Qurandakı elmi xətalar: Difference between revisions

Qurandakı elmi xətalar (view source)

Revision as of 14:32, 1 April 2026

8,693 bytes added , Wednesday at 14:32

→‎Yer və göylərin bir-birindən ayrılması

(View all pending changes)

[pending revision]

Qorqud

175

edits

@@ Line 44: / Line 44: @@
 Dərhal sonrakı ayədə ([https://quran.az/21/31?t=2 Ənbiya surəsi 21:31]) Yer üzərində dağların yerləşdirilməsindən bəhs edilir. Burada "Yer" ifadəsi real, mövcud olan bir dünyanı ifadə etməlidir; halbuki əvvəlki ayənin müasir təfsirləri iddia edir ki, "Yer" ifadəsi sadəcə Böyük Partlayış dövründəki atom hissəciklərinə işarə edir.
+==== Səma tüstüdən yaranıb ====
+Kainatın yaranmasında heç bir mərhələdə tüstü (yanma nəticəsində asılı qalan karbon hissəcikləri; "tüstü" kimi tərcümə olunan söz ''duxan'' (دُخَانٍ) ismidir ki, bu da mənaca oddan qalxan həqiqi tüstü deməkdir<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume3/00000027.pdf Lane's Lexicon p. 861 دُخَانٍ]</ref>) iştirak etməmişdir. Eynilə, Yer və səmalar zamanın hər hansı bir anında ayrı-ayrı varlıqlar kimi "meydana gəlməmişdir". Əksinə, Yer bu kainatın bir hissəsidir və onun daxilində inkişaf etmişdir.{{Quote|{{Quran-range|41|11|12}}|Sonra duman halında olan səmaya yönəldi. Ona və yerə: “Könüllü ya da könülsüz olaraq gəlin!” - dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!” – dedilər. Beləliklə, Allah onları iki gündə yeddi göy olaraq yaratdı və hər bir göyə öz vəzifəsini vəhy etdi. Ən yaxın göyü də qəndillərlə bəzədik və qoruduq. Bu, qüdrətli və hər şeyi bilən Allahın hökmüdür.}}Buna baxmayaraq, bəzi müasir müsəlman alimləri "tüstü"nü Böyük Partlayışdan sonrakı kainatın ilkin vəziyyəti kimi şərh edirlər. Bununla belə, qeyd etmək yerinə düşər ki, müvafiq ayə Yerin deyil, yalnız səmanın tüstü halında olduğu bir vaxta işarə edir. Yerin və dağların əvvəlki iki ayədə (yuxarıda müzakirə olunan [https://quran.az/41 Quran 41]:9-10) artıq mövcud olduğu təsvir edildiyini nəzərə alsaq, bu yanaşma xüsusilə çətinlik yaradır.
+Akademik tədqiqatlar bu müəmmalı ayələr üçün Son Antik dövr xristian moizələrində bir nümunə aşkar etmişdir. Kapadokiyanın Kesariya Mazaka (indiki Kayseri) şəhərindən olan Böyük Vasil (v. 379-cu il) Müqəddəs Kitabdakı İşaya 51:6 ayəsini göyün ilkin olaraq tüstüyə bənzər bir maddədən yaradıldığı şəklində başa düşmüşdür (o, göyün tüstü kimi [ὡς καπνός] möhkəmləndiyini [ἐστερεώθη] bildirən Septuaginta yunan tərcüməsindən istifadə etmişdir, halbuki ivrit dilindəki ayədə göyün tüstü kimi yox olduğu deyilir).<ref>[https://www.newadvent.org/fathers/32011.htm Hexaemeron, Homily 1:8] - New Advent church fathers website</ref><ref>Julien Decharneux (2023), Creation and Contemplation: The Cosmology of the Qur’ān and Its Late Antique Background, Berlin: De Gruyter, pp. 128-9</ref>
+=== Yeddi Yer ===
