212
edits
Hicab: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
no edit summary
| [unchecked revision] | [checked revision] |
No edit summary |
|||
| (7 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 56: | Line 56: | ||
"O, qabaqdan gələndə (qarnında) dörd büküş görünür, arxasını çevirəndə isə səkkiz büküş görünür." Bunun üzərinə Allahın Rəsulu (ﷺ) buyurdu: "Görürəm ki, o, bu şeyləri bilir; ona görə də ona (yanınıza gəlməyə) icazə verməyin." O (Aişə) dedi: "Ondan sonra ondan hicab saxlamağa (pərdə arxasında durmağa) başladılar."}}Bəziləri müşahidə edirlər ki, bir xədim Məhəmmədin arvadlarının isməti və ya təhlükəsizliyi üçün hər hansı bir təhdid yarada bilməzdi; bu da Q. 33:53-dəki hicabın (pərdənin) məqsədini, yuxarıda müzakirə olunan digər ayələrdə qorunma və ya həya üçün nəzərdə tutulan cilbab və ya ximarın məqsədindən fərqləndirir. | "O, qabaqdan gələndə (qarnında) dörd büküş görünür, arxasını çevirəndə isə səkkiz büküş görünür." Bunun üzərinə Allahın Rəsulu (ﷺ) buyurdu: "Görürəm ki, o, bu şeyləri bilir; ona görə də ona (yanınıza gəlməyə) icazə verməyin." O (Aişə) dedi: "Ondan sonra ondan hicab saxlamağa (pərdə arxasında durmağa) başladılar."}}Bəziləri müşahidə edirlər ki, bir xədim Məhəmmədin arvadlarının isməti və ya təhlükəsizliyi üçün hər hansı bir təhdid yarada bilməzdi; bu da Q. 33:53-dəki hicabın (pərdənin) məqsədini, yuxarıda müzakirə olunan digər ayələrdə qorunma və ya həya üçün nəzərdə tutulan cilbab və ya ximarın məqsədindən fərqləndirir. | ||
== İslam hüququnda == | |||
Bucar zaman keçdikcə müxtəlif İslam fiqh məktəbləri arasında və onların daxilində örtünmə ilə bağlı necə fərqli rəylərin mövcud olduğunu təfərrüatlandırır; bu rəylərə çox güman ki, müxtəlif mədəni kontekstlər təsir göstərib (müəllif "örtük" (veil) terminini ümumi mənada müvafiq İslam anlayışlarını ifadə etmək üçün istifadə edir).<ref name="Bucar49-58">Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 49-58</ref> | |||
O, belə yazır: "Erkən fiqh örtünməni namaz kontekstində müzakirə edirdi və ümumiyyətlə örtünməyə sosial status və fiziki təhlükəsizlik məsələsi kimi baxırdı". Daha sonra bu, orta əsr hüquqşünaslarının mərkəzi mövzusu deyildi, lakin onların əsaslandırmaları örtünmə ilə bağlı müasir müzakirələr üçün hələ də aktual olaraq qalır. Q. 24:31-də qeyd olunan və yuxarıda müzakirə edilən övrət (awra) anlayışına gəldikdə, əksəriyyətin rəyi (əsasən Maliki və Hənəfi görüşü) arvadın əllərinin və üzünün bura daxil edilməməsi idi; azlıq təşkil edən bir görüş isə Quranda bu barədə heç bir qeyd olmamasına baxmayaraq, gözləri istisna olmaqla hər yerin örtülməli olduğunu müdafiə edirdi, halbuki hədislər bunun erkən müsəlman icmaları üçün ümumi bir təcrübə olmadığını göstərir. Müasir sələfiliyə ilham verən İbn Teymiyyə (vəfatı miladi 1328) arvadın üzünün cəmiyyət içində örtülməli olduğunu demişdi ki, bu da sonradan Şafei və Hənbəli məktəblərinin rəsmi hüquqi mövqeyinə çevrildi. Hüquqşünaslar həmçinin övrət anlayışını adətən Quranda ayrıca qeyd olunan fitnə (fitnah) anlayışı ilə əlaqələndirirdilər. Bucar, müasir dövrdə bəzi yeni yaranan İslam hökumətlərinin də arqument kimi gətirdiyi bu baxışın nümunəsi olaraq görkəmli fəqih ən-Nəvəvinin (vəfatı 1278) sözlərindən iqtibas gətirir:{{Quote|al-Nawawi quoted by Elizabeth Bucar (transl. El Fadl)<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 56</ref>|Tanrı kişilərdə arvadlara qarşı istək, onlara baxmaq və onlardan zövq almaq arzusu yaratdığı üçün, arvadlar şər əməllərin cəlbedici görünməsini təmin edərək kişiləri günaha sövq etmələri baxımından şeytan kimidirlər. Buradan belə nəticəyə gəlirik ki, arvadlar zərurət olmadıqca kişilərin arasına çıxmamalıdırlar.