Aişənin yaşı: Difference between revisions

Aişənin yaşı (view source)

Revision as of 13:40, 13 March 2026

4,311 bytes added , Yesterday at 13:40

→‎İraqdakı Hişamın rəvayətlərinə istinad edilməsi

(View all pending changes)

[pending revision]

Qorqud

85

edits

@@ Line 123: / Line 123: @@
 Şeyx Həddad, bu rəvayətlərin əksəriyyətinin yalnız Hişam tərəfindən nəql edilməsi ilə bağlı etiraza belə cavab vermişdir: "Bunu birbaşa Aişədən rəvayət edən on birdən çox Tabein nümayəndəsini (nüfuzlu şəxsi) yoxlayın; hələ eyni xəbəri rəvayət edən digər böyük Səhabələri və ya Aişədən başqasından rəvayət edən digər böyük Tabeinləri saymıram."<ref name="Haddad" />
-Eynilə, bu məlumatın mədinəlilər tərəfindən rəvayət edilməməsi ilə bağlı etiraza gəlincə, Şeyx Həddad belə cavab vermişdir:{{Quote|<ref name="Haddad" />|əz-Zühri də bunu Urvədən, o da Aişədən rəvayət edir; hər ikisi böyük Mədinəli alim olan Abdullah ibn Zəkvan da eyni şəkildə rəvayət edir. Həmçinin, "Müsnəd"də və İbn Sədin "Təbaqat"ında bunu ondan (Aişədən) nəql edən Tabein Yəhya əl-Ləxmi də belədir. Mədinənin yeddi imamından biri olan İmam əl-Qasım ibn Məhəmməddən, o da Aişədən rəvayət edən Əbu İshaq Səd ibn İbrahim də həmçinin. Bu hadisəyə dair bütün rəvayətlər nəql edilmişdir. Yuxarıda qeyd olunan dörd Mədinəli Tabein ravisinə əlavə olaraq, Xorasandan Süfyan ibn Üyeynə və Fələstinin Təbəriyyə şəhərindən Abdullah ibn Məhəmməd ibn Yəhya da bunu rəvayət edirlər.}}
+Eynilə, bu məlumatın mədinəlilər tərəfindən rəvayət edilməməsi ilə bağlı etiraza gəlincə, Şeyx Həddad belə cavab vermişdir:{{Quote|<ref name="Haddad" />|əz-Zühri də bunu Urvədən, o da Aişədən rəvayət edir; hər ikisi böyük Mədinəli alim olan Abdullah ibn Zəkvan da eyni şəkildə rəvayət edir. Həmçinin, "Müsnəd"də və İbn Sədin "Təbaqat"ında bunu ondan (Aişədən) nəql edən Tabein Yəhya əl-Ləxmi də belədir. Mədinənin yeddi imamından biri olan İmam əl-Qasım ibn Məhəmməddən, o da Aişədən rəvayət edən Əbu İshaq Səd ibn İbrahim də həmçinin. Bu hadisəyə dair bütün rəvayətlər nəql edilmişdir. Yuxarıda qeyd olunan dörd Mədinəli Tabein ravisinə əlavə olaraq, Xorasandan Süfyan ibn Üyeynə və Fələstinin Təbəriyyə şəhərindən Abdullah ibn Məhəmməd ibn Yəhya da bunu rəvayət edirlər.}}Lakin yuxarıda müzakirə edildiyi kimi, bu etiraz məsələsində revizionistlər müasir akademik elmin dəstəyinə sahibdirlər; bu tədqiqatlar göstərir ki, Aişənin evlilik yaşını dəqiqləşdirən hədislərin erkən Mədinə ötürmələri saxta isnadlara (uydurma rəvayət zəncirlərinə) malikdir və əslində bu məlumat ilk dəfə Hişam İraqa köçdükdən sonra onun tərəfindən dövriyyəyə buraxılmış, oradan isə digər bölgələrə yayılmışdır. Digər tərəfdən, Hişamın atası (Aişənin bacısı oğlu Urvə b. əz-Zübeyr) tərəfindən sonuncu Əməvi sarayına göndərildiyini rəvayət etdiyi məktublardan birində Aişənin nikah və zifaf (evliliyin tamamlanması və ya cinsi əlaqə) yaşından bəhs edilir ki, bu məktubun Urvənin tələbəsi əz-Zühri tərəfindən də bilindiyi görünür. Bundan əlavə, Aişənin nikahı ilə zifafı arasındakı üç illik fərq haqqında bir rəvayətin hələ əz-Zühri Mədinədə olarkən onun tərəfindən nəql edildiyi məlumdur. Təfərrüatlar üçün yuxarıdakı akademik baxışların müzakirə olunduğu bölməyə baxın.