+Quranda yeddi yerin olduğu bildirilir. Akademik tədqiqatlar qeyd edir ki, yeddi yer və yeddi səma anlayışı e.ə. və b.e. birinci minilliyində Yaxın Şərqdə mövcud olmuşdur.{{Quote|{{Quran|65|12}}|Yeddi göyü və yerdən də bir o qədərini yaradan Allahdır. Onun əmri onların arasında nazil olur ki, Allahın hər şeyə qadir olduğunu və Allahın hər şeyi elmi ilə əhatə etdiyini biləsiniz.}}Buxari tərəfindən nəql olunan hədisdə bu yeddi yerin bir-birinin üzərində yerləşdiyi bildirilir.{{Quote|{{Bukhari|||2454|darussalam}}|Peyğəmbər buyurmuşdur: "Hər kəs haqsız yerə başqasının torpağından bir parça götürərsə, Qiyamət günü '''yeddi qat yerin dibinə batırılar.'''"}}Bu nömrə, yeddi səma kimi, klassik antik dövrdə yeddi hərəkət edən planetin (Merkuri, Venera, Mars, Yupiter, Saturn, Günəş və Ay) mövcud olduğu mifologiyanın yanlış anlaşılmasından və ya yerli təfsirindən qaynaqlana bilər. Lakin yeddi rəqəmi, günəş sistemimizdə səkkiz adi planet və beş cırtdan planet olmaqla cəmi on üç planetin olduğunu müəyyən edən müasir astronomların tapıntıları ilə üst-üstə düşmür. Müasir astronomiya digər ulduz sistemlərində də minlərlə planet aşkar etmişdir və kosmoloqlar kainatda ümumilikdə yüz milyardlarla ulduz və planetin mövcud olduğunu təxmin edirlər.
+=== Yeddi Səma ===
+Kainat hər birində yüz milyardlarla ulduz olan yüz milyardlarla qalaktikadan ibarətdir. Quranda bildirilir ki, ulduzların yer aldığı bizim səmamızdan başqa daha altı səma mövcuddur. Yeddi səma mifi Quranın ilk dəfə nazolunduğu dövrdə Yaxın Şərqdə geniş yayılmış bir fikir idi.{{Quote|{{Quran|71|15}}|Allahın yeddi göyü (bir-biri üstündə) qat-qat necə yaratdığını görmədinizmi?!}}Buna baxmayaraq, bəzi müasir İslam alimləri bu ayələrin atmosferin yeddi qatına işarə etdiyini iddia edirlər. Lakin [https://quran.az/37/6?t=4 Quran 37:6] və [https://quran.az/67/5?t=4 Quran 67:5]-ci ayələrdə ulduzların ən yaxın səmada yerləşdiyi bildirilir. Bundan əlavə, Yer atmosferinin yeddi deyil, 5 əsas qatı var; eyni şəkildə Yerin özü də yeddi deyil, yalnız 5 əsas təbəqədən ibarətdir.{{Quote|{{Quran|37|6}}|Şübhəsiz ki, Biz ən yaxın göyü ulduzlarla bəzədik.}}
+=== Meteoritlərin şeytanlara atılan ulduzlar olması ===
+Quranda bildirilir ki, ulduzlar (kəvakib ٱلْكَوَاكِبِ), çıraqlar (məsabih مَصَٰبِيحَ) və böyük ulduzlar/bürclər (büruc بُرُوجًا) səmaları bəzəyir və şeytanlardan qoruyur.
+Quran daha sonra bildirir ki, Allah onları (ulduzları/çıraqları), səmavi yığıncaqlara (Ali Məclis kimi tanınan) qulaq asmağa çalışan şeytanları (və ya bəzi ayələrdə cinləri) qovmaq üçün alovlu mərmilər etmişdir. Qurandakı bu anlayış [[Quran və son antik dövr Yəhudi-Xristian ədəbiyyatı arasındakı paralellər|Zərdüştlük mifologiyasından qaynaqlanan daha əvvəlki yəhudi inkişafı ilə yaxın paralellik]] təşkil edir. Bu cür miflər gecə səmasında sürətlə hərəkət edən meteorların adi fenomenini izah etmək üçün müasir dövrdən əvvəlki cəhdlər kimi daha yaxşı başa düşülür.
