147
edits
Hicab: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
→İstinadlar
| [pending revision] | [pending revision] |
| Line 26: | Line 26: | ||
[https://quran.az/24/31?t=2 Nur surəsi, 31]-ci ayədə mömin qadınlara ximarlarını (başı örtən parça) yaxalarının (sinələrinin) üzərinə çəkmələri və zinətlərini və ya gözəlliklərini kişilərdən gizlətmələri buyurulur.{{quote |{{Quran|24|31}}|Mömin qadınlara de ki, gözlərini haram buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar (və ya örtülü saxlasınlar); öz-özlüyündə görünən (əl, üz) istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri olan boyun, boğaz, qol, ayaq və s. naməhrəmə) göstərməsinlər; baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri görünməsin); zinət yerlərini ərlərindən, yaxud öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından (qayınatalarından), yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qadınlarından, yaxud sahib olduqları (müşrik) cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış (onlarla birlikdə yemək yeyən) xidmətçilərdən, yaxud qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və ya bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız! (Mətləbinizə çatasınız!)}}Bukar qeyd edir ki, yuxarıdakı iki ayədən fərqli olaraq, Nur surəsinin 30-31-ci ayələri üçün nüzul səbəbi yalnız sonrakı dövr rəvayətlərində mövcuddur. Mömin qadınlara xumurlarını (təkhalda: ximar) yaxalarının (cuyub) üzərinə çəkmələri buyurulur. Bukar şərh edir ki, bəzi Quran müfəssirlərinin niqab və ya örtük kimi izah etdiyi "ximar" sözü, əsasən başa bağlanan yaylıq mənasını verirdi; "cuyub" sözünün kökü isə "iki şey arasındakı boşluq" deməkdir və böyük ehtimalla sinə dekoltesi nəzərdə tutulur. Beləliklə, o iddia edir ki, ayənin bu hissəsinin məqsədi sinə dekoltesinin örtülməsidir.<ref name="Bucar40-45">Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 40-45</ref> Eyni ildə (2012), Əl-Əzhər Universitetində Şeyx Mustafa Məhəmməd Raşid tərəfindən müdafiə edilmiş fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasında da oxşar şəkildə ayənin yalnız sinə nahiyəsinin örtülməsini əmr etdiyi nəticəsinə gəlinmişdir.<ref>[https://www.moroccoworldnews.com/2012/06/45564/hijab-is-not-an-islamic-duty-scholar Hijab is Not an Islamic Duty: Muslim Scholar] - Morocco World News, 24 June 2012</ref> | [https://quran.az/24/31?t=2 Nur surəsi, 31]-ci ayədə mömin qadınlara ximarlarını (başı örtən parça) yaxalarının (sinələrinin) üzərinə çəkmələri və zinətlərini və ya gözəlliklərini kişilərdən gizlətmələri buyurulur.