Qurandakı elmi xətalar: Difference between revisions

Qurandakı elmi xətalar (view source)

Revision as of 14:45, 28 April 2026

6,739 bytes added , 28 April

→‎Yer yataq kimi

(View all pending changes)

[pending revision]

Qorqud

209

edits

@@ Line 234: / Line 234: @@
 ==== Yer yataq kimi ====
 Quranda ([https://quran.az/20/53 20:53]) və bənzər şəkildə digər bir ayədə ([https://quran.az/43/10 43:10]) Yer kürəsi "beşik" (və ya Yusuf Ali tərcüməsində "xalça") kimi təsvir olunur. Ərəbcə olan bu söz (məhdən) tamamilə düz və yerə sərilmiş, yayılmış bir şeyi ifadə edir (məsələn, saxlanılmaq üçün " bükülmüş" və ya "yığılmış" bir şeyi deyil).<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume7/00000267.pdf Lane's Lexicon p. 2739 مَهْدًا]</ref>{{Quote|{{Quran|20|53}}|O (Rəbb) ki, yer üzünü sizin üçün '''beşik etdi''', orada sizin üçün yollar saldı və göydən su endirdi. Onunla da (yerdən) müxtəlif növ bitkilərdən cüt-cüt çıxartdıq.}}Bəzən eyni ərəb sözü Quranda ([https://quran.az/78 78]:6-7) "enli sahə" və ya "düzənlik" kimi tərcümə olunur. Növbəti ayə ilə birlikdə nəzər yetirdikdə, burada Yer kürəsi yayılmış və dağlarla yerə bərkidilmiş bir şey kimi təsvir edilir.{{Quote|{{Quran-range|78|6|7}}|Biz yer üzünü '''döşəmədikmi'''?! Dağları da dirəklər etmədikmi?!}}Eyni kökdən gələn söz, Quranda (51:48) ayənin sonunda feli sifət formasında istifadə olunur.{{Quote|{{Quran|51|48}}|Yeri də Biz döşədik. Nə gözəl '''döşəyənlərik''' Biz!}}
+==== Yerin döşənməsi ====
+Aşağıdakı ayədə, həmçinin [https://quran.az/13/3 Quran 13:3] və [https://quran.az/50/7 Quran 50:7] surələrində olduğu kimi, Quranda çəkərək uzatmaq, yaymaq və genişləndirmək mənasını verən bir fel (mədədnə) istifadə olunur.<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume7/00000223.pdf Lane's Lexicon p. 2695 مدد]</ref>{{Quote|{{Quran|15|19}}|Biz yeri döşədik, orada möhkəm dağlar yerləşdirdik və orada hər şeydən lazım olduğu qədər yetişdirdik.}}
+==== Yer düz bir düzənlik kimi ====
+Quranda gələcəkdə dağların yox ediləcəyi bir vaxt təsvir olunur. [https://quran.az/18/47 Quran 18:47] ayəsində həmin vaxt Yer kürəsini təsvir etmək üçün "tamamilə aşkar" mənasını verən ərəb sözü (baarizatan) işlədilir.<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume1/00000224.pdf Lane's Lexicon p. 187 بَارِزَةً]</ref> [https://quran.az/20/106 Quran 20:106] ayəsində isə düz bir düzənlik mənasını verən sözlərdən (qa'an və safsafan) istifadə olunur.<ref>[http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume8/00000248.pdf Lane's Lexicon, Suppliment p. 2994 قَاعًا], [http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume4/00000418.pdf Lane's Lexicon p. 1694 صَفْصَفًا]</ref> Bu təsvir Yer kürəsinin hamar və düz olduğunu, ona formasını verən amilin məhz dağlar olduğunu ifadə edir.{{Quote|{{Quran|18|47}}|O gün Biz dağları hərəkətə gətirəcəyik. (O vaxt) yerin dümdüz olduğunu görəcəksən. Biz hamını bir yerə toplayacaq, onlardan heç birini (kənara) buraxmayacağıq.}}{{Quote|{{Quran-range|20|105|107}}|(Ey Peyğəmbər!) Səndən dağlar haqqında soruşurlar. De ki: “(Qiyamət qoparkən) Rəbbim onları ovxalayıb göyə sovuracaqdır. Beləcə, '''oranı dümdüz edəcəkdir'''. Orada nə bir eniş, nə də bir yoxuş görə bilərsən”.}}
+=== Şirin və duzlu sudan ibarət "iki dəniz" arasında daimi maneə ===
+Şirin su çayı dənizə və ya okeana töküləndə, onların arasında keçid bölgəsi yaranır. Bu keçid bölgəsi estuari adlanır və burada şirin su müvəqqəti olaraq duzlu sudan ayrı qalır. Lakin bu ayrılıq mütləq və daimi deyil; iki su kütləsi arasındakı fərqli duzluluq səviyyələri zamanla bərabərləşərək qarışır. Bunun əksinə olaraq, Quranda biri duzlu, digəri isə şirin olan iki dəniz arasında Allah tərəfindən qoyulmuş bir maneə sayəsində ayrılığın qorunduğu qeyd edilir.