}}Xaled Əbu Əl Fədl (vəfatı 1963) kimi bəzi müasir İslam hüquqşünasları bir arvadın övrətinin (awra) fitnə anlayışı və qeyri-qanuni cinsi əlaqənin qarşısının alınması ilə bu cür əlaqələndirilməsini tənqid etmişlər. O iddia edir ki, həya özlüyündə Quranın etik əmridir və müvafiq ayələr bunu fitnə ilə əlaqələndirmir. Orta əsr hüquqşünaslarının əlavə olaraq fitnəyə müraciət etməsi, potensial günahın məsuliyyətini kişilərdən arvadların üzərinə keçirmişdir (halbuki Q. 33:59-60-da arvadların həyasını pozduqlarına görə münafiqlər günahlandırılır). Üçüncüsü, hətta orta əsr hüquqşünasları bəzi istisnalara (məsələn, tarlalarda işləyən kölə (slave) arvadlara) icazə verdikləri üçün, o, qaydaların "mahiyyət etibarilə şəraitdən və kontekstdən asılı" olması qənaətinə gəlmişdir. 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində örtünməyə yenidən oyanan hüquqi maraq geniş debatlara və rəylərə səbəb olmuşdur.<ref name="Bucar49-58" /> | |||
Səudiyyə Ərəbistanı (2018-ci ildə baş örtüsü ilə bağlı hüquqi tələbi ləğv edənə qədər), Əfqanıstan və İran örtünmə ilə bağlı qanunlarını müvafiq olaraq Hənbəli, Hənəfi və Şiə Cəfəri fiqh məktəblərinə əsaslandırırlar.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 65-66</ref> | |||
== Hicabın irəli sürülən faydaları və onlara qarşı müasir tənqidlər == | |||
[[File:Hijab propaganda billboard.jpg|thumb|Tehranda "hicab təhlükəsizlikdir" yazılmış reklam lövhəsi]]Bukar, hicab üçün ifadə edilmiş üç növ ənənəvi və müasir məqsədi kateqoriyalara ayırır. Birincisi, o, mənəvi xarakterin (həya, utancaqlıq) qurulması vasitəsi və təqvaya gedən bir yol kimi görülürdü, çünki onu taxmağa başlamaq asan bir iş deyil. Təkrarlandıqca, zaman keçdikcə bir qadın onu taxmamaq fikrindən belə narahatlıq duyar. Həqiqətən də əlavə etmək olar ki, keçmiş müsəlman qadınlar adətən ilk dəfə hicabsız evdən çıxmağın müəyyən bir cəsarət tələb etdiyini təsvir edirlər. İkincisi, onun zina (qeyri-qanuni cinsi fəaliyyət) ilə nəticələnə biləcək uyğunsuz istəklərin qarşısını almaq faydası olduğu və qadının cazibədarlığı əri üçün qorunduğu üçün nikah bağını gücləndirdiyi deyilir. Nəhayət, o, cəmiyyətdə nəzarətdən çıxan cinsi meyilləri tənzimləmək və qarşısını almaq üçün sosial məqsəd daşıyan bir vasitə kimi görülür. Bu son kateqoriyadakı arqumentlər dörd tipdədir: 1) kişilərin daimi ehtiraslanmasının qarşısını alır, sosial ləyaqəti və dinc cəmiyyəti qoruyur; 2) kişilərin diqqətinin yayılmasını azaldaraq təhsil və iqtisadi məhsuldarlığı dəstəkləyir; 3) hər bir ictimai məkanı mənəvi cəhətdən təhlükəsiz zonaya çevirərək qadınların cəmiyyətdə daha tam iştirakına imkan verir; və 4) qərbləşmə təsirinə qarşı bir sipər rolunu oynayır.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 19-23</ref> | |||