{{quote |{{Quran|24|31}}|Mömin qadınlara de ki, gözlərini haram buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar (və ya örtülü saxlasınlar); öz-özlüyündə görünən (əl, üz) istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri olan boyun, boğaz, qol, ayaq və s. naməhrəmə) göstərməsinlər; baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri görünməsin); zinət yerlərini ərlərindən, yaxud öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından (qayınatalarından), yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qadınlarından, yaxud sahib olduqları (müşrik) cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış (onlarla birlikdə yemək yeyən) xidmətçilərdən, yaxud qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və ya bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız! (Mətləbinizə çatasınız!)}}Bukar qeyd edir ki, yuxarıdakı iki ayədən fərqli olaraq, Nur surəsinin 30-31-ci ayələri üçün nüzul səbəbi yalnız sonrakı dövr rəvayətlərində mövcuddur. Mömin qadınlara xumurlarını (təkhalda: ximar) yaxalarının (cuyub) üzərinə çəkmələri buyurulur. Bukar şərh edir ki, bəzi Quran müfəssirlərinin niqab və ya örtük kimi izah etdiyi "ximar" sözü, əsasən başa bağlanan yaylıq mənasını verirdi; "cuyub" sözünün kökü isə "iki şey arasındakı boşluq" deməkdir və böyük ehtimalla sinə dekoltesi nəzərdə tutulur. Beləliklə, o iddia edir ki, ayənin bu hissəsinin məqsədi sinə dekoltesinin örtülməsidir.<ref name="Bucar40-45">Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 40-45</ref> Eyni ildə (2012), Əl-Əzhər Universitetində Şeyx Mustafa Məhəmməd Raşid tərəfindən müdafiə edilmiş fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasında da oxşar şəkildə ayənin yalnız sinə nahiyəsinin örtülməsini əmr etdiyi nəticəsinə gəlinmişdir.<ref>[https://www.moroccoworldnews.com/2012/06/45564/hijab-is-not-an-islamic-duty-scholar Hijab is Not an Islamic Duty: Muslim Scholar] - Morocco World News, 24 June 2012</ref> | ||
Ayədə həmçinin qeyd olunur ki, xüsusi müəyyən edilmiş şəxslər (məhrəmlər) istisna olmaqla, qadınlar öz zinətlərini (zinə — qeyri-qanuni cinsi əlaqədən başqa, bir neçə ayədə göy üzünü bəzəyən ulduzlar üçün də istifadə olunan sözdür) nümayiş etdirməməlidirlər. Bu, mahiyyət etibarilə qadının cazibədarlığı mənasını verir, hərçənd Quran müfəssirləri bu ayədəki "gizli zinə"nin mənası barədə hər zaman ixtilafda olublar. Bəziləri ayənin sonunda qadınlara ayaqlarını yerə vurmamaq tapşırıldığı üçün bunun ayaq bilərzikləri (xalxal) mənasına gəldiyini irəli sürüblər. Eyni surənin irəliləyən hissəsində, [https://quran.az/24/60?t=2 Nur surəsi 60-cı] ayə yaşlı qadınları öz zinətlərini gizlədən geyimlər geyinmək əmrindən azad edir. Təbəri kimi bəzi Quran müfəssirləri, | Ayədə həmçinin qeyd olunur ki, xüsusi müəyyən edilmiş şəxslər (məhrəmlər) istisna olmaqla, qadınlar öz zinətlərini (zinə — qeyri-qanuni cinsi əlaqədən başqa, bir neçə ayədə göy üzünü bəzəyən ulduzlar üçün də istifadə olunan sözdür) nümayiş etdirməməlidirlər. Bu, mahiyyət etibarilə qadının cazibədarlığı mənasını verir, hərçənd Quran müfəssirləri bu ayədəki "gizli zinə"nin mənası barədə hər zaman ixtilafda olublar. Bəziləri ayənin sonunda qadınlara ayaqlarını yerə vurmamaq tapşırıldığı üçün bunun ayaq bilərzikləri (xalxal) mənasına gəldiyini irəli sürüblər. Eyni surənin irəliləyən hissəsində, [https://quran.az/24/60?t=2 Nur surəsi 