147
edits
Hicab: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
→Quranda
| [checked revision] | [pending revision] |
No edit summary |
|||
| Line 17: | Line 17: | ||
=== Quran 33:53 === | === Quran 33:53 === | ||
[https://quran.az/33/53 Əhzab surəsi 53-cü] ayədə Məhəmməd evini ziyarət edənlərin onun həyat yoldaşlarını görmədən onlardan nəsə soruşmalı olduğu bir hicab, yəni pərdə və ya maneə qeyd olunur. Bukar müşahidə edir ki, bu ayədən başqa, "hicab" sözü Quranda digər yerlərdə də gizlədici örtük, pərdə və ya arakəsmə mənasında işlədilir (bax: [https://quran.az/42/51 Şura surəsi 51], [https://quran.az/7/46 Əraf surəsi 46], [https://quran.az/41/5 Fussilət surəsi 5] və [https://quran.az/17/45 İsra surəsi 45-ci] ayələr). Məryəmin kənara çəkildiyi [https://quran.az/19/17 Məryəm surəsi 17-ci] ayə, "hicab" sözünün qadınlarla əlaqəli işlədildiyi yeganə digər ayədir. Əhzab surəsi 53-cü ayədə bu əmrə əməl etmə məsuliyyətinin kimin üzərinə — kişilərin, yoxsa Məhəmməd həyat yoldaşlarının üzərinə düşdüyü qeyri-müəyyəndir.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', p. 35</ref>{{Quote|{{Quran|33|53}}|Ey iman gətirənlər, yeməyə dəvət edilmədikcə və yeməyin bişməsini gözləmədən Peyğəmbərin evlərinə girməyin! Lakin dəvət olunduğunuz zaman girin və yeməyi yedikdən sonra söhbətə dalmadan dərhal dağılışın! Həqiqətən, bu, Peyğəmbərə əziyyət verir, ancaq o sizdən çəkinir. Allah isə həqiqəti söyləməkdən çəkinməz. Onlardan (Peyğəmbərin zövcələrindən) bir şey soruşduğunuz zaman pərdə arxasından soruşun! Bu, həm sizin, həm də onların qəlbləri üçün daha təmiz bir davranışdır. Allahın Peyğəmbərini incitmək və ondan sonra zövcələri ilə evlənmək əsla sizə yaraşmaz. Həqiqətən, bu, Allah yanında böyük bir günahdır.}}Bu ayənin nüzul səbəbi ilə bağlı rəvayətlər bir sıra hədislərdə qeyd olunur və bu məqalənin sonrakı hissələrində ətraflı nəzərdən keçirilir. [https://quran.az/33/32 Əhzab surəsi 32]-33-cü ayələr xüsusi olaraq Məhəmməd həyat yoldaşlarına ünvanlanmış digər bir əmrdir ("Ey Peyğəmbər zövcələri! Siz başqa qadınlar kimi deyilsiniz. [...]"). | [https://quran.az/33/53 Əhzab surəsi 53-cü] ayədə Məhəmməd evini ziyarət edənlərin onun həyat yoldaşlarını görmədən onlardan nəsə soruşmalı olduğu bir hicab, yəni pərdə və ya maneə qeyd olunur. Bukar müşahidə edir ki, bu ayədən başqa, "hicab" sözü Quranda digər yerlərdə də gizlədici örtük, pərdə və ya arakəsmə mənasında işlədilir (bax: [https://quran.az/42/51 Şura surəsi 51], [https://quran.az/7/46 Əraf surəsi 46], [https://quran.az/41/5 Fussilət surəsi 5] və [https://quran.az/17/45 İsra surəsi 45-ci] ayələr). Məryəmin kənara çəkildiyi [https://quran.az/19/17 Məryəm surəsi 17-ci] ayə, "hicab" sözünün qadınlarla əlaqəli işlədildiyi yeganə digər ayədir. Əhzab surəsi 53-cü ayədə bu əmrə əməl etmə məsuliyyətinin kimin üzərinə — kişilərin, yoxsa Məhəmməd həyat yoldaşlarının üzərinə düşdüyü qeyri-müəyyəndir.