Bukar, hicab üçün gətirilən bu cür arqumentləri tənqid edən müsəlman simalardan nümunələr verir. Bəzi islahatçılar və mütərəqqi düşüncəli şəxslər hicabı metaforik olaraq nəfsi qorumaq və təvazökar davranış prinsipi kimi şərh ediblər. Digər müsəlman tənqidçilər qeyd ediblər ki, örtünmək istəkləri boğmaq üçün kifayət deyil və müasir kontekstdə hətta "qadağan olunmuş" olana qarşı marağı stimullaşdıra bilər. Başqaları isə icbari örtünməni mənəvi seçim imkanını aradan qaldırdığı üçün tənqid edirlər.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', p. 24</ref> Dünyəvi müşahidəçilər əlavə edə bilərlər ki, hicab lehinə gətirilən arqumentlərin çoxu, nikahdan kənar (və ya keçmişdə köləlik daxilində) cinsi fəaliyyətin qadağan edilməli və bu riskin azaldılmalı olduğu mühafizəkar bir mənəvi nizamı ön şərt olaraq qəbul edir. | |||
Bəzi tənqidçilər iddia edirlər ki, əgər hicab qadınları cinsi təcavüzdən qorumaq məqsədi daşıyırsa, bu funksiyanı yerinə yetirməkdə tamamilə uğursuzluğa düçar olur. Qadınların mütləq əksəriyyətinin hicab qaydalarına əməl etdiyi İslam ölkələrində, xüsusən də Misir nümunəsində olduğu kimi, qadınların hər növ cinsi azğınlığa məruz qalma dərəcəsinin ən yüksək olduğu müəyyən edilmişdir.<ref>See [https://timep.org/commentary/analysis/sexual-harassment-laws-in-egypt-does-stricter-mean-more-effective/ Sexual Harassment Laws in Egypt: Does Stricter Mean More Effective?] by Habiba Abdelaal, The Tahrir Institute for Middle East Policy - December 2021</ref><ref>Manar Ammar - [{{Reference archive|1=http://www.bikyamasr.com/77158/sexual-harassment-and-pedophilia-await-egyptian-girls-outside-schools/|2=2012-09-14}} Sexual harassment awaits Egyptian girls outside schools] - Bikya Masr, September 10, 2012</ref> Hicaba əməl olunmasının bütün ölkə boyu ciddi şəkildə məcburi tətbiq edildiyi Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar dünyada ən yüksək zorlama hallarından biri ilə qarşılaşırlar.<ref>{{cite web|url= http://womanstats.wordpress.com/2013/01/16/the-high-rape-scale-in-saudi-arabia/|title= The High Rape-Scale in Saudi Arabia|publisher= WomanStats Project (blog)|author= |date= January 16, 2013|archiveurl= http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwomanstats.wordpress.com%2F2013%2F01%2F16%2Fthe-high-rape-scale-in-saudi-arabia%2F&date=2013-07-13|deadurl=no}}</ref> | |||
== Ömər və hicab ayəsinin (Quran 33:53) nazil olması == | |||
Ənəs bin Malikdən rəvayət olunan hədisdə onun hicab ayəsinin nazil olmasına necə şahidlik etdiyi təsvir olunur. Həmçinin bax: {{Muslim||1428a|reference}}{{Quote|{{Bukhari|||4792|darussalam}}|Ənəs bin Malikdən rəvayət olunur: | |||
"Hicab (əl-Hicab) ayəsini insanlar arasında ən yaxşı mən bilirəm. Allahın Rəsulu (s.a.v) Zeynəb bint Cəhş ilə evləndikdə, Zeynəb onunla evdə idi. Peyğəmbər (s.a.v) yemək hazırlatdı və insanları (yeməyə) dəvət etdi. Onlar (yeməyi bitirdikdən sonra) əyləşib söhbət etməyə başladılar. Peyğəmbər (s.a.v) çölə çıxdı və bir neçə dəfə geri qayıtdı, lakin onlar hələ də oturub söhbət edirdilər. Beləliklə, Allah bu ayəni nazil etdi: 'Ey iman gətirənlər! Sizə yeməyə icazə verilməyincə Peyğəmbərin evlərinə girməyin, (həm də gəlib) yeməyin bişməsini gözləməyin... Onlardan (Peyğəmbərin zövcələrindən) bir şey istədikdə, pərdə (hicab) arxasından istəyin.' (33:53). Beləliklə, pərdə çəkildi və insanlar getdilər."}}Aşağıda ətraflı qeyd edildiyi kimi, Ömər tərəfindən Məhəmmədin arvadları ilə bağlı göstərilən təzyiqlər barədə ayənin nazil olmasına gətirib çıxaran bir qədər fərqli rəvayət və ya zəmin məlumat verilir. | |||