60-cı] ayə yaşlı qadınları öz zinətlərini gizlədən geyimlər geyinmək əmrindən azad edir. Təbəri kimi bəzi Quran müfəssirləri, Məhəmmədin bir qadının heyz yaşına çatdıqda özündən nələrə icazə verildiyini müəyyən edən hədisinə əsaslanaraq ({{Abu Dawud||4104|darussalam}}), bunun qadının üzünün görünməsinə icazə verdiyini düşünürdülər. Zəməxşəri üçün bu kontekstdə zinə dedikdə zərgərlik məmulatları və makiyaj nəzərdə tutulurdu. İbn Teymiyyə və Beyzavi isə bildirirdilər ki, namaz vaxtı istisna olmaqla, ictimai yerlərdə hətta qadının üzü və əlləri də örtülməlidir.<ref name="Bucar40-45" /> | ||
Bukar qeyd edir ki, eynilə ayədəki "övrət" sözünün mənası barədə də heç bir konsensus (ortaq rəy) yox idi. Kişilər üçün hədislər aydın şəkildə bildirirdi ki, kişinin övrəti göbəyindən dizlərinə qədər olan hissədir. Qadın övrətinə gəldikdə isə, aşağıdakı hədislər bölməsində sitat gətirilən və ət-Tirmizi tərəfindən toplanmış tək bir hədis mövcuddur. Bəzi alimlər üçün bu, qadının sinəsi, boynu və başına, digərləri üçün üzü və əlləri istisna olmaqla hər yerinə, bəziləri üçün isə (kişilərdə olduğu kimi) yalnız cinsiyyət nahiyəsinə aid edilirdi.<ref name="Bucar40-45" /> | Bukar qeyd edir ki, eynilə ayədəki "övrət" sözünün mənası barədə də heç bir konsensus (ortaq rəy) yox idi. Kişilər üçün hədislər aydın şəkildə bildirirdi ki, kişinin övrəti göbəyindən dizlərinə qədər olan hissədir. Qadın övrətinə gəldikdə isə, aşağıdakı hədislər bölməsində sitat gətirilən və ət-Tirmizi tərəfindən toplanmış tək bir hədis mövcuddur. Bəzi alimlər üçün bu, qadının sinəsi, boynu və başına, digərləri üçün üzü və əlləri istisna olmaqla hər yerinə, bəziləri üçün isə (kişilərdə olduğu kimi) yalnız cinsiyyət nahiyəsinə aid edilirdi.<ref name="Bucar40-45" /> | ||
== Hədislərdə == | |||
Bucar qeyd edir ki, hədislərdə qadınların üzlərini və ya saçlarını örtmələrinin vacibliyi ilə bağlı heç bir açıq-aşkar istinad yoxdur ({{Bukhari|||4759|darussalam}}-un populyar tərcüməsində qadınların üzlərini örtdükləri qeyd olunsa da, bu, ərəbcə mətndə aydın deyil və {{Abu Dawud||4100|darussalam}}-dəki rəvayətin digər versiyası yalnız onların ximar hazırladıqlarına toxunur). Bucar müşahidə edir ki, hədislər Məhəmmədin arvadları ilə bağlı hicab ayəsinin nazil olmasından əvvəlki və sonrakı dövrü bir-birindən fərqləndirir; xüsusilə də Aişənin zinada ittiham olunduğu ifk (böhtan) hadisəsi haqqındakı rəvayətlər buna misaldır. Bu rəvayətlərin dövrünə qədər hicab, Məhəmmədin arvadlarının evindəki hərfi mənada "pərdə" anlayışından çıxaraq; seqreqasiya (ayrı-seçkilik), məxfilik və sosial statusu ehtiva edən mürəkkəb bir ideologiyaya çevrilmişdi. Bu, bəlkə də Məhəmməddən sonrakı dövrdə konkret müsəlman icmalarının mədəni təcrübələrini əks etdirirdi.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', pp. 47-48</ref> | |||