+Bundan əlavə, aşağıda sitat gətirilən [https://quran.az/55/20 Quran 55:20] ayəsində hər iki dənizdən mərcanların çıxdığı bildirilir. Lakin mərcanlar yalnız duzlu okeanlarda tapılır və şirin su ilə təmas mərcanların rənginin solmasına (ağarmasına) səbəb olur.<ref>[https://ocean.si.edu/ocean-life/invertebrates/corals-and-coral-reefs Corals and Coral Reefs] - Smithsonian Institution website</ref>{{Quote|{{Quran|25|53}}|İki dənizi qovuşduran Odur! Bu (dənizin suyu) şirin və susuzluğu yatırandır. Bu (dənizin suyu) isə duzlu və acıdır. Allah o ikisinin arasında (sularının bir-birinə qarışmaması üçün) bir maneə və keçilməz bir sədd yaratmışdır.}}{{Quote|{{Quran|27|61}}|(Şərik qoşduqları daha xeyirlidir,) yoxsa yeri yaşamaq üçün əlverişli hala salan, orada çaylar axıdan, onun üçün möhkəm dağlar yaradan və iki dənizin arasında maneə qoyan?! Allahla yanaşı başqa bir ilah varmı?! Xeyr, onların çoxu bilmir.}}{{Quote|{{Quran-range|55|19|22}}|O, yan-yana duran iki dəniz meydana gətirdi. Onların arasında maneə var və buna görə də bir-birinə qarışmazlar. Elə isə Rəbbinizin hansı nemətlərini inkar edə bilərsiniz?! Hər ikisindən də inci və mərcan çıxar.}}"İki dəniz" (bahrayn) ifadəsinə aid digər bir istinad isə Musa və xidmətçisinin hekayəsində rast gəlinir.{{Quote|{{Quran-range|18|60|61}}|Bir zaman Musa öz xidmətçisinə belə demişdi: “Mən iki dənizin qovuşduğu yerə çatana qədər yaxud uzun illər sərf edənə qədər (səfərimə) davam edəcəyəm”. Hər ikisi o dənizlərin qovuşduğu yerə gəlib çatdıqda (özləri ilə götürdükləri) balığı unutdular. Balıq isə dənizdə suyun altı ilə yol alıb getdi.}}Musa və xidmətçisinin hekayəsi "Əl-Kəhf" surəsindəki dörd hekayədən biridir. Müasir akademik araşdırmalar hər bir hekayənin köklərini Son Antik dövrün rəvayətlərində müəyyən etmişdir. Bu konkret hekayənin demək olar ki, yekdilliklə Makedoniyalı İskəndər və onun "dirilik suyu"nu axtarması haqqındakı əfsanədən qaynaqlandığı hesab olunur. Daha ətraflı məlumat üçün "Quran və Son Antik Yəhudi-Xristian Ədəbiyyatı Arasındakı Paralellər" məqaləsindəki "Əl-Kəhf" surəsindəki dörd hekayə bölməsinə baxa bilərsiniz.
+Bundan əlavə, bu təsvir qədim Akkad mifologiyasındakı Abzu mifi ilə müqayisə edilə bilər; Abzu, Şumer və Akkad mifologiyasında dini status verilmiş şirin sulu yeraltı dənizin adıdır. Göllərin, bulaqların, çayların, quyuların və digər şirin su mənbələrinin öz suyunu yeraltı Abzu dənizindən aldığına, dünyanı əhatə edən okeanın isə duzlu su dənizi olduğuna inanılırdı. İvrit Müqəddəs Kitabında (Tövratda) bu yeraltı dəniz Tehom adlanır. Məsələn, Yaradılış 49:25-də deyilir: "Yuxarıdakı göylərin xeyir-duası və aşağıda yatan Tehomun xeyir-duası".<ref>Wensinck, Arent Jan (1918). "The Ocean in the Literature of the Western Semites". Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam. Afdeeling Letterkunde. Nieuwe reeks. dl. 19. no. 2. page 14</ref> Uensink bunu belə izah edir: "Beləliklə, görünür ki, yerimizin altında bulaqların və çayların mənbəyi olan şirin su dənizinin — qədim Tehomun — olması ideyası Qərb samiləri üçün ortaq bir inancdır".<ref>ibid. page 17</ref> Oxşar şəkildə Yunan mifologiyasında dünya, klassik antik dövrün dünya okeanı olan Okean (Oceanus) ilə əhatə olunmuşdu. Okean, həyat yoldaşı dəniz ilahəsi Tetis (Tethys) olan Titan tanrısı kimi şəxsləndirilirdi. Həmçinin hesab olunurdu ki, yağışın yağmasına səbəb "Səma Qübbəsi"nin üzərindəki üçüncü bir okeandır (Səma qübbəsinin üzərindəki nəhəng su anbarı Yaradılış kitabındakı yaradılış hekayəsində də təsvir olunur).
+İstər Quranda qeyd olunan "iki dəniz" bu mifoloji dənizlərə, istərsə də şirin və duzlu su kütlələri arasındakı daha ümumi və keçilməz bir səddə aid edilsin, tənqidçilər sözügedən ayənin elmi cəhətdən yanlış olduğunu iddia edirlər.
 == Həmçinin bax ==
 {{Translation-links-azerbaijani|1=[[Scientific Errors in the Quran|İngilis]]}}