=== Ömər bin əl-Xəttabın Səvdəni izləməsi === | |||
Ən mötəbər hədis toplusu olan Səhih əl-Buxaridə yer alan hədislərə görə, hicab ayəsinin ([https://quran.az/33/53 Quran 33:53]) nazil olmasına gətirib çıxaran hadisələr silsiləsi aşağıdakı kimi olmuşdur: Əvvəlcə Ömər dəfələrlə Məhəmməddən Allahın qadınların örtünməsi ilə bağlı Quran ayələri nazil etməsini istədi. Daha sonra, Məhəmməd tərəfindən belə bir vəhy gəlmədikdə, Ömər bir gecə çölə çıxdı və [[Məhəmmədin evlilikləri|Məhəmmədin arvadlarından]] birini təbii ehtiyacını qarşılamaq üçün bayıra çıxarkən izlədi. Həmin zövcənin Səvdə bint Zəm'a olduğunu müəyyən edərək, onu adı ilə çağırdı və qeyd etdi ki, onu bu çətin vəziyyətdə tanımağı bacarıb. Bundan sonra Səvdə, ehtimal ki, hadisədən utanaraq evə qayıtdı və baş verənləri Məhəmmədə xəbər verdi; nəticədə, nəhayət hicab ilə bağlı ayələr nazil oldu. | |||
Qeyd edək ki, Səhih əl-Buxari tərcüməçisinin hədislərin sonunda hicabı "gözlər istisna olmaqla, bədənin tam örtülməsi" kimi müəyyən etməyə çalışan şərhi ərəbcə mətndə yoxdur. Bundan əlavə, ərəbcə mətndə bu hədislərdə hicab "ayələri" (cəm halda) deyil, ən çox hicab "ayəsi" (tək halda) qeyd olunur. Bu, Məhəmmədin zövcələrinin ictimai nəzərlərdən gizlədilməsinə aid olan Q. 33:53-ə istinad edir (bu, aşağıdakı növbəti bölmədəki əlaqəli hədislərlə daha aydın görünür).{{quote |{{Bukhari|||146|darussalam}}|Aişədən rəvayət olunur: | |||
Peyğəmbərin arvadları gecələr təbii ehtiyaclarını qarşılamaq üçün əl-Mənasiyə (Mədinədəki Baqi qəbiristanlığı yaxınlığında geniş, açıq bir yer) gedərdilər. Ömər Peyğəmbərə: "Qoy arvadların örtünsünlər",— deyərdi, lakin Allahın Rəsulu bunu etməzdi. Bir gecə Peyğəmbərin arvadı Səvdə bint Zəm'a işa (yatsı) vaxtı çölə çıxdı; o, ucaboylu bir qadın idi. Ömər ona müraciət edərək: "Səni tanıdım, ey Səvdə!"— dedi. O, bunu əl-Hicab ayələrinin (müsəlman qadınların örtünməsi) nazil olmasını çox istədiyi üçün demişdi. Beləliklə, Allah "əl-Hicab" ayələrini (gözlər istisna olmaqla bədənin tam örtülməsini) nazil etdi.}}{{quote |{{Bukhari|||6240|darussalam}}|Aişədən (Peyğəmbərin arvadı) rəvayət olunur: | |||
Ömər bin əl-Xəttab Allahın Rəsuluna: "Qoy arvadların örtünsünlər",— deyərdi, lakin o, bunu etməzdi. Peyğəmbərin arvadları gecələr təbii ehtiyaclarını qarşılamaq üçün yalnız əl-Mənasiyə çıxardılar. Bir dəfə Zəm'anın qızı Səvdə çölə çıxdı; o, ucaboylu bir qadın idi. Ömər bin əl-Xəttab bir məclisdə olarkən onu gördü və: "Səni tanıdım, ey Səvdə!"— dedi. Ömər bunu örtünmə (qadınların örtünməsi) ilə bağlı bəzi ilahi əmrlərin gəlməsini çox istədiyi üçün demişdi. Beləliklə, Allah örtünmə ayəsini (əl-Hicab; gözlər istisna olmaqla bədənin tam örtülməsini) nazil etdi. (Bax: Hədis № 148, Cild 1)}}{{quote| {{Muslim||2170d|reference}}|Aişə rəvayət edir ki, Allahın Rəsulunun (sallallahu aleyhi və səlləm) arvadları gecənin qaranlığında təbii ehtiyaclarını qarşılamaq üçün (Mədinənin kənarındakı) açıq sahələrə çıxardılar. Ömər bin əl-Xəttab: "Allahın Rəsulu, arvadlarından örtünməsini istə",— deyərdi, lakin Allahın Rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) bunu etməzdi. Bir gecə qaranlıqda Allahın Rəsulunun (sallallahu aleyhi və səlləm) arvadı, Zəm'anın qızı Səvdə çölə çıxdı. O, uca boylu bir qadın idi. Ömər: "Səvdə, səni tanıdıq",— deyə onu səslədi. (O, bunu örtünməyə dair ayələrin nazil olacağı ümidi ilə etmişdi.) Aişə dedi: "Bundan sonra Uca və Şanlı Allah örtünməyə dair ayələri nazil etdi".}} | |||