Bir neçə hədisdə, xüsusən də yuxarıda qeyd olunan böhtan hadisəsinin bəhs edildiyi {{Bukhari|||4141|darussalam}}-də, Məhəmmədin arvadlarının cəmiyyət içində başlarını və üzlərini cilbabla örtdükləri bildirilir. Burada Aişənin cilbabını üzünə çəkdiyi qeyd olunur, lakin həmçinin qeyd edilir ki, bu, məhz Məhəmmədin arvadları üçün xüsusi bir tələb olan hicab ayəsinin nazil olmasından sonra baş verib. | |||
Bucar deyir ki, ümumilikdə mömin arvadlar üçün tələbləri detallandıran bir neçə müvafiq hədis, nazik geyimlərdən və ya qısa ətəklərdən çəkinməyə aiddir; ət-Tirmizi tərəfindən toplanmış tək bir hədis isə istisnadır və orada bir arvad bütövlükdə "övrət" kimi təsvir edilir.<ref>Elizabeth Bucar, ''The Islamic Veil'', p. 34</ref>{{Quote|{{Abu Dawud||4104|darussalam}}|Möminlərin anası Aişədən rəvayət olunur: | |||
Əbu Bəkrın qızı Əsma nazik geyimdə Allahın Rəsulunun (ﷺ) yanına daxil oldu. Allahın Rəsulu (ﷺ) üzünü ondan çevirdi. O dedi: "Ey Əsma, bir arvad heyz yaşına çatdıqda, bədəninin burasından və burasından başqa yerlərinin görünməsi ona yaraşmaz" və o, üzünə və əllərinə işarə etdi. Əbu Davud dedi: "Bu, mürsəl (mursal) bir rəvayətdir (yəni onu Aişədən nəql edən ravi yoxdur)". Xalid b. Dureyk Aişəni görməyib.}}{{Quote|{{Al Tirmidhi|3|22|1731|}}|İbn Ömərdən rəvayət olunur: | |||
Allahın Rəsulu (ﷺ) buyurdu: "Hər kim təkəbbürlə paltarını (yerdə) sürüyərsə, Qiyamət günü Allah ona baxmaz." Ümmü Sələmə dedi: "Bəs arvadlar ətəklərini nə etsinlər?" O buyurdu: "Bir qarış aşağı salsınlar." Ümmü Sələmə dedi: "O halda onların ayaqları açılar." O buyurdu: "Onda bir dirsək uzunluğunda aşağı salsınlar və ondan artıq etməsinlər." O (ravi) dedi: "Bu hədis Həsən Səhihdir. Hədisdə arvadların öz izarlarını (izar) sürükləmələrinə icazə verilir, çünki bu, onları daha yaxşı örtür."}}{{Quote|{{Al Tirmidhi||2|10|1173}}|Abdullahdan rəvayət olunur ki, Peyğəmbər belə buyurdu: | |||
"Arvad övrətdir (Awrah), o, çölə çıxdıqda Şeytan onu yoldan çıxarmağa çalışar."}}İbn Kəsir kimi bəzi Quran müfəssirləri tərəfindən qeyd olunan bir rəvayətdə, İbn Abbasa belə bir görüş nisbət edilir ki, bir arvad tək bir gözü istisna olmaqla, öz cilbabı (jilbab) ilə tamamilə örtülməlidir.{{Quote|İbn Kəsirin Q. 33:59 (Əhzab surəsi, 59-cu ayə) üçün təfsiri|Burada Allah öz Rəsuluna mömin arvadlara — xüsusən də öz arvadlarına və qızlarına, sahib olduqları şərəfli mövqeyə görə — öz cilbablarını (Jilbabs) bədənlərinin üzərinə çəkmələrini əmr etməsini buyurur; beləliklə, onlar zahiri görkəmləri ilə Cahiliyyə dövrünün arvadlarından və kölə (slave) arvadlardan fərqlənəcəklər. Cilbab, ximarın (Khimar) üzərindən geyilən bir ridandır (Rida'). Bu, İbn Məsud, Übeydə, Qatadə, əl-Həsən əl-Bəsri, Səid bin Cubeyr, İbrahim ən-Nəxai, Ata əl-Xurasani və başqalarının görüşüdür. Bu, bu gün istifadə olunan izara (Izar) bənzəyir. Əl-Cövhəri demişdir: "Cilbab xarici örtükdür". Əli bin Əbi Talha, İbn Abbasın belə dediyini rəvayət etmişdir: "Allah mömin arvadlara, bir ehtiyac üçün evlərindən çıxdıqları zaman başlarının yuxarısından cilbabla üzlərini örtmələrini və yalnız bir gözlərini açıq saxlamalarını əmr etmişdir". Məhəmməd bin Sirin dedi: "Mən Übeydə əs-Səlmanidən bu ayə haqqında soruşdum: | |||