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', p. 35</ref>{{Quote|{{Quran|33|53}}|Ey iman gətirənlər, yeməyə dəvət edilmədikcə və yeməyin bişməsini gözləmədən Peyğəmbərin evlərinə girməyin! Lakin dəvət olunduğunuz zaman girin və yeməyi yedikdən sonra söhbətə dalmadan dərhal dağılışın! Həqiqətən, bu, Peyğəmbərə əziyyət verir, ancaq o sizdən çəkinir. Allah isə həqiqəti söyləməkdən çəkinməz. Onlardan (Peyğəmbərin zövcələrindən) bir şey soruşduğunuz zaman pərdə arxasından soruşun! Bu, həm sizin, həm də onların qəlbləri üçün daha təmiz bir davranışdır. Allahın Peyğəmbərini incitmək və ondan sonra zövcələri ilə evlənmək əsla sizə yaraşmaz. Həqiqətən, bu, Allah yanında böyük bir günahdır.}}Bu ayənin nüzul səbəbi ilə bağlı rəvayətlər bir sıra hədislərdə qeyd olunur və bu məqalənin sonrakı hissələrində ətraflı nəzərdən keçirilir. [https://quran.az/33/32 Əhzab surəsi 32]-33-cü ayələr xüsusi olaraq Məhəmməd həyat yoldaşlarına ünvanlanmış digər bir əmrdir ("Ey Peyğəmbər zövcələri! Siz başqa qadınlar kimi deyilsiniz. [...]"). | ||
=== Quran 33:59 === | |||
[https://quran.az/33/59 Quranın 33:59] saylı ayəsində qeyd olunur ki, cilbabın (üst geyimi və ya əbanın) örtülməsində məqsəd azad müsəlman qadınları (ehtimal ki, bu geyimə riayət etməli olmayan qeyri-müsəlman və ya kölə qadınlardan) fərqləndirmək və beləliklə, onların incidilməsinin/təcavüzə məruz qalmasının qarşısını almaqdır. | |||
Bukar izah edir ki, Quran müfəssirləri bu ayənin nazilolma səbəbi (nüzul səbəbi) barədə həmfikirdirlər: Mədinədəki münafiqlər (hansı ki, növbəti ayədə — [https://quran.az/33/60?t=2 Əhzab, 60]-da qeyd olunurlar) ictimai yerlərdə kölə qadınları fiziki olaraq narahat edirdilər. Bu kontekst, məsələn, ayə ilə bağlı "Təfsir əl-Cəlaleyn"də qeyd olunub. Beləliklə, cilbab azad mömin qadınları vizual olaraq fərqləndirirdi. Bu, bəzi kişilərin əxlaqsız davranışlarını azaltmaq üçün Quran tərəfindən qadınların üzərinə qoyulmuş bir məsuliyyət idi. Bukar bildirir ki, cilbabın mənası qeyri-müəyyəndir, lakin alimlərin əksəriyyəti bunun bir növ üst örtüyü olduğuna inanırdılar.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 38-40</ref>{{quote |{{Quran|33|59}}|Ya Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin övrətlərinə de ki, (evdən çıxdıqda cariyələrə oxşamasınlar deyə, bədənlərini başdan-ayağa gizlədən) örtüklərini örtsünlər. Bu onların tanınması (cariyə deyil, azad qadın olduqlarının bilinməsi) və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir. Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!}} | |||
=== Quran 24:31 === | |||
[https://quran.az/24/31?t=2 Nur surəsi, 31]-ci ayədə mömin qadınlara ximarlarını (başı örtən parça) yaxalarının (sinələrinin) üzərinə çəkmələri və zinətlərini və ya gözəlliklərini kişilərdən gizlətmələri buyurulur.{{quote |{{Quran|24|31}}|Mömin qadınlara de ki, gözlərini haram buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar (və ya örtülü saxlasınlar); öz-özlüyündə görünən (əl, üz) istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri olan boyun, boğaz, qol, ayaq və s. naməhrəmə) göstərməsinlər; baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri görünməsin); zinət yerlərini ərlərindən, yaxud öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından (qayınatalarından), yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qadınlarından, yaxud sahib olduqları (müşrik) cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış (onlarla birlikdə yemək yeyən) xidmətçilərdən, yaxud qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və ya bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız! (Mətləbinizə çatasınız!)