==== Allah Ömərlə razılaşır ==== | |||
Səvdə ilə bağlı baş vermiş hadisədən və Ömərin Məhəmmədə verdiyi tövsiyələrin vəhydən birbaşa əvvəl gəldiyi bir sıra digər hadisələrdən sonra, Ömər bir çox hallarda Allahın onunla razılaşmaq üçün gəldiyini (vəhy göndərdiyini) bəyan etmişdir. | |||
Qeyd edək ki, aşağıdakı hədislərin tərcüməsi qeyri-dəqiqdir. Bu hədislərin ərəbcə mətni cəm deyil, tək halda "örtük" (hicab) və tək halda "ayə" sözünə istinad edir; yəni, bu hədisin müxtəlif versiyaları ziyarətçilər ilə Məhəmmədin arvadları arasındakı pərdəyə (əl-hicab) aid olan Quran 33:53 ayəsinin nazil olmasına işarə edir.{{quote | {{Bukhari|||4483|darussalam}}|Ənəsdən rəvayət olunur: | |||
Ömər dedi: "Üç şeydə Allahla razılaşdım" və ya "Rəbbim üç şeydə mənimlə razılaşdı. Mən dedim: 'Ey Allahın Rəsulu! Kaş ki, İbrahimin məqamını namazgah edəydin.' Həmçinin dedim: 'Ey Allahın Rəsulu! Sənin yanına yaxşı və pis insanlar gəlir! Kaş ki, möminlərin analarına örtünməyi əmr edəydin.' Beləliklə, əl-Hicab (yəni qadınların örtünməsi) haqqında ilahi ayələr nazil oldu. Öyrəndim ki, Peyğəmbər bəzi arvadlarını məzəmmət edib; mən də onların yanına daxil olub dedim: 'Ya (Peyğəmbəri narahat etməyi) dayandırmalısınız, ya da Allah Öz Rəsuluna sizdən daha xeyirli arvadlar verəcək.' Onun arvadlarından birinin yanına gəldikdə, o mənə dedi: 'Ey Ömər! Allahın Rəsulunun öz arvadlarına nəsihət edəcək bir şeyi yoxdurmu ki, sən onlara nəsihət etməyə çalışırsan?'" Bunun üzərinə Allah bu ayəni nazil etdi: | |||
"Əgər o sizi boşasa, ola bilsin ki, Rəbbi ona sizin əvəzinizə sizdən daha yaxşı, müsəlman (Allaha təslim olan) arvadlar versin..." (66:5)}}{{quote |{{Bukhari|||4790|darussalam}}|Ömərdən rəvayət olunur: | |||
Mən dedim: "Ey Allahın Rəsulu! Sənin yanına yaxşı və pis insanlar daxil olur, ona görə də təklif edirəm ki, möminlərin analarına (yəni arvadlarına) örtünməyi (hicab gözləməyi) əmr edəsən." Bundan sonra Allah əl-Hicab ayələrini nazil etdi.}}{{quote | {{Muslim||2399|reference}}|İbn Ömər, Ömərin belə dediyini rəvayət edir: "Rəbbim üç məqamda mənimlə (mənim hökmlərimlə) razılaşdı. İbrahimin məqamı, örtünmə (hicab) və Bədr əsirləri məsələsində."}} | |||
==== Ömər payı artırır ==== | |||
Ömərin Məhəmmədin arvadlarının örtünməsi ilə bağlı istəyi yerinə yetirildikdən sonra, o, hədəf olaraq geyim tələblərinin qadınların tamamilə tanınmaz hala gəlməsi dərəcəsinə qədər artırılmasını qarşısına məqsəd qoydu. Bu məqsədlə, Səvdə təbii ehtiyacını qarşılamaq üçün bayıra çıxarkən Ömər yenidən onu izlədi; bu dəfə ona bildirdi ki, "kök və iri cüssəli qadın" olduğu üçün yeni vacib edilmiş örtük (hicab) onun kimliyini gizlətməyə kifayət etmir. Yenidən utandırılan Səvdə evə qayıdaraq baş verənlər barədə Məhəmmədə məlumat verdi. Həmin vaxt bir tikə ət yeyən və görünür, bu müdaxilədən narahat olan Məhəmməd dərhal Allahdan vəhy aldı; bu vəhy Səvdəyə Ömərin bu dəfəki tələblərinin qarşılanmayacağını bildirirdi. Müvafiq olaraq, Səvdəyə məlumat verildi ki, Ömərin narahat etməsinə baxmayaraq, onun təbii ehtiyaclarını qarşılamaq üçün bayıra çıxmasına icazə veriləcək.{{quote |{{Bukhari|||4795|darussalam}}|Aişədən rəvayət olunur: | |||
