İslam hüququnda uşaq evliliyi: Difference between revisions

Jump to navigation Jump to search
[pending revision][pending revision]
Line 30: Line 30:
{{Main|Aişənin yaşı}}Aişə (təqr. 613/614 – təqr. 678)<ref name="Siddiqui2">Al-Nasa'i 1997, p. 108</ref> və ya عائشة (həmçinin A'ishah, Aisyah, Ayesha, A'isha, Aishat və ya Aishah kimi transliterasiya olunur), çox sayda səhih hədisə görə, 6 və ya 7 yaşında ikən Məhəmməd ilə evləndirilmiş və nikah (cinsi əlaqənin baş tutması), Aişənin 9 və ya 10 yaşı olanda, o zaman 53 yaşında olan Məhəmməd tərəfindən tamamlanmışdır.<ref>Hişamın atasından rəvayət olunur: Xədicə, Peyğəmbər (ﷺ) Mədinəyə yola düşməzdən üç il əvvəl vəfat etdi. O, orada iki il və ya buna yaxın qaldı və sonra Aişə altı yaşında bir qız ikən onunla evləndi, doqquz yaşı olanda isə bu nikahı (cinsi əlaqə) tamamladı. {{Bukhari|||3896|darussalam}}</ref><ref>Aişə rəvayət edir: "Peyğəmbər onunla altı yaşında evləndi, doqquz yaşında isə cinsi əlaqə (nikah) baş tutdu. Aişə onunla doqquz il (yəni, Peyğəmbərin vəfatına qədər) birlikdə yaşadı." {{Bukhari|||5133|darussalam}}</ref><ref>Aişə (Allah ondan razı olsun) rəvayət edir: "Allahın Rəsulu (ona Allahın salavatı və salamı olsun) mənimlə altı yaşımda evləndi və doqquz yaşım olanda mən onun evinə gəlin köçdüm." {{Muslim||1422b|reference}}</ref><ref>Aişə dedi: "Allahın Rəsulu mənimlə yeddi yaşım olanda evləndi." (Ravi Süleyman dedi: "Və ya altı yaşında.") {{Abu Dawud||2121|darussalam}}</ref><ref>Mənbələrin çoxu cinsi əlaqənin (nikah) doqquz yaşında baş tutduğunu, biri isə on yaşında ola biləcəyini qeyd edir; Bax: Denise Spellberg (1996), ''Siyasət, Gender və İslami Keçmiş: Aişə Bint Əbu Bəkr İrsi'', Kolumbiya Universiteti Nəşriyyatı, <nowiki>ISBN 978-0231079990</nowiki>, səh. 39–40.</ref> Uşaq nikahları ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən bu mövzu müasir apologetik (müdafiə xarakterli) ədəbiyyatda və ictimai müzakirələrdə böyük maraq doğurur. Aişənin Məhəmməd peyğəmbərlə erkən yaşda evliliyi, həmçinin hüquqşünas Şafinin atanın bakirə qızını ərə vermək hüququ ilə bağlı müzakirələrində də yer almışdır. Onun nikah (cinsi əlaqə) zamanı doqquz yaşında olmasına İbn Hənbəlin eyni hüquq, habelə yetimlər üçün minimum evlilik və cinsi əlaqə yaşı haqqındakı müzakirələrində də toxunulur (aşağıdakı nikah bölməsinə və həmçinin "Məcburi nikah" məqaləsinə baxın). Sonradan, hətta digər fiqh məktəbləri də məcburiyyət məsələlərinə dair müzakirələrdə Aişə hədisindən istifadə etməyə başladılar.<ref>Baugh writes, "If at first the non-Shāfiʿīs held out against inserting the report of ʿĀʾisha into this discussion, they later gave way, and other proof texts such as the ayyim/bikr hadith would eventually be cast aside. By the time of the Ḥanbalī Ibn Qudāma, the only text given any real emphasis is the ʿĀʾisha report."
{{Main|Aişənin yaşı}}Aişə (təqr. 613/614 – təqr. 678)<ref name="Siddiqui2">Al-Nasa'i 1997, p. 108</ref> və ya عائشة (həmçinin A'ishah, Aisyah, Ayesha, A'isha, Aishat və ya Aishah kimi transliterasiya olunur), çox sayda səhih hədisə görə, 6 və ya 7 yaşında ikən Məhəmməd ilə evləndirilmiş və nikah (cinsi əlaqənin baş tutması), Aişənin 9 və ya 10 yaşı olanda, o zaman 53 yaşında olan Məhəmməd tərəfindən tamamlanmışdır.<ref>Hişamın atasından rəvayət olunur: Xədicə, Peyğəmbər (ﷺ) Mədinəyə yola düşməzdən üç il əvvəl vəfat etdi. O, orada iki il və ya buna yaxın qaldı və sonra Aişə altı yaşında bir qız ikən onunla evləndi, doqquz yaşı olanda isə bu nikahı (cinsi əlaqə) tamamladı. {{Bukhari|||3896|darussalam}}</ref><ref>Aişə rəvayət edir: "Peyğəmbər onunla altı yaşında evləndi, doqquz yaşında isə cinsi əlaqə (nikah) baş tutdu. Aişə onunla doqquz il (yəni, Peyğəmbərin vəfatına qədər) birlikdə yaşadı." {{Bukhari|||5133|darussalam}}</ref><ref>Aişə (Allah ondan razı olsun) rəvayət edir: "Allahın Rəsulu (ona Allahın salavatı və salamı olsun) mənimlə altı yaşımda evləndi və doqquz yaşım olanda mən onun evinə gəlin köçdüm." {{Muslim||1422b|reference}}</ref><ref>Aişə dedi: "Allahın Rəsulu mənimlə yeddi yaşım olanda evləndi." (Ravi Süleyman dedi: "Və ya altı yaşında.") {{Abu Dawud||2121|darussalam}}</ref><ref>Mənbələrin çoxu cinsi əlaqənin (nikah) doqquz yaşında baş tutduğunu, biri isə on yaşında ola biləcəyini qeyd edir; Bax: Denise Spellberg (1996), ''Siyasət, Gender və İslami Keçmiş: Aişə Bint Əbu Bəkr İrsi'', Kolumbiya Universiteti Nəşriyyatı, <nowiki>ISBN 978-0231079990</nowiki>, səh. 39–40.</ref> Uşaq nikahları ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən bu mövzu müasir apologetik (müdafiə xarakterli) ədəbiyyatda və ictimai müzakirələrdə böyük maraq doğurur. Aişənin Məhəmməd peyğəmbərlə erkən yaşda evliliyi, həmçinin hüquqşünas Şafinin atanın bakirə qızını ərə vermək hüququ ilə bağlı müzakirələrində də yer almışdır. Onun nikah (cinsi əlaqə) zamanı doqquz yaşında olmasına İbn Hənbəlin eyni hüquq, habelə yetimlər üçün minimum evlilik və cinsi əlaqə yaşı haqqındakı müzakirələrində də toxunulur (aşağıdakı nikah bölməsinə və həmçinin "Məcburi nikah" məqaləsinə baxın). Sonradan, hətta digər fiqh məktəbləri də məcburiyyət məsələlərinə dair müzakirələrdə Aişə hədisindən istifadə etməyə başladılar.<ref>Baugh writes, "If at first the non-Shāfiʿīs held out against inserting the report of ʿĀʾisha into this discussion, they later gave way, and other proof texts such as the ayyim/bikr hadith would eventually be cast aside. By the time of the Ḥanbalī Ibn Qudāma, the only text given any real emphasis is the ʿĀʾisha report."


Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 205</ref>
Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', p. 205</ref> O dövrün Ərəbistanında gənc yaşda evlilik qeyri-adi bir hal deyildi və Aişənin Məhəmməd peyğəmbərlə evliliyi siyasi xarakter daşıya bilərdi, çünki atası Əbu Bəkr cəmiyyətdə nüfuzlu bir şəxs idi.<ref>Afsaruddin, Asma (2014). "ʿĀʾisha bt. Abī Bakr". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett. ''[http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2 Encyclopaedia of Islam]'' (3 ed.). Brill Online. Retrieved 2015-01-11</ref> Əbu Bəkr isə, öz tərəfindən, Aişə vasitəsilə ailələrini evliliklə birləşdirərək Məhəmməd peyğəmbərlə özü arasındakı qohumluq bağlarını daha da möhkəmləndirməyə çalışmış ola bilərdi. Misirli-amerikalı islamşünas Leyla Əhməd qeyd edir ki, Aişənin Məhəmməd peyğəmbərlə nişanlanması və evliliyi İslam ədəbiyyatında adi bir hal kimi təqdim olunur və bu, həmin dövrdə uşaqların özlərindən yaşca böyük şəxslərlə evləndirilməsinin qeyri-adi olmadığını göstərə bilər.<ref>Ahmed, Leila (1992). ''Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate''. Yale University Press. p. 51-54. <nowiki>ISBN 978-0300055832</nowiki>.</ref>
 
