ kişilərin yetkinlik yaşına çatmamış qızlarla evlilik müqaviləsi bağlamasına və nikahın tamamlanmasına (cinsi əlaqəyə) qarşı daha icazəverici idi.<ref>Sean Anthony, "Muhammad and the Empires of Faith: The making of the Prophet of Islam", Oakland CA: University of California, 2020, p. 115</ref>
+Sasani dövründə, Orta Fars hüququ qızın doqquz yaşında evlənə biləcəyini və bu birliyin tamamlanmasının (cinsi əlaqənin) yalnız o, on iki yaşına çatana qədər təxirə salınmalı olduğunu nəzərdə tuturdu (qız fiziki cəhətdən yetkin olduğu təqdirdə, nikahın tamamlanmasına doqquz yaşında icazə verən bir fars hüquqşünas da var idi). Əgər bir qız on beş yaşına qədər bütün evlilik təkliflərini rədd edərdisə, o, ağır (ölümcül) bir günah işləmiş sayılırdı.<ref>CHILDREN iii. Legal Rights of Children in the Sasanian Period - [https://www.iranicaonline.org/articles/children-iii Encyclopedia Iranica online]</ref>
+== Müasir müsəlman dünyasında uşaq evliliyi ==
+Son onilliklərdə müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi ölkələrin əksəriyyətində evlilik üçün qanuni yaş həddi qaldırılmışdır. Buna baxmayaraq, 18 və 15 yaşın altındakı uşaq evlilikləri hələ də bir çox İslam ölkəsində, eləcə də xristianların üstünlük təşkil etdiyi bir çox Afrika ölkələrində, Hindistanda, Latın Amerikasında və Karib hövzəsində geniş yayılmışdır.<ref>[https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/ Child marriage data] - Unicef.org (accessed November 2022)</ref> Bu təcrübə ilə əlaqəli bir sıra amillər mövcuddur ki, bura yoxsulluq, ailə şərəfi, dini və adət qanunları daxildir.<ref>[https://www.unicef.org/protection/child-marriage Child marriage] - Unicef.org (accessed November 2022)</ref> İslam hüququna görə uşaq evliliyi qanunidir və bu təcrübənin mülki hüquqla qadağan olunduğu yerlərdə belə evliliklər bəzən yalnız Şəriətə sadiq olduqlarını iddia edən müstəqil imamlar tərəfindən həyata keçirilir. Bu ölkələrdə uşaq evlilikləri xüsusilə kənd əhalisi arasında geniş yayılmışdır; burada yetkinlik yaşına çatmamış qızlar hamiləri tərəfindən ailənin və qızın "ismətini" qorumaq da daxil olmaqla müxtəlif məqsədlərlə yaşlı kişilərlə evləndirilə bilər.
+Bu təcrübə hətta Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatları kimi qeyri-müsəlman ölkələrinin müsəlman əhalisi arasında da müşahidə edilmişdir.<ref name="Ten-fold rise in forced marriages in just four years2">[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1196955/Ten-fold-rise-forced-marriages-just-years.html Ten-fold rise in forced marriages in just four years] - The Daily Mail July 2, 2009</ref><ref>Christine Vendel - [http://www.kansascity.com/105/story/1557578.html?pageNum=2&mi_pluck_action=page_nav#Comments_Container Man charged with statutory rape in ‘marriage’ to 14-year-old girl] - The Kansas City Star, November 8, 2009</ref>
+Yəmən, Banqladeş, İran və Şimali Nigeriya daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə qanunların islahat edilməsi və uşaq evliliklərinin qadağan olunması cəhdləri, belə bir qadağanın qeyri-islami olduğu əsası ilə qarşı çıxılaraq dayandırılmışdır.<ref name="TONOV2820082">{{cite web|url= http://www.wunrn.com/news/2008/11_08/11_24_08/112408_nigeria.htm|title= Nigeria Child Brides-Broken Lives |publisher= Times Online|author= |date= November 28, 2008|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.wunrn.com%2Fnews%2F2008%2F11_08%2F11_24_08%2F112408_nigeria.htm&date=2013-06-15|deadurl=no}}</ref><ref name="TNTJuly2120132">{{cite web |url= http://thenigeriatoday.net/i-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics/|title= I Could Marry Off My Six Year Old Daughter If I So Wished, Senator Ahmed Yerima Replies Critics|publisher= The Nigeria Today|author= |date= July 21, 2013|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fthenigeriatoday.net%2Fi-could-marry-off-my-six-year-old-daughter-if-i-so-wished-senator-ahmed-yerima-replies-critics%2F&date=2013-07-22|deadurl=no}}</ref><ref name="Weekly Blitz2">[http://www.weeklyblitz.net/1386/islamist-leader-threatens-of-waging-jihad <!-- Backup link from Jihad Watch {{Reference archive|1=http://www.jihadwatch.org/2011/04/bangladesh-islamic-cleric-threatens-jihad-if-child-marriage-is-banned.html|2=2011-04-23}}  -->Islamist leader threatens of waging Jihad] - Weekly Blitz, April 20, 2011</ref><ref name="MESSAGE2">Yessir - [{{Reference archive|1=http://www.abigmessage.com/child-marriage-death-of-13-year-old-bride-after-wedding.html|2=2011-10-25}} Child Marriage - Death Of 13 Year Old Bride After Wedding] - A BIG MESSAGE, April 10, 2010</ref><ref name="IRIN2">[{{Reference archive|1=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=88589|2=2011-10-25}} YEMEN: Deep divisions over child brides] - IRIN, March 28, 2010</ref> Malayziya hətta müsəlmanlar arasında uşaq evliliyi təcrübəsinə dini əsaslarla açıq şəkildə icazə verən yeni qanunlar qəbul etmişdir.<ref name="World News Australia2">[{{Reference archive|1=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/outcry-over-malaysian-child-marriages-20100804-11fey.html|2=2011-10-25}} Outcry over Malaysian child marriages] - Sydney Morning Herald, August 4, 2010</ref>
 == İstinadlar ==