Səvdə (Peyğəmbərin arvadı) (bütün müsəlman qadınlar üçün) örtünmək (hicab) vacib edildikdən sonra təbii ehtiyacını qarşılamaq üçün çölə çıxdı. O, kök və iri cüssəli bir qadın idi və onu əvvəllər tanıyan hər kəs tanıya bilirdi. Ömər bin əl-Xəttab onu gördü və dedi: "Ey Səvdə! Allaha and olsun ki, sən özünü bizdən gizlədə bilmirsən; ona görə də çölə çıxarkən tanınmamaq üçün bir yol düşün." Allahın Rəsulu mənim evimdə şam yeməyi yeyərkən və əlində ətli bir sümük varkən Səvdə geri qayıtdı. O, içəri girib dedi: "Ey Allahın Rəsulu! Təbii ehtiyacımı qarşılamaq üçün çölə çıxmışdım, Ömər mənə belə-belə dedi." O anda Allaha ona (Peyğəmbərə) vəhy göndərdi; vəhy halı bitdikdə sümük hələ də onun əlində idi, onu yerə qoymamışdı. O, (Səvdəyə) belə dedi: "Sizə (qadınlara) ehtiyaclarınız üçün çölə çıxmağa icazə verildi."}}{{quote | {{Muslim||2170a|reference}}|Aişə rəvayət edir ki, Səvdə (Allah ondan razı olsun) qadınlar üçün örtünmə (hicab) buyurulduqdan sonra belə, təbii ehtiyacını qarşılamaq üçün (çölə) çıxmışdı. O, iri cüssəli, qadınlar arasında boyu ilə seçilən bir xanım idi və onu tanıyan kəsdən özünü gizlədə bilmirdi. Ömər bin əl-Xəttab onu gördü və dedi: "Səvdə, Allaha and olsun ki, sən bizdən gizlənə bilmirsən. Ona görə də çölə çıxanda diqqətli ol." Aişə dedi: "Səvdə geri döndü. Allahın Rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) həmin vaxt mənim evimdə şam yeməyi yeyirdi və əlində bir sümük var idi. Səvdə gəlib dedi: 'Ey Allahın Rəsulu, mən çölə çıxdım və Ömər mənə belə-belə dedi'." Aişə rəvayət edir: "Peyğəmbərə vəhy gəldi və sonra vəhy halı bitdi; sümük hələ də onun əlində idi, onu yerə qoymamışdı və o dedi: 'Ehtiyaclarınız üçün çölə çıxmağınıza sizə icazə verildi'."}}Başqa bir hədisdə Ömərin hicab (pərdə) hökmünü Məhəmmədin evindəki arvadlarından başqa digər qadınlara da necə tətbiq etməyə çalışdığı qeyd olunur (eyni rəvayət {{Bukhari|||6085|darussalam}}-də də yer alır).{{Quote|{{Muslim||2396|reference}}|Səd b. Vəqqas rəvayət edir ki, bir neçə Qureyş qadını Allahın Rəsulu (ﷺ) ilə söhbət edərkən və səslərini onun səsindən yuxarı qaldırarkən, Ömər içəri girmək üçün icazə istədi. Ömər icazə istəyəndə onlar ayağa qalxıb tələsik pərdə arxasına keçdilər. Allahın Rəsulu (ﷺ) gülümsəyərək ona icazə verdi. Bunun üzərinə Ömər dedi: | |||
"Ey Allahın Rəsulu, Allah səni ömür boyu xoşbəxt eləsin." Allahın Rəsulu (ﷺ) buyurdu: "Yanımda olan bu qadınlara təəccüblənirəm; sənin səsini eşidən kimi dərhal pərdə arxasına keçdilər." Bunun üzərinə Ömər dedi: "Ey Allahın Rəsulu, səndən qorxmaları onların daha çox haqqıdır." Sonra Ömər (qadınlara müraciətlə) dedi: "Ey özlərinin düşməni olanlar, məndən qorxursunuz, amma Allahın Rəsulundan (ﷺ) qorxmursunuz?" Onlar dedilər: "Bəli, sən Allahın Rəsulu (ﷺ) ilə müqayisədə sərt və rəhmsizsən." Bunun üzərinə Allahın Rəsulu (may peace be upon him) buyurdu: "Canım əlində Olana and olsun ki, əgər şeytan yolda səninlə qarşılaşsaydı, mütləq sənin yolundan fərqli bir yola üz tutardı."}} | |||
=== Ömər azad qadınlar kimi cilbab geyindiyi üçün bir kölə qadını vurdu === | |||