=== Aişənin yaşına dair revizionist müzakirələr ===
Aişənin yaşı əvvəlki alimlər tərəfindən mübahisə mövzusu edilməsə də, bəzi müasir islamşünaslar Aişənin Peyğəmbər Məhəmməd ilə cinsi əlaqəsi zamanı yaşının doqquz qəməri ildən daha çox olduğu ideyasını irəli sürməyə cəhd etmişlər. Aişənin özünün verdiyi şahidlikləri əks etdirən Səhih hədislərin yanlış olduğu qəbul edilir və fərqli yaşları hesablamaq üçün dolayı mənbələrdən, habelə mübahisəli tarixləndirmə üsullarından istifadə olunur. Bu müxtəlif üsullar cinsi əlaqə zamanı Aişə üçün 12, 14, 15, 17, 18 və 21 kimi bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən bir neçə yaş həddinin təklif edilməsinə səbəb olmuşdur.
 
Bu revizionist (yenidən baxılmış) perspektivlər geniş şəkildə beş kateqoriyaya bölünə bilər, o cümlədən: (1) Hişam ibn Urvəni və İraq ravilərini etibardan salanlar, (2) səhih hədisləri təkzib etmək üçün qeyri-səhih məlumatlardan istifadə edənlər, (3) birbaşa şahidliklər əvəzinə dolayı sübutlara üstünlük verənlər və ya (4) konkret tarixlər və yaş haqqındakı bəyanatlar əvəzinə "qeyri-dəqiq" tarixləndirmə və yaş hesablamalarına üstünlük verənlər. Lakin bu revizionist yanaşmalar, ümumiyyətlə, əsas İslam təsisatları tərəfindən qəbul edilmir.
 
=== "Cinsi əlaqə" sözü (ifadəsi) ilə bağlı revizyonist mübahisələr ===
Səhih Buxari-dəki bir hədisdə Aişə, Məhəmməd peyğəmbərlə altı yaşında evləndiyini və doqquz yaşına çatdıqda nikahın tamamlandığını (zifafın baş tutduğunu) bildirir. Bu və buna bənzər hədislərin doğurduğu nəticələr, son dövrlərdə bəzi müasir İslam alimləri tərəfindən mübahisə mövzusuna çevrilmişdir. Onlar bu hədislərdə işlədilən ifadələrin əslində cinsi yaxınlığa istinad etmədiyi fikrini irəli sürməyə çalışırlar. Belə bir oxunuşun tarixi, linqvistik və ya ənənəvi pretsedenti olmasa da, buna baxmayaraq müəyyən bir populyarlıq qazanmışdır. Lakin bu cür yeni şərhlər, eynilə Aişə üçün fərqli bir yaş irəli sürməyə çalışan digər yanaşmalar kimi, əsas İslam mərkəzləri və qurumları tərəfindən ümumiyyətlə qəbul edilməmişdir.
 