+Ulduzlar Yerdən minlərlə dəfə böyük olan nəhəng qaz kürələri olduğu halda, meteoroidlər Yer atmosferinə daxil olduqdan sonra yanan kiçik qayalı kütlələr və ya qalıq hissəcikləridir. Bir çox qədim xalqlar bu ikisini bir-biri ilə qarışdırırdılar, çünki meteorlar səmada sürətlə hərəkət edən ulduzlara bənzəyir; bu səbəbdən onlara tez-tez "axan ulduzlar" və ya "düşən ulduzlar" deyilirdi. Yerin orbiti bir sıra kometlərin (və ya bəzi hallarda asteroidlərin) ardınca buraxdıqları hissəcik və qalıq axınından keçdikdə, hər il proqnozlaşdırıla bilən bir cədvəllə meteorların sayında böyük artımlar baş verir. Ən çox görünəni, adətən, avqust ayında baş verən illik [https://az.wikipedia.org/wiki/Perseidl%C9%99r Perseid] meteor yağışıdır.{{Quote|{{Quran-range|37|6|10}}|Şübhəsiz ki, Biz ən yaxın göyü ulduzlarla bəzədik. Və onu hər bir asi şeytandan '''qoruduq'''. Onlar (mələklərə məxsus olan) ən ali məclisə qulaq asa bilməzlər və hər tərəfdən qovularlar. (Oradan) qovulub atılarlar. Onlar üçün daimi bir əzab vardır. Ancaq (mələklərin məclisindən bir söz dinləyib) çırpışdıran olarsa, dərhal alovlu bir ulduz onu təqib edər.}}[https://quran.az/67/5?t=2 Quran 67:5]-in əvvəlində [https://quran.az/37/6?t=4 Quran 37:6]-dakı eyni ərəb sözləri (زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنْيَا) işlədilmişdir, yalnız o fərqlə ki, Quran 67:5-də "ulduzlar" sözünün əvəzinə "çıraqlar" sözü istifadə olunmuşdur. "Səmanı gözəlləşdirən" bu çıraqlar mütləq şəkildə həmişə orada olan ulduzlara (və bəlkə də görünən 5 planetə) aid edilməlidir. Digər tərəfdən, artıq meteorların uzaq ulduzlardan fərqli olduğu məlumdur. Onlar çox vaxt qum dənəsindən böyük olmurlar və yalnız Yer atmosferində yanaraq işıq saçdıqları zaman bir saniyəlik görünürlər.{{Quote|{{Quran|67|5}}|And olsun ki, Biz dünya səmasını (yerə ən yaxın olan göyü) qəndillərlə (ulduzlarla) bəzədik, onları '''şeytanlara atılan mərmilər etdik''' və onlar (şeytanlar) üçün yandırıb-yaxan alovlu atəş əzabı hazırladıq.}}"Mərmi" kimi tərcümə olunan söz ''rucuman'' (رُجُومًا) ismidir ki, bu da atılan şeylər, xüsusilə də daşlar deməkdir.<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume3/00000214.pdf Lane's Lexicon p. 1048 رُجُومًا]</ref>
+Hədis təsdiq edir ki, hər iki ayədəki "izləyən alovlar / mərmilər" dedikdə, hazırda meteor olaraq bildiyimiz hadisələr nəzərdə tutulur. {{Muslim||2229a|reference}} və {{Al Tirmidhi||5|44|3224}}-də Məhəmməd və səhabələrinin gecə vaxtı bir ulduz axmasını gördükləri hadisə nəql olunur. O, səhabələrinə izah edir ki, mələklər bu mərmiləri Allahın səmada ötürülən əmrləri haqqında məlumat oğurlamağa çalışan cinlərə atırlar.
 == İstinadlar ==
 <references />
 [[Category:Azərbaycanca (Azerbaijani)]]