Bir rəvayət Ömərin kəskin fikirlərini, həmçinin ümumilikdə mömin qadınların özlərini (digərlərindən) fərqləndirmələri və narahat edilməmələri üçün cilbab geyinmələrinin buyurulduğu [https://quran.az/33/59 Quran 33:59] ayəsinin mövzusu ilə əlaqələndirir.{{Quote|1=[https://archive.org/details/FP152371/04_152374/page/n353/mode/1up?view=theater Musannaf Ibn Abi Shaybah 6382 and 6383] (hər ikisi [https://archive.org/details/WAQ25781WAQ/erwaa6/page/n201/mode/2up?view=theater by al-Albani] və [https://archive.org/details/FP152371/04_152374/page/n353/mode/1up?view=theater by Sa'd al Shathri] tərəfindən səhih kimi dəyərləndirilib)|2=Ənəs ibn Malikdən rəvayət olunur: | |||
Ömər örtük (hicab) taxmış bir kölə qadın gördü və onu vurdu. O dedi: "Azad qadınlara bənzəmə."<BR /><BR /> | |||
Ənəs ibn Malikdən rəvayət olunur: | |||
Bir kölə qadın Ömər ibn əl-Xəttabın yanına gəldi. Ömər onu mühacirlərdən və ya ansardan bəziləri vasitəsilə tanıyırdı. Qadın onu örtən bir cilbab (üst geyimi) geyinmişdi. Ömər ondan soruşdu: "Sən azad edilmisən?" Qadın: "Xeyr,"— dedi. Ömər dedi: "Bəs bu cilbab nədir? Onu başından aşağı sal. Cilbab yalnız mömin qadınlar arasından olan azad qadınlar üçündür." Qadın tərəddüd etdi. Buna görə də Ömər qamçı ilə onun üzərinə gəldi və o, örtüyü başından atana qədər başına vurdu.}} | |||
== Hicab bir pərdə və ya fiziki maneə kimi == | |||
Ərəbcə yenə də hicab adlandırılan digər bir örtünmə növü isə fiziki maneələr vasitəsilə həyata keçiriləndir. Yuxarıda [https://quran.az/33/53?t=4 Quran 33:53] ayəsi ilə bağlı müzakirə edildiyi kimi, bu terminin ilkin mənası da məhz bu idi. İslam hüquq məktəbləri (məzhəblər) fərdi geyim forması olan hicaba əlavə olaraq fiziki maneələrin vacibliyi və istifadəsi barədə fərqli fikirlərdə olsalar da, fiziki maneələrin tətbiqi İslam dünyasının böyük hissəsində istisnadan ziyada bir qayda halını almışdır və hətta Qərbdəki diaspor mühitlərində də tez-tez qarşıya çıxır. | |||
Kişi və qadınların bir arada olduğu hər yerdə fiziki maneələrin ümumi tətbiqinə əlavə olaraq, daha spesifik bir təcrübə olan "ev hicabı" da mövcuddur. Evə gələn kişi və qadın qonaqların ayrılması ideyası həm Məhəmmədin evindəki bu təcrübəni təsvir edən hədis rəvayətlərindən, həm də Quran 33:53 ayəsindəki buna dair işarədən qaynaqlanır. Hədislərə görə, "ev hicabı" ilə bağlı ayrıca vəhy də müəyyən bir vəziyyətdən ilhamlanaraq nazil olmuşdur. Burada söhbət ondan gedir ki, Məhəmmədin qonaqları var idi və o, qonaqların şam yeməyindən sonra onun arvadları ilə söhbət etmək üçün ləngimələrindən narahat olmuşdu.{{quote |{{Bukhari|||4791|darussalam}}; see also {{Bukhari|||4792|darussalam}}|Ənəs bin Malikdən rəvayət olunur: | |||
Allahın Rəsulu Zeynəb bint Cəhş ilə evlənəndə insanları yeməyə dəvət etdi. Onlar yemək yedilər və oturub söhbət etməyə davam etdilər. Sonra Peyğəmbər sanki qalxmağa hazırlaşırmış kimi (onlara işarə etdi), lakin onlar qalxmadılar. O, (onun bu hərəkətinə reaksiya olmadığını) görəndə ayağa qalxdı, oturan üç nəfərdən başqa digərləri də ayağa qalxdılar. Peyğəmbər evinə girmək üçün geri qayıtdı, lakin yenidən uzaqlaşdı. Sonra həmin şəxslər də getdilər, bunun üzərinə mən yola düşüb Peyğəmbərin yanına getdim ki, onların getdiyini ona xəbər verim; o da gəlib evinə girdi. <b>Mən də onunla birlikdə içəri girmək istədim, lakin o, mənimlə özü arasına bir pərdə çəkdi. Sonra Allah bu ayəni nazil etdi: </b> | |||