Gemini-ın cavabı:
 
Hədislərdə işlədilən terminlər udxilath və bana biha ifadələridir və bu sözlər istifadə olunduğu kontekstlərdə "onunla cinsi əlaqədə oldu" mənasından başqa heç bir mənaya yol vermir. Bu mətnlərin cinsi olmayan şəkildə yenidən yozulmasına şərait yaradan əsas amillər qərəzli ingilis dili tərcümələri (xüsusən Dr. Muhsin Xanın tərcümələri), habelə Məhəmməd doqquz yaşlı bir uşaqla yatdığını və ya onu [[İslam hüququnda zorlanma|zorladığını]] etiraf etməyə qarşı ümumi və bəlkə də anlaşılan istəksizlikdir.
 
=== Uşaq evliliyi və Məhəmmədin səhabələri ===
7-ci əsrdə (həm Ərəbistanda, həm də ondan kənarda) uşaq evliliyinin adi hal olması səbəbindən, Məhəmmədin bir çox səhabəsi (yoldaşı, tərəfdarı) də uşaq evliliyi etmişdir. Bunlar arasında ən diqqətçəkənlər: Ümmü Gülsümlə o, 10-12 yaşlarında ikən evlənən (baxmayaraq ki, bəzi mənbələr onun cəmi 5 yaşında olduğunu qeyd edir)<ref>"Ömər, Əlidən qızı Ümmü Gülsümün əlini (evlənmək üçün) istədi. Əli cavab verdi ki, 'o, hələ həddi-büluğ yaşına çatmayıb'. Ömər dedi: 'Allaha and olsun ki, bu doğru deyil. Sən onun mənimlə evlənməsini istəmirsən. Əgər o, azyaşlıdırsa, onu mənim yanıma göndər'. Beləliklə, Əli qızı Ümmü Gülsümə bir paltar verdi və ondan Ömərin yanına gedib atasının bu paltarın nə üçün olduğunu bilmək istədiyini deməsini xahiş etdi. Qız Ömərin yanına gəlib ismarışı çatdırdıqda, Ömər onun əlindən tutdu və zorla özünə tərəf çəkdi. Ümmü Gülsüm ondan əlini buraxmasını istədi, Ömər də belə etdi və dedi: 'Sən çox ədəbli və gözəl əxlaqlı bir xanımsan. Get atana de ki, sən çox qəşəngsən və onun sənin haqqında dediyi kimi deyilsən'. Bununla da Əli, Ümmü Gülsümü Ömərlə evləndirdi." — Tarikh Khamees, 2-ci cild, səh. 384 ('Dhikr Umm Kalthum') və Zakhair Al-Aqba, səh. 168.</ref> Ömər b. əl-Xəttab (ikinci "raşidi xəlifə") və Məhəmmədin qızı Fatimə ilə o, 9 yaşında ikən evlənən Əli b. Əbi Talibdir (Məhəmmədin əmisi oğlu və dördüncü "raşidi xəlifə"). Hətta Məhəmmədin gələcək həyat yoldaşı Həfsənin ilk evliliyi artıq 10 yaşında baş tutmuşdu və o, ilk əri ilə birlikdə Məkkədən Həbəşistana hicrətə qoşulmuşdu.<ref>"Əksər məlumatlara görə, gənc Həfsə Məhəmmədlə evləndiyi vaxt artıq dul idi. Onun əvvəlki əri, İslamı ilk qəbul edən məkkəlilərdən biri olan Xunays b. Huzafə əs-Səhmi idi. Məkkədəki təqiblərdən qaçan Həfsə, təxminən 617-ci ildə, on yaşında olarkən Xunays ilə birlikdə Həbəşistana hicrət etmiş və Məhəmmədin 622-ci ildə Mədinəyə hicrətindən sonra Hicaza geri qayıtmışdılar."
 