+=== "Əl-Qəmər" surəsinin nazil olma vaxtı ===
+Bu arqument Səhih Buxaridəki bir hədisə söykənir; həmin hədisdə Aişə izah edir ki, Quranın "əl-Qəmər" surəsi nazil olanda o, "oyun oynayan bir qız uşağı" (cariyətun əl-əbu - لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ) idi.<ref>Yusif bin Mahik rəvayət edir: Mən möminlərin anası Aişənin evində idim. O dedi: "Xeyr, saat (qiyamət günü) onlara vəd olunmuş vaxtdır; o saat daha dəhşətli və daha acıdır" (54:46) ayəsi Məkkədə Məhəmmədə (s) nazil olanda mən hələ oyun oynayan balaca bir qız uşağı idim.  {{Bukhari|||4876|darussalam}} (daha çox məzmun əldə etmək üçün bax: ({{Bukhari|||4993|darussalam}})</ref> Bu surənin hicrətdən (təxminən miladi 622-ci il) doqquz il əvvəl nazil olduğuna dair təxmini hesablamaya əsasən, bəziləri belə bir nəticəyə gəlirlər ki, bu fakt Aişənin digər hədislərdə iddia ediləndən daha böyük olduğunu göstərir.
+Lakin "əl-Qəmər" surəsinin nazil olmasının dəqiq tarixi məlum deyil. İbn Həcər, Mövdudi və digər ənənəvi baxış tərəfdarları bu surənin hicrətdən 5 il əvvəl (miladi təxminən 617-618-ci illər) nazil olduğunu qeyd etmişlər.<ref>Mətndə bəhs edilən Şəqqul-Qəmər (ayının parçalanması) hadisəsi bu surənin nazil olma vaxtını dəqiq müəyyən edir. Hədis alimləri və müfəssirlər bu hadisənin Peyğəmbərin Mədinəyə hicrətindən təxminən beş il əvvəl Məkkədə, Mina vadisində baş verdiyi barədə həmfikirdirlər.
+— Seyid Əbül Əla Mövdudi, "Təfhimul-Quran"</ref> Zahid Əziz bu surənin hicrətdən 6 il əvvəl nazil olduğunu bildirdi.<ref>"Ay" (əl-Qəmər) surəsi, yəni əlli dördüncü surə nazil olanda o, oyun oynayan bir qız idi və o zaman nazil olan müəyyən ayələri yadda saxlamışdı. İndi isə əlli dördüncü surə şübhəsiz ki, Dəvətin (Peyğəmbərliyin) altıncı ilindən əvvəl nazil olmuşdur. Zahid Əziz</ref> Alternativ olaraq, bu surənin hicrətdən 9 il əvvəl nazil olduğunu iddia edən heç bir mötəbər mənbə yoxdur. Şeyx Həddad bunu təsdiqləyir və iddia edir ki, "əl-Qəmər" surəsinin nazil olması ilə bağlı ənənəvi təxmin Aişənin doqquz yaşında olması ilə uyğundur.{{Quote|<ref name="Haddad" />|Hədis imamları, sirə tarixçiləri və Quran müfəssirləri ayın parçalanması hadisəsinin Allahın Peyğəmbərinin (ona xeyir-dua və salam olsun) Mədinəyə hicrətindən təxminən beş il əvvəl baş verdiyi barədə həmfikirdirlər. Beləliklə, anamız Aişənin hicrətdən yeddi-səkkiz il əvvəl doğulduğu təsdiqlənir; onun hicrətdən beş il əvvəl "cariyə" və ya balaca bir qız olması ilə bağlı sözlər isə "əl-Qəmər" surəsi nazil olan vaxt yaşının 2 və ya 3 radələrində olması faktı ilə üst-üstə düşür. İki yaşlı uşaq körpə deyil. İki yaşlı uşaq ora-bura qaça bilir ki, "cariyə" sözünün mənası da elə budur. "Ekspertlərin rəylərinə" gəlincə, onlar nikah yaşında 6 və ya 7, birgə yaşayış (zifaf) yaşında isə 9 rəqəmi üzərində ittifaq edirlər.}}
 == İstinadlar ==