}}Bukar qeyd edir ki, yuxarıdakı iki ayədən fərqli olaraq, Nur surəsinin 30-31-ci ayələri üçün nüzul səbəbi yalnız sonrakı dövr rəvayətlərində mövcuddur. Mömin qadınlara xumurlarını (təkhalda: ximar) yaxalarının (cuyub) üzərinə çəkmələri buyurulur. Bukar şərh edir ki, bəzi Quran müfəssirlərinin niqab və ya örtük kimi izah etdiyi "ximar" sözü, əsasən başa bağlanan yaylıq mənasını verirdi; "cuyub" sözünün kökü isə "iki şey arasındakı boşluq" deməkdir və böyük ehtimalla sinə dekoltesi nəzərdə tutulur. Beləliklə, o iddia edir ki, ayənin bu hissəsinin məqsədi sinə dekoltesinin örtülməsidir.<ref name="Bucar40-45">Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 40-45</ref> Eyni ildə (2012), Əl-Əzhər Universitetində Şeyx Mustafa Məhəmməd Raşid tərəfindən müdafiə edilmiş fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasında da oxşar şəkildə ayənin yalnız sinə nahiyəsinin örtülməsini əmr etdiyi nəticəsinə gəlinmişdir.<ref>[https://www.moroccoworldnews.com/2012/06/45564/hijab-is-not-an-islamic-duty-scholar Hijab is Not an Islamic Duty: Muslim Scholar] - Morocco World News, 24 June 2012</ref> | |||
Ayədə həmçinin qeyd olunur ki, xüsusi müəyyən edilmiş şəxslər (məhrəmlər) istisna olmaqla, qadınlar öz zinətlərini (zinə — qeyri-qanuni cinsi əlaqədən başqa, bir neçə ayədə göy üzünü bəzəyən ulduzlar üçün də istifadə olunan sözdür) nümayiş etdirməməlidirlər. Bu, mahiyyət etibarilə qadının cazibədarlığı mənasını verir, hərçənd Quran müfəssirləri bu ayədəki "gizli zinə"nin mənası barədə hər zaman ixtilafda olublar. Bəziləri ayənin sonunda qadınlara ayaqlarını yerə vurmamaq tapşırıldığı üçün bunun ayaq bilərzikləri (xalxal) mənasına gəldiyini irəli sürüblər. Eyni surənin irəliləyən hissəsində, [https://quran.az/24/60?t=2 Nur surəsi 60-cı] ayə yaşlı qadınları öz zinətlərini gizlədən geyimlər geyinmək əmrindən azad edir. Təbəri kimi bəzi Quran müfəssirləri, Məhəmməd peyğəmbərin bir qadının heyz yaşına çatdıqda özündən nələrə icazə verildiyini müəyyən edən hədisinə əsaslanaraq ({{Abu Dawud||4104|darussalam}}), bunun qadının üzünün görünməsinə icazə verdiyini düşünürdülər. Zəməxşəri üçün bu kontekstdə zinə dedikdə zərgərlik məmulatları və makiyaj nəzərdə tutulurdu. İbn Teymiyyə və Beyzavi isə bildirirdilər ki, namaz vaxtı istisna olmaqla, ictimai yerlərdə hətta qadının üzü və əlləri də örtülməlidir.<ref name="Bucar40-45" /> | |||
Bukar qeyd edir ki, eynilə ayədəki "övrət" sözünün mənası barədə də heç bir konsensus (ortaq rəy) yox idi. Kişilər üçün hədislər aydın şəkildə bildirirdi ki, kişinin övrəti göbəyindən dizlərinə qədər olan hissədir. Qadın övrətinə gəldikdə isə, aşağıdakı hədislər bölməsində sitat gətirilən və ət-Tirmizi tərəfindən toplanmış tək bir hədis mövcuddur. Bəzi alimlər üçün bu, qadının sinəsi, boynu və başına, digərləri üçün üzü və əlləri istisna olmaqla hər yerinə, bəziləri üçün isə (kişilərdə olduğu kimi) yalnız cinsiyyət nahiyəsinə aid edilirdi.<ref name="Bucar40-45" /> | |||
== İstinadlar == | == İstinadlar == | ||