Sean Anthony and Catherine Bronson [https://www.academia.edu/15066116/ Did Ḥafṣah bint ʿUmar Edit the Qurʾan? A Response with Notes on the Codices of the Prophet’s Wives], Journal of the International Qurʾanic Studies Association 1 (2016), p. 97</ref>
 
Bo, hüquqşünaslar tərəfindən tez-tez müzakirə olunan, səhabələrin evlənməsi və azyaşlı qız və oğullarını evləndirmələri ilə bağlı bir sıra erkən hekayələri (məsələn, Ömər ibn əl-Xəttabın Əli və Fatimənin qızı Ümmü Gülsümlə evlənməsi) ətraflı şəkildə qeyd edir; lakin o, bu evliliklərin hər hansı birinin cinsi yaxınlıq olmayan müqaviləli birliklərdən daha artıq olduğuna dair çox az işarə olduğunu bildirir.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 38-42</ref>
 
== İslam hüququnda azyaşlıların evliliyi ==
Bu mövzuda akademik müəlliflər tərəfindən yazılmış iki kitab xüsusilə diqqətəlayiqdir: Professor Keçia Alinin "İslamda Köləlik və Nikah"<ref>Kecia Ali, "Marriage and Slavery in Early Islam", Massachussets: Harvard University Press, 2010</ref> və Professor Kerolayn Bonun "Erkən İslam Hüququnda Kiçikyaşlıların Nikahı" əsərləri.<ref>Carolyn Baugh,''Minor Marriage in Early Islamic Law'', Leiden: Brill, 2017</ref> Həmçinin, bu məsələlərlə bağlı müxtəlif tanınmış təfsir və hüquqi mətnlərdən tərcümə edilmiş geniş sitatlar toplusu onlayn şəkildə (ingiliscə) mövcuddur.<ref>[https://theislamissue.wordpress.com/2021/09/19/q65-4-the-verse-of-child-marriage/ Q65.4: The verse of child marriage]</ref>
 
Keçia Ali məcburiyyət (icbar) ilə bağlı hüquqi razılaşma və fikir ayrılığı olan sahələr haqqında aşağıdakı ümumi məlumatı verir (daha ətraflı məlumat aşağıda təqdim olunur):{{Quote|Keçia Ali, "Erkən İslamda Nikah və Köləlik" (Marriage and Slavery in Early Islam), səh. 32.|Azad qadınlar üçün həm bakirəlik, həm de yetkinlik (həddi-büluğ) məsələləri əhəmiyyət kəsb edirdi. Atalar həm bakirə, həm də azyaşlı olan qızlarını nikaha məcbur edə bilərdilər. Digər tərəfdən, nə bakirə, nə də azyaşlı olmayanlar (yəni dul və yetkin qadınlar) məcbur edilə bilməzdilər; onlar təklif olunan hər hansı bir nikaha şifahi razılıqlarını verməli idilər. Aralıq kateqoriyalar isə — yəni ya bakirə, ya da azyaşlı olan, lakin hər ikisi eyni anda olmayan qızlar — fikir ayrılığı mövzusu idi.}}Kerolayn Bo da bənzər şəkildə izah edir ki, müxtəlif fiqh məktəblərinə görə nikah üçün razılığın tələb olunub-olunmadığı bəzi vəziyyətlər mövcud idi: həddi-büluğa çatmış bakirə (əl-bikr əl-baliğə) və həddi-büluğa çatmamış qeyri-bakirə (əs-seyyib əs-sağirə). Bo, bu kimi ixtilafları nəzərə alaraq, bu mövzu ilə bağlı sonradan irəli sürülən "icma" (yekdil rəy) bəyanatlarını sual altına qoyur; lakin Keçia Ali kimi o da bildirir ki, əgər qız həddi-büluğa çatmamış bakirədirsə (əl-bikr əs-sağirə), atanın onu ərə verməsi üçün razılığının tələb olunmadığı barədə ortaq rəy (ittifaq) mövcud idi.<ref>Carolyn Baugh, ''Minor Marriage in Early Islamic Law'', pp. 21, 56</ref>


== İstinadlar ==
== İstinadlar ==
50

edits

Navigation menu