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَـبِيبِهِنَّ | |||
(cilbablarını üzərlərinə çəksinlər.) O, üzünü və başını örtdü, yalnız sol gözünü açıq saxladı." | |||
ذلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلاَ يُؤْذَيْنَ | |||
(Bu, onların tanınması və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir.) yəni, əgər onlar belə etsələr, onların azad olduqları, xidmətçi və ya fahişə olmadıqları bilinər.}}Əbu Davud tərəfindən toplanmış (hamısı əl-Albani tərəfindən Səhih olaraq dərəcələndirilmiş) digər bəzi müvafiq hədislər:{{Quote|{{Abu Dawud||641|darussalam}}|Möminlərin anası Aişədən rəvayət olunur: | |||
Peyğəmbər (ﷺ) buyurdu: "Allah heyz yaşına çatmış bir arvadın namazını, o, ximar (Khimar بِخِمَارٍ) taxmadıqca qəbul etməz." Əbu Davud dedi: "Bu rəvayət Səid b. Əbi Arubə tərəfindən Qatadədən, o da əl-Həsəndən, o da Peyğəmbərdən (ﷺ) nəql edilmişdir."}}{{Quote|1={{Abu Dawud||4106|darussalam}}|2=Ənəs ibn Malikdən rəvayət olunur: | |||
Peyğəmbər (ﷺ) Fatiməyə bağışladığı bir kölə (slave) gətirdi. Fatimənin əynində elə bir paltar var idi ki, başını örtdükdə ayaqlarına çatmır, ayaqlarını örtdükdə isə başını tutmurdu. Peyğəmbər (ﷺ) onun çətinlik çəkdiyini gördükdə buyurdu: "Sənə bir zərər gəlməz: Burada yalnız atan və kölən (slave) var."}}{{Quote|{{Abu Dawud||4101|darussalam}}|Möminlərin anası Ümmü Sələmədən rəvayət olunur: | |||
"Cilbablarını (üst geyimlərini) üzərlərinə çəksinlər" ayəsi nazil olduqda, Ənsar arvadları üst geyimləri taxaraq sanki başlarının üzərində qarğa varmış kimi çölə çıxdılar.}}Aşağıdakı hədis rəvayətində Məhəmmədin arvadlarını bir xədimdən — digər tərcümələrdə isə qadınxasiyyətli kişidən — gizlətmək üçün hicabın (pərdənin) istifadəsindən bəhs edilir (oxşar məlumat üçün {{Abu Dawud||4107|darussalam}}-yə baxın).{{Quote|{{Muslim||2181|reference}}|Aişə rəvayət edir ki, bir xədim Allahın Rəsulunun (ﷺ) arvadlarının yanına gələrdi və onlar bu gəlişlərdə heç bir qəbahət görmürdülər; çünki onu cinsi istəyi olmayan bir kişi hesab edirdilər. Bir gün o, arvadlardan bəziləri ilə birlikdə oturarkən Allahın Rəsulu (ﷺ) içəri girdi. Həmin adam bir qadının bədən xüsusiyyətlərini təsvir etməklə məşğul idi və belə deyirdi: | |||
"O, qabaqdan gələndə (qarnında) dörd büküş görünür, arxasını çevirəndə isə səkkiz büküş görünür." Bunun üzərinə Allahın Rəsulu (ﷺ) buyurdu: "Görürəm ki, o, bu şeyləri bilir; ona görə də ona (yanınıza gəlməyə) icazə verməyin." O (Aişə) dedi: "Ondan sonra ondan hicab saxlamağa (pərdə arxasında durmağa) başladılar."}}Bəziləri müşahidə edirlər ki, bir xədim Məhəmmədin arvadlarının isməti və ya təhlükəsizliyi üçün hər hansı bir təhdid yarada bilməzdi; bu da Q. 33:53-dəki hicabın (pərdənin) məqsədini, yuxarıda müzakirə olunan digər ayələrdə qorunma və ya həya üçün nəzərdə tutulan cilbab və ya ximarın məqsədindən fərqləndirir. | |||
== İstinadlar == | == İstinadlar == | ||