<b>"Ey iman gətirənlər! Peyğəmbərin evlərinə daxil olmayın..." (33:53)</b>}}{{quote |{{Bukhari|||4793|darussalam}}; see also {{Bukhari|||4794|darussalam}} & {{Bukhari|||5166|darussalam}}|Ənəsdən rəvayət olunur: | |||
Peyğəmbərin Zeynəb bint Cəhş ilə evlənməsi münasibətilə çörək və ətdən ibarət ziyafət verildi. İnsanları (ziyafətə) dəvət etmək üçün mən göndərildim, beləcə insanlar (qrup-qrup) gəlməyə başladılar; onlar yeyib sonra gedirdilər. Başqa bir qrup gəlir, yeyir və gedirdi. Beləliklə, dəvət edəcək heç kəs tapmayana qədər insanları çağırmağa davam etdim. Sonra dedim: "Ey Allahın Peyğəmbəri! Dəvət etməyə heç kimi tapmıram." O buyurdu: "Qalan yeməyi yığışdırın." Sonra üç nəfərlik bir qrup evdə qalıb söhbət etməyə başladı. Peyğəmbər çıxıb Aişənin otağına tərəf getdi və dedi: "Allahın salamı və rəhməti üzərinizə olsun, ey ev əhli!" Aişə cavab verdi: "Allahın salamı və rəhməti sənin də üzərinə olsun. Zövcəni necə gördün? Allah sənə bərəkət versin." Sonra o, digər bütün arvadlarının otaqlarına getdi və onlara Aişəyə dediklərini dedi, onlar da ona Aişənin dediyi kimi cavab verdilər. Sonra Peyğəmbər geri döndü və həmin üç nəfərin hələ də evdə oturub söhbət etdiyini gördü. Peyğəmbər çox utancaq bir insan idi, <b>ona görə də (ikinci dəfə) çölə çıxdı və Aişənin otağına tərəf getdi. İnsanların getdiyini ona xəbər verib-vermədiyimi xatırlamıram. Beləliklə, o geri döndü və qapıdan içəri girən kimi mənimlə özü arasına pərdə çəkdi və bundan sonra Hicab ayəsi nazil oldu.</b>}}{{quote | {{Bukhari|||6238|darussalam}}|Ənəs bin Malikdən rəvayət olunur: | |||
Peyğəmbər Mədinəyə hicrət etdiyi vaxt onun on yaşı var idi. O əlavə etdi: "Mən on il (ömrünün son hissəsində) Allahın Rəsuluna xidmət etdim və Hicab əmrinin (Peyğəmbərə) hansı hadisə üzərinə nazil olduğu barədə insanlardan daha çox məlumatlıyam. Ubey bin Kəb bu barədə məndən soruşardı. Bu, (ilk dəfə) Allahın Rəsulunun Zeynəb bint Cəhş ilə evlənməsi zamanı nazil olmuşdur. Səhər tezdən Peyğəmbər onunla təzə bəy idi və insanları dəvət etdi; onlar yeməklərini yeyib getdilər, lakin onlardan bir qrup Allahın Rəsulunun yanında qaldı və oturuşlarını uzatdılar. Allahın Rəsulu ayağa qalxıb çölə çıxdı, mən də onunla birlikdə Aişənin otağının qapı ağzına qədər getdim. Allahın Rəsulu həmin insanların artıq getdiyini zənn edib geri döndü, mən də onunla bərabər geri döndüm; o, Zeynəbin yanına daxil olanda onların hələ də orada oturduğunu və hələ getmədiklərini gördü. Peyğəmbər yenidən çölə çıxdı, mən də onunla birlikdə Aişənin otağının qapı ağzına qədər getdim, sonra o, həmin insanların artıq getmiş olmalı olduqlarını düşünüb geri döndü, mən də onunla birlikdə döndüm və gördüm ki, həmin adamlar artıq gediblər. <b>Həmin vaxt Hicabla bağlı ilahi ayə nazil oldu və Peyğəmbər mənimlə özü (ailəsi) arasına bir pərdə çəkdi.</b>"}} | |||
== Həmçinin bax == | |||
{{Translation-links-azerbaijani|[[Hijab|İngilis]]}} | |||
== Xarici keçidlər == | |||
* [https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2016/04/13/why-dress-codes-cant-stop-sexual-assault/ Nəyə görə geyim qaydaları cinsi təcavüzün qarşısını ala bilmir] - Washington Post (ingiliscə) | |||
== İstinadlar == | == İstinadlar == | ||
<references /> | |||